Hydranty zewnętrzne stanowią kluczowy element infrastruktury przeciwpożarowej, zapewniając szybki i nieograniczony dostęp do wody w przypadku pożaru. Ich sprawność jest bardzo istotna dla działania urządzeń gaśniczych, dlatego wymagane są ich regularne przeglądy. Pytanie, kto odpowiada za hydranty zewnętrzne oraz ich utrzymanie, często budzi wątpliwości, zwłaszcza w kontekście obowiązków dostawcy wody i właścicieli nieruchomości.
Definicja i przeznaczenie hydrantów zewnętrznych
Hydranty przeciwpożarowe, zwane też hydrantami zewnętrznymi, to zawory wbudowane w sieć wodociągową przeciwpożarową, przeznaczone do pobierania wody do celów przeciwpożarowych. Zapewniają szybki pobór wody bezpośrednio z sieci wodociągowej, co ułatwia pracę straży pożarnej w razie zagrożenia pożarowego.
Zgodnie z normami, na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Powinny być one bezwzględnie oznakowane odpowiednimi tabliczkami znamionowymi z zaznaczonym domiarem, podobnie jak zasuwy sekcyjne.
Obowiązki w zakresie projektowania i instalacji
Przy budowie sieci wodociągowej, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jako inwestor jest obowiązane zaprojektować wszystkie elementy tej sieci, także uzbrojenie w hydranty przeciwpożarowe, zgodnie z przepisami rozporządzenia o warunkach uzgadniania projektu pod względem ochrony przeciwpożarowej. W tym zakresie inwestor jest obowiązany uzgodnić projekt budowy sieci wraz z tymi hydrantami przeciwpożarowymi z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Kto zarządza hydrantami zewnętrznymi?
Z mocy prawa oraz według umowy, dostawca dostarcza wodę dla odbiorców swoją siecią wodociągową. Sieć wodociągowa to - według prawa - układ przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda. Są one w posiadaniu dostawcy - przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego lub danej gminy, która jest często właścicielem takiego przedsiębiorstwa, spółki.
Podsumowując, hydrant zewnętrzny jest elementem sieci wodociągowej dostawcy i służy głównie celom określonym w ustawie. Za przeglądy, konserwację oraz utrzymanie hydrantów zewnętrznych odpowiada właściciel sieci wodociągowej, do której hydranty są podłączone. Obejmuje to zarówno hydranty znajdujące się na terenie publicznym, jak i te zlokalizowane w obrębie prywatnych posesji, jeżeli są one częścią ogólnodostępnej sieci przeciwpożarowej.
Jednakże, spółki gminne wodociągowe często są przekonane, że utrzymanie tych urządzeń należy do obowiązków właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, a nie do obowiązków dostawcy.
Uregulowania prawne
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U.2009.124.1030) określa ramy prawne dla instalacji, przeglądów i konserwacji hydrantów zewnętrznych. Nakłada ono na właścicieli i zarządców sieci wodociągowych obowiązek przeprowadzania co najmniej raz w roku przeglądów hydrantów zewnętrznych.
Zgodnie z rozporządzeniem:
- Obiekty muszą mieć zapewnioną wodę do celów przeciwpożarowych z urządzeń zaopatrujących ludność, zgodnie z regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków.
- Uzupełniające źródła wody muszą być zabezpieczone przed zanieczyszczeniem, zamuleniem oraz zamrożeniem, a także przed przypadkowym wpadnięciem do nich ludzi lub zwierząt.
- Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci.
Te elementy mają kluczowe znaczenie dla skuteczności działania systemu hydrantów zewnętrznych i w konsekwencji - dla bezpieczeństwa pożarowego obiektów i ochrony życia ludzkiego.
Przeglądy i konserwacja hydrantów
Adekwatne utrzymanie hydrantów zewnętrznych jest niezbędne do zapewnienia ich gotowości operacyjnej w każdych warunkach. Regularne przeglądy i konserwacja są kluczowe, aby system przeciwpożarowy funkcjonował efektywnie, kiedy jest najbardziej potrzebny. Jeśli kontrola wykaże jakiekolwiek nieprawidłowości, zalecana jest naprawa uszkodzeń, a na instalacji umieszczana jest naklejka ostrzegająca o niesprawności hydrantu.
Częstotliwość i sposób przeprowadzania przeglądów
Przeglądy hydrantów są wymagane przepisami. Częstotliwość przeglądów określa producent, jednak nie powinno się to odbywać rzadziej niż raz do roku. Co pięć lat należy jeszcze przeprowadzić badanie ciśnieniowe węży hydrantowych.
Przeglądu musi dokonać upoważniony specjalista - nie można tego zrobić we własnym zakresie. W trakcie badania weryfikowany jest stan techniczny hydrantu oraz wszystkich urządzeń i akcesoriów tworzących system ochrony przeciwpożarowej. Specjalista sprawdza, czy hydrant jest prawidłowo zamocowany i we właściwym miejscu, bada też poziom ciśnienia oraz wydajności hydrantu. Kontrola obejmuje również wąż - nie może być na nim żadnych zniekształceń, pęknięć, przetarć czy zagięć, które mogłyby osłabić przepływ wody lub zupełnie uniemożliwić skorzystanie z hydrantu. Po zakończeniu czynności kontrolnych wystawiany jest protokół potwierdzający przydatność hydrantu do dalszego użytku.
Jak przeprowadzić kontrolę hydrantu (z listą kontrolną!)
Spory o odpowiedzialność: studium przypadku
Zarząd jednej ze wspólnot mieszkaniowych w Gliwicach zwrócił się z prośbą o pomoc w związku z niedopełnieniem przez Gminę Gliwice obowiązków służbowych, w tym zaniechanie oraz opieszałość, wynikających z art. 91a Prawa budowlanego w związku z art. 61 tejże ustawy, mogących doprowadzić do niebezpiecznych zdarzeń.
W jednym z przypadków, organ zażądał poddania hydrantów eksploatowanych przez zakłady na terenach gminy przeglądowi technicznemu, uwzględniającemu w szczególności ciśnienie nominalne oraz wydajność mierzoną na zaworach hydrantowych podczas poboru wody. Organ stwierdził, że zadania w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków przejmuje gmina, powierzając je miejskim zakładom komunalnym. Zdaniem komendanta, przepisy przeciwpożarowe wymagają, aby hydranty zewnętrzne co najmniej raz w roku poddawane były przeglądom i konserwacji przez właściciela sieci wodociągowej przeciwpożarowej, jak również zarządcę lub użytkownika, na podstawie zawartej umowy cywilno-prawnej.
Stanowisko spółki komunalnej
Spółka komunalna odwołała się od tej decyzji do komendanta wojewódzkiego. Stwierdziła, że nakazy nie powinny być skierowane do niej, gdyż nie jest właścicielem obiektu budowlanego, jakim jest sieć wodociągowa. Według niej, zawierając umowę z gminą, nie przyjęła na siebie ciążących obowiązków. Spółka była również zdania, że obowiązek naprawy i konserwacji sieci wodociągowej spoczywa na właścicielu konkretnej nieruchomości, na której zlokalizowany jest hydrant zewnętrzny. Taka osoba jest odpowiedzialna za bezpieczeństwo przeciwpożarowe danego obiektu, i to ona powinna być stroną postępowania.
Stanowisko komendanta wojewódzkiego i sądu
Odmiennego zdania był komendant wojewódzki, który stwierdził, iż jest bezsporne, że spółka komunalna - jako osoba prawna - jest właścicielem sieci wodociągowej zlokalizowanej na terenie miasta i gminy oraz zarządcą, a nie, jak sugeruje, dzierżycielem sieci wodociągowej znajdującej się na terenie gminy. Wynika to z zapisów porozumienia międzygminnego w sprawie powierzenia zadania w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Wobec tego, do zakresu jej obowiązków należy również dostarczanie wody na cele przeciwpożarowe.
Zdaniem komendanta, odpowiedzialność za realizację obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej spoczywa nie tylko na właścicielu. W sytuacji, kiedy nie włada on budynkiem, obiektem budowlanym lub terenem, wskazana odpowiedzialność przechodzi na zarządcę, użytkownika, a także na podmiot faktycznie władający. W konsekwencji, wobec okoliczności niepozostawania sieci we władaniu właściciela - tj. WSA dodał, że odwołanie się do Polskiej Normy, która w sposób optymalny zapewnia realizację spoczywającego na podmiocie zobowiązanym obowiązku oznakowania w sposób znormalizowany hydrantów zewnętrznych, jest swoistą wytyczną i sposobem wykonania nałożonego obowiązku przeciwpożarowego (II SA/Go 54/15). Wyrok ten był nieprawomocny.