Hydranty przeciwpożarowe to nie tylko charakterystyczne „słupki” widywane w przestrzeni publicznej, ale kluczowe urządzenia montowane w sieciach wodociągowych. Pełnią fundamentalną rolę w systemie bezpieczeństwa, umożliwiając szybki pobór wody w sytuacjach zagrożenia. Poza hydrantami spotykanymi na zewnątrz domostw i firm, istnieją również hydranty wewnętrzne, stosowane w budynkach użyteczności publicznej.
Czym jest hydrant?
Hydrantem nazywa się urządzenie, które w razie wystąpienia zagrożenia pożarowego pozwala pobierać wodę bezpośrednio z głównych przewodów sieci wodociągowej. Składa się ono z zaworu i złącza do węża. Wykorzystywany jest zarówno do celów przeciwpożarowych, jak i gospodarczych. Niezależnie od miejsca montażu, jedynymi osobami lub jednostkami uprawnionymi do korzystania z hydrantów są straż pożarna, policja oraz pogotowie ratunkowe.
Głównym podziałem hydrantów jest podział na:
- Hydranty zewnętrzne (uliczne) - nadziemne i podziemne.
- Hydranty wewnętrzne - natynkowe, wnękowe.
- Hydranty ogrodowe.
Hydranty Uliczne (Zewnętrzne)
Hydranty zewnętrzne stanowią niezbędny element infrastruktury przeciwpożarowej i istotny aspekt architektury miejskiej. Zapewniają bezpieczeństwo, umożliwiając szybką reakcję w razie pożaru, a zarazem są symbolem troski o dobro lokalnej społeczności. Znajdując się w kluczowych punktach miast i miejscowości, umożliwiają skuteczne i szybkie dostarczanie wody w rejonie zagrożenia, a także służą do napełniania wozów strażackich. Dostęp do nich powinien być szybki i łatwy, gdyż podczas gaszenia pożaru liczy się czas. Wykorzystanie sieci wodociągowej do zasilania hydrantów terenowych nie jest przypadkowe; ze względu na duże ciśnienie generowane w sieci możliwe jest skuteczne gaszenie rozległych pożarów.
W Polsce, do końca roku 2020, zainstalowanych było łącznie 414 843 hydrantów zewnętrznych.
Rodzaje hydrantów zewnętrznych
Do najpopularniejszych rodzajów hydrantów zewnętrznych należą:
- Hydranty nadziemne: charakteryzują się kształtem kolumny, są zlokalizowane nad ziemią. Posiadają zamknięty zawór hydrantowy, który należy otworzyć specjalnym kluczem.
- Hydranty podziemne: są umieszczone pod powierzchnią ziemi, zasuwa znajduje się w ziemi, a nad nią umieszczona jest skrzynka uliczna.
- Hydranty ścienne.
Wybór rodzaju hydrantu zależy od specyfiki miejsca instalacji. Dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci przeciwpożarowej istnieją szczegółowe wymogi.
Materiały i budowa
Hydranty zewnętrzne są najczęściej produkowane z żeliwa szarego, stali nierdzewnej lub miedzi. Materiały te są odporne na korozję i zapewniają długą żywotność urządzenia. Większość hydrantów zewnętrznych jest również zaprojektowana tak, aby wytrzymać niskie temperatury, jednak w celu zapobiegania zamarzaniu zaleca się stosowanie dodatkowych środków ochronnych, takich jak izolacja.
Normy prawne i lokalizacja
W Polsce kwestię wymaganego przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego regulują dwa kluczowe akty prawne: rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 24 lipca 2009 r. oraz rozporządzenie z dnia 7 czerwca 2010 r. Zgodnie z przepisami z 2009 r., hydranty zewnętrzne umieszcza się na terenach, na których wymagane jest przeciwpożarowe zaopatrzenie wodne. Normy PN-EN 14339+A1:2007 i PN-EN 14384:2015 określają wymogi techniczne dla hydrantów zewnętrznych oraz metody badania, które gwarantują ich efektywność.
Woda do celów przeciwpożarowych dla obiektów powinna być dostępna z urządzeń zaopatrujących w wodę ludność, a jej ilość nie może być mniejsza niż 10 dm³/s dla pozostałych obiektów budowlanych. Hydrant zewnętrzny powinien być zlokalizowany w miejscu łatwo dostępnym dla służb pożarniczych, z dala od przeszkód, które mogłyby utrudnić dostęp do niego.
Przestrzeganie norm lokalizacyjnych ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa:
- Odległość między hydrantami powinna wynosić maksymalnie 150 m w terenie zurbanizowanym.
- Maksymalnie 500 m na terenach otwartych.
Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci.
Rola w architekturze miejskiej
Choć nie zawsze są zauważalne, hydranty zewnętrzne są integralną częścią architektury miejskiej. Konieczność ich umiejscowienia wpływa na projekt i zagospodarowanie przestrzeni publicznej. Można je znaleźć zarówno na zatłoczonych ulicach miast, jak i na terenach otwartych, takich jak parki czy place. W niektórych miastach, np. Nowym Jorku czy San Francisco, hydranty są nawet malowane w jaskrawe kolory, aby stać się elementem sztuki ulicznej, co zmienia perspektywę na ich estetyczną rolę w przestrzeni publicznej.
Hydranty Wewnętrzne - Kontekst i Porównanie
Poza hydrantami ulicznymi, w budynkach stosuje się hydranty wewnętrzne. Są one zaliczane do tzw. stałych urządzeń gaśniczych uruchamianych ręcznie i stanowią jeden z elementów aktywnych zabezpieczeń ogniowych. Ich projektowaniem i wykonaniem zajmują się specjalistyczne firmy. Ich instalacja nie zwalnia jednak z obowiązku posiadania gaśnicy.
Hydranty wewnętrzne zwykle spotykane są jako blaszane, kwadratowe szafki hydrantowe, montowane na wysokości około 1,5 metra w różnych instytucjach publicznych i miejscach o dużym skupisku ludzi, takich jak:
- Uczelnie i szkoły
- Urzędy
- Sklepy wielkopowierzchniowe
- Hotele, motele, kempingi
- Szpitale, dworce, przychodnie
- Zakłady pracy
Są one umieszczane w postaci skrzynek, instalowanych na każdej kondygnacji wraz z wężem hydrantowym.
Typy i budowa węży hydrantowych
Hydranty wewnętrzne dzielą się ze względu na średnicę węża:
- DN 25: do stosowania w budynkach użyteczności publicznej.
- DN 33: w zamkniętych parkingach.
- DN 52: w halach magazynowych i produkcyjnych.
W szafce hydrantowej wewnętrznego hydrantu zazwyczaj znajduje się wąż strażacki, zawór odcinający wodę ze złączem Storz oraz prądownica hydrantowa, która jest na stałe podłączona do węża.
Biorąc pod uwagę budowę węża, wyróżniamy:
- Węże półsztywne (dla typów DN25 i DN33): nie trzeba ich do końca rozwijać, aby uzyskać swobodny przepływ wody. Dostępne są w długościach 20 lub 30 m (a także 15 m, 20 m, 20 + 20 m, gdy do wyjścia ewakuacyjnego jest ponad 30 m).
- Węże płaskoskładane (dla typu DN52): wymagają pełnego rozwinięcia przed użyciem.
Montaż i estetyka hydrantów wewnętrznych
Montaż hydrantów wewnętrznych może być w systemie natynkowym lub podtynkowym. Podtynkowy montaż jest stosowany w wąskich korytarzach, celem ułatwienia swobody poruszania się po obiekcie. Podobnie jak niemal cały osprzęt przeciwpożarowy, są one dostępne w kolorze czerwonym, jedynie w systemach DN 25 jednym z częściej spotykanych kolorów jest instalacja biała.
Zasady Użytkowania i Konserwacji Hydrantów
Pobór wody na własną rękę z hydrantu jest nielegalny. Do prawidłowego otwarcia zaworów hydrantowych bądź zasuw służą specjalne klucze. Strażacy używają klucza profesjonalnego do zasuw, który jest łatwy w obsłudze dzięki uchwytom umożliwiającym przekręcanie zaworu. Do pobierania wody z hydrantu potrzebny jest wąż strażacki, który znajduje zastosowanie również w pracach budowlanych czy instalacyjnych.
Węże strażackie różnią się materiałem wykonania oraz średnicą wewnętrzną:
- Węże ssawne służą do zasysania wody, a także środka pianotwórczego.
- Węże tłoczone służą do tłoczenia wody i wodnych roztworów środka pianotwórczego.
Urządzeniem znajdującym się na samym końcu linii gaśniczej jest prądownica. Odgrywa ona kluczową rolę w procesie gaszenia pożarów, a najczęściej stosowanym środkiem gaśniczym jest woda, stąd bardzo popularne są prądownice wodne.
Użycie hydrantu wewnętrznego - SZKOLENIE Z SYMULATOREM POŻARU
Serwisowanie i testowanie
Zaleca się przeprowadzanie regularnych przeglądów hydrantów zewnętrznych co najmniej raz do roku. Częstość może zależeć od specyfiki miejsca i warunków atmosferycznych. Aby upewnić się, że hydrant zewnętrzny działa poprawnie, powinien być regularnie testowany. Obsługa hydrantu jest stosunkowo prosta, ale zaleca się, aby osoby odpowiedzialne za jego użytkowanie przeszły odpowiednie szkolenie, aby zapewnić jego prawidłowe i bezpieczne użycie. Koszty instalacji hydrantu zewnętrznego mogą się różnić w zależności od wielu czynników, takich jak rodzaj hydrantu, jego lokalizacja czy warunki gruntowe; najlepiej skonsultować się z profesjonalnym instalatorem w celu uzyskania dokładnej wyceny.
Prawidłowe rozmieszczenie, oznakowanie i utrzymanie hydrantów w pełnej sprawności decyduje o skuteczności działań ratowniczych. Armatura przeciwpożarowa składa się z wielu ważnych elementów wykorzystywanych podczas gaszenia pożarów, a hydrant jest jej kluczowym składnikiem.