Hydranty wewnętrzne to jedno z urządzeń przeciwpożarowych występujących w budynkach. Urządzenia te, choć są stosunkowo rzadko używane, znajdują zastosowanie w wielu obiektach, w których istnieje ryzyko powstania pożaru.
Hydranty wewnętrzne są urządzeniami umożliwiającymi bezpośredni pobór wody z wewnętrznej sieci wodociągowej, co ma na celu ugaszenie w zarodku pożaru z grupy A (pożary materiałów stałych). Dzięki nim możliwe jest podjęcie walki z ogniem zarówno z bliska, jak i dalszych odległości - o wiele większych, niż przy użyciu gaśnicy.
W dzisiejszym artykule omawiamy najważniejsze kwestie związane z hydrantami wewnętrznymi: czym konkretnie są, w jakich miejscach muszą zostać zamontowane, jakie normy muszą spełniać ich oznaczenia i nie tylko.
Rola i rodzaje hydrantów wewnętrznych w ochronie przeciwpożarowej
Hydranty wewnętrzne występują w różnych typach, a ich zastosowanie zależy od przeznaczenia obiektu i kategorii zagrożenia pożarowego.
- Hydranty wewnętrzne DN25 stosowane są w strefach pożarowych, które zakwalifikowane są do kategorii zagrożenia ludzi (ZL) - są to budynki zamieszkania zbiorowego oraz użyteczności publicznej.
- Hydranty wewnętrzne DN33 przeznaczone są do obiektów garażowych. Z hydrantami wewnętrznymi z wężem półsztywnym DN33 jest znacznie prościej.
- Hydranty wewnętrzne DN52 z wężem płasko-składanym są stosowane w budynkach produkcyjnych i magazynowych.
Zastosowanie i umiejscowienie hydrantów wewnętrznych DN25
Kolejnymi istotnymi aspektami w przypadku hydrantów wewnętrznych są zasady montażu tychże urządzeń. Instalując je, należy mieć na uwadze to, by ich zasięg obejmował całą powierzchnię obiektu (uwzględniając długość węża oraz zasięg strumienia wody).
Hydranty wewnętrzne powinny być umiejscowione w taki sposób, by zasięgiem obejmowały całą powierzchnię budynku. Podczas akcji gaśniczej nie powinno być problemu z doprowadzeniem węża w miejsce pożaru i dosięgnięcie ognia strumieniem wody.
Hydranty DN25 stosuje się w budynkach zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL. Należą do nich między innymi:
- Budynki oraz części budynków, stanowiące odrębne strefy pożarowe: ZL I - zawierające pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami, a nieprzeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się.
- ZL II - przeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się.
Hydranty te montuje się np. przy wejściach do budynku i klatek schodowych na każdej kondygnacji. Należy pamiętać o tym, że hydranty powinny obejmować swoim zasięgiem całą powierzchnię strefy pożarowej, dlatego muszą znajdować się na każdej kondygnacji budynku.
W strefach pożarowych, o których mowa w ust. 3 pkt 1, i przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych, o których mowa w ust. 5, również obowiązują odpowiednie wymagania dotyczące hydrantów.
W przypadku pomieszczeń i stref pożarowych produkcyjnych i magazynowych, do zabezpieczenia miejsc, z których odległość do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego lub innego wyjścia na przestrzeń otwartą przekracza 30 m, w celu spełnienia wymagań, stosuje się rozwiązania hydrantowe. W przypadku hydrantów 52 długość węża nie powinna przekraczać 20 m, co zostało opisane w normie PN-EN 671-2 „Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Część 2: Hydranty wewnętrzne z wężem płasko składanym”.
Wysokość montażu zaworu odcinającego hydrantu wewnętrznego
W kwestii montażu hydrantów wewnętrznych niezwykle istotna jest ich wysokość. Zawory odcinające hydrantów wewnętrznych oraz zawory 52 muszą być umieszczone na wysokości 1,35 ± 0,1 m od podłogi (posadzki). Dopuszczalne są niewielkie odchyły do 0,1 m.
Parametry techniczne i wydajność dla hydrantów wewnętrznych
W przepisach prawnych zawarte są również informacje o minimalnej wydajności poboru wody z wewnętrznej instalacji wodnej.
- Dla hydrantu wewnętrznego DN25 minimalna wydajność poboru wody, mierzona na wylocie prądownicy, wynosi 1,0 dm³/s (czyli 60 l/min). Ciśnienie dynamiczne na zaworze powinno zapewnić podaną wydajność, być nie mniejsze niż 0,2 MPa i nie większe niż 1,2 MPa.
- Dla hydrantu DN33 minimalna wydajność poboru wody wynosi 90 l/min, zaś ciśnienie dynamiczne na zaworze powinno zapewnić podaną wydajność, być nie mniejsze niż 0,2 MPa i nie większe niż 0,7 MPa.
- Dla hydrantu DN52 minimalna wydajność poboru wody wynosi 150 l/min, zaś ciśnienie dynamiczne na zaworze powinno zapewnić podaną wydajność, być nie mniejsze niż 0,2 MPa i nie powinno przekraczać 0,7 MPa. Minimalna wydajność poboru wody dla zaworu 52, położonego najniekorzystniej ze względu na wysokość i opory hydrauliczne, powinna zapewnić podaną wydajność, być nie mniejsze niż 0,2 MPa i nie powinno przekraczać 0,7 MPa.
Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze 52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa. Aby instalacja hydrantowa była gotowa do użytku należy jej zapewnić odpowiednie ciśnienie, które przy uwzględnieniu najniekorzystniejszego położenia oraz oporów hydraulicznych nie może wynosić mniej niż 0,2 MPa.
Przepisy prawne, normy i certyfikacja
Przepisy prawne, o których mowa, odnoszą się m.in. do wykonania hydrantów (oraz innych urządzeń przeciwpożarowych), ich montażu oraz konserwacji.
Podstawowym aktem prawnym regulującym te kwestie jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 822 z późn. zm.).
Aby zrozumieć przepisy z powyższego rozporządzenia, należy poznać definicje i rodzaje stref pożarowych pod względem przeznaczenia i zagrożenia, jakie stanowią. W budynkach magazynowych i produkcyjnych do określenia ryzyka pożarowego, zamiast stref zagrożenia ludzi, używa się gęstości obciążenia ogniowego (G.O.O.). Parametr ten opisuje, ile energii cieplnej powstaje przy spalaniu materiałów znajdujących się w budynku lub pomieszczeniu w stosunku do jego powierzchni. Podaje się go w megadżulach na metr kwadratowy [MJ/m²]. Znając ten parametr dla poszczególnych stref zagrożenia pożarowego w budynku, można określić, czy montaż hydrantów 52 jest konieczny.
Wszystkie typy hydrantów (DN25, DN33, DN52) muszą posiadać Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych i być oznaczone znakiem CE.
Oznakowanie hydrantów wewnętrznych
Oznakowanie ppoż. na hydrancie wewnętrznym powinno być zgodne z normą PN-EN ISO 7010:2012 (wcześniej było to PN-92-N-01256-01).
Warto jednak wiedzieć, że chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana przez Komitet Techniczny PKN, nie ma obowiązku wymieniania znaków na nowe. Tabliczki według „starej normy” nie tracą ważności i nadal można je stosować.
W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.
Starsze instalacje a aktualne wymagania prawne
W starszych budynkach użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, zakwalifikowanych do kategorii ZL (zagrożenia ludzi) można spotkać hydranty wewnętrzne 25 z wężem płasko składanym. U młodszej części osób zajmujących się ochroną przeciwpożarową, konserwacją urządzeń przeciwpożarowych widok tego rodzaju hydrantu może budzić zdziwienie, zaskoczenie. Wynika to z faktu, że w rozporządzeniach dotyczących ochrony przeciwpożarowej nie występuje tego rodzaju hydrant wewnętrzny (tj. 25 z wężem płasko składanym).
Wcześniejsze rozporządzenia, np. Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, obligowały do projektowania instalacji wodociągowych przeciwpożarowych w budynkach zgodnie z Polskimi Normami.
Do czasu wejścia w życie Rozporządzenia z dnia 16 czerwca 2003 r. (Dz. U. Nr 121, poz. 1138) rodzaje punktów poboru wody do celów przeciwpożarowych, a także zakres ich stosowania w budynkach określała Polska Norma PN-B-02865:1972, którą wycofano w dniu 09.12.1999 r. i zastąpiono Normą PN-B-02865:1997. Przedmiotowe normy były przytoczone w przepisach prawnych, tak więc zakres ich stosowania był obowiązkowy, co najmniej do czasu wejścia w życie Rozporządzenia z 2003 r.
Zgodnie z Polską Normą PN-B-02865:1972 w budynkach należało stosować hydranty wewnętrzne 25, spełniające wymagania Polskiej Normy PN-B-02859:1969. Zgodnie z Normą PN-B-02859:1969 jednym z elementów hydrantu wewnętrznego 25 był bęben na wąż hydrantowy. Omawiana norma literalnie nie wskazywała obowiązku stosowania węża półsztywnego. Dopiero norma, która zastąpiła PN-B-02859:1969, obligowała w swojej treści do stosowania węża półsztywnego.
Rozporządzenia, które zastąpiły ww. rozporządzenie, wskazywały lub nadal wskazują obowiązek stosowania w wybranych rodzajach budynków hydrantów wewnętrznych 25 z wężem półsztywnym.
Wymagania Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. działają wstecz i dotyczą wszystkich budynków i instalacji, w tym tych wybudowanych przed dniem wejścia w życie omawianego aktu prawnego. Omawiane stwierdzenie potwierdza wiele wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, np. „Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2014 r. II OSK 392/13 Wymagania ochrony przeciwpożarowej, a zasada nie retroaktywności prawa”.
Tym samym, literalnie przestrzegając przepisów Rozporządzenia z 2010 roku, instalację wodociągową przeciwpożarową budynku należy dostosować do wymagań określonych w przytoczonym akcie prawnym, a hydranty 25 z wężem płasko składanym należy zastąpić hydrantami 25 z wężem półsztywnym.
W przypadku gdy instalacja wodociągowa przeciwpożarowa z hydrantami wewnętrznymi 25 z wężem płasko składanym spełnia wszystkie wymagania przepisów Rozporządzenia z 2010 roku (z wyłączeniem rodzaju punktu poboru wody, tj. stosowania hydrantów 25 z wężem półsztywnym), nie wymagałoby się wymiany hydrantów 25 z wężem płasko składanym pod warunkiem, że każdą istniejącą szafkę hydrantową ww. hydrantów wyposażono w wąż nawinięty na bęben (podobny do bębna aktualnie produkowanych hydrantów 25 z wężem półsztywnym).
Natomiast w przypadku hydrantu wewnętrznego 25 z wężem płasko składanym, który umieszczono w szafce bez bębna na wąż, a wyposażonej lub nie w koszyk na wąż, wymagałoby się dostosowania instalacji wodociągowej przeciwpożarowej do wszystkich wymagań stawianych w przepisach Rozporządzenia z 2010 roku.
UŻYCIE HYDRANTU WEWNĘTRZNEGO
Obudowa i konserwacja instalacji hydrantowej
Hydranty zamknięte są w obudowie, czyli w tzw. szafce hydrantowej. Przewody instalacji, z której pobiera się wodę do gaszenia pożaru, wykonane z materiałów palnych, powinny być obudowane ze wszystkich stron osłonami o klasie odporności ogniowej co najmniej EI 60.
W nieogrzewanych budynkach lub w ich częściach przewody zasilające instalacji wodociągowej przeciwpożarowej należy zabezpieczyć przed możliwością zamarznięcia. Należy zapewnić możliwość odłączania zasuwami lub zaworami tych części przewodów zasilających instalację wodociągową przeciwpożarową, które znajdują się pomiędzy doprowadzeniami.
Hydranty wewnętrzne, jak i inne czynne systemy zabezpieczeń przeciwpożarowych według przepisów prawa podlegają przeglądom. Przegląd ten według wytycznych danego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej może być wykonywany z różną częstotliwością. Przegląd hydrantów w budynkach polega na wezwaniu wyspecjalizowanej ekipy serwisowej.