Organizacja imprez, w tym tych z udziałem Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), wiąże się z szeregiem wymogów prawnych i sanitarnych. W Polsce nad przestrzeganiem tych norm czuwa Państwowa Inspekcja Sanitarna (Sanepid), której rola jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa uczestników. Niniejszy artykuł szczegółowo omawia procedury kontroli sanitarnej oraz specyficzne obowiązki organizatorów i OSP w kontekście imprez masowych.
Rola i Struktura Państwowej Inspekcji Sanitarnej
Państwowa Inspekcja Sanitarna podlega ministrowi właściwemu do spraw zdrowia. Jej terenowymi organami są państwowi inspektorzy sanitarni, pod kierunkiem których działają stacje sanitarno-epidemiologiczne. Każde województwo posiada wojewódzką stację sanitarno-epidemiologiczną, której z kolei podlegają stacje powiatowe i graniczne. Organy te są odpowiedzialne za nadzór nad warunkami higieny w różnych obszarach życia publicznego, w tym podczas organizacji imprez masowych.
Definicja Imprezy Masowej i Obowiązki Organizatora
Imprezą masową w rozumieniu ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1) jest wydarzenie sportowe, artystyczne lub rozrywkowe, na którym liczba uczestników przekracza określone progi. Za bezpieczeństwo imprezy masowej w miejscu i w czasie jej trwania odpowiada organizator.
Warunki bezpieczeństwa imprez masowych, tryb wydawania zezwoleń na ich przeprowadzenie oraz zasady odpowiedzialności i uprawnień organizatorów reguluje wspomniana ustawa o bezpieczeństwie imprez masowych.
Terminy Składania Wniosków
Organizator imprezy masowej, nie później niż na 30 dni przed planowanym terminem jej rozpoczęcia, zwraca się między innymi do państwowego powiatowego inspektora sanitarnego o wydanie opinii sanitarnej. Termin ten może zostać skrócony do 14 dni w wyjątkowych i uzasadnionych przypadkach, szczególnie gdy potrzeba organizacji imprezy masowej wynika z przyczyn nagłych oraz jeżeli charakter imprezy masowej odpowiada przeznaczeniu obiektu określonemu w projekcie budowlanym tego obiektu (art. 25 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 20 marca 2009 r.). Wniosek o wydanie opinii sanitarnej należy złożyć do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego właściwego ze względu na miejsce przeprowadzenia imprezy masowej.
Proces Uzyskiwania Opinii Sanitarnej
Opinia sanitarna jest jednym z załączników, które organizator imprezy masowej dołącza do wniosku o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej (art. 26 ust. 2 ustawy). Organizator powinien dołączyć ją niezwłocznie, jednak nie później niż na 14 dni przed rozpoczęciem imprezy masowej.
Wymagane Dokumenty do Wniosku
Do wniosku o wydanie opinii sanitarnej organizator powinien podać między innymi:
- graficzny plan obiektu (terenu) z opisem;
- informację o ilości zapewnionych podczas imprezy kabin WC (stacjonarnych i/lub tymczasowych, nieskanalizowanych, np. toalet przenośnych);
- kserokopię umowy z podmiotem świadczącym usługi w zakresie gospodarowania odpadami.
Państwowy inspektor sanitarny sprawdza dokumentację pod względem formalnym, weryfikując, czy wszystkie wymagane informacje i załączniki zostały przedłożone oraz, jeśli dotyczy, czy została wniesiona opłata za wydanie opinii, której wysokość ustala urząd.
Termin Wydania Opinii przez Sanepid
Państwowy inspektor sanitarny wydaje opinię w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku o jej wydanie (art. 25 ust. 3 ustawy).
Imprezy Cykliczne i Zmiana Terminów
Jeżeli imprezy masowe są przeprowadzane przez tego samego organizatora, w tych samych obiektach (terenach) co najmniej dwa razy w roku, lub są to imprezy masowe, dla których opracowano terminarz imprez organizowanych cyklicznie, organ może wydać zezwolenie na przeprowadzenie wskazanej liczby imprez lub ich przeprowadzenie w okresie jednego roku (art. 30 ust. 1 ustawy).
W takim przypadku organizator imprez masowych jest obowiązany na 14 dni przed planowanym terminem ich przeprowadzenia przekazać wyżej wymienione informacje właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu (art. 30 ust. 2 ustawy).
W przypadku zmiany terminu imprezy masowej (jednorazowej lub cyklicznej), organizator musi zawiadomić o tym fakcie właściwego państwowego inspektora sanitarnego na 7 dni przed terminem jej rozpoczęcia (art. 30 ust. 4 ustawy).
Możliwość Przerwania Imprezy
W przypadku stwierdzenia naruszenia warunków bezpieczeństwa imprezy masowej przez jej organizatora, właściwy Państwowy Inspektor Sanitarny może wnioskować do organu wydającego zezwolenie o jej przerwanie (art. 31 ust. 5 ustawy).
Jak wygląda KONTROLA sanepidu w gabinecie masażu lub SPA? Była inspektor obala MITY | Ilona Szwed
Wymogi Sanitarne Dotyczące Żywienia i Infrastruktury
Uczestnicy imprez masowych mogą korzystać z żywienia w zakładach żywienia zbiorowego (np. restauracjach, zakładach małej gastronomii), a także dokonywać zakupu środków spożywczych w obiektach ruchomych i tymczasowych, takich jak namioty, stragany czy ruchome punkty sprzedaży.
Zasady Bezpieczeństwa Żywności
W zakresie bezpieczeństwa żywności wszystkich producentów i dystrybutorów żywności w Polsce oraz w pozostałych krajach członkowskich UE obowiązują Rozporządzenia organów ustawodawczych UE, w szczególności Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych. Akty te są dostępne m.in. na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Sanitarnego (www.gis.gov.pl).
- Obiekty stałe (zakłady żywienia zbiorowego, mała gastronomia, kioski, sklepy) muszą spełniać wymagania zawarte w załączniku II Rozporządzenia (WE) nr 852/2004 i podlegają zatwierdzeniu w formie decyzji przez właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego na podstawie art. 62 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
- Obiekty ruchome i tymczasowe (duże namioty, stragany, ruchome punkty sprzedaży) powinny spełniać wymagania zawarte w załączniku II rozdział III Rozporządzenia (WE) nr 852/2004. Obiekty te podlegają wpisowi do rejestru zakładów na podstawie art. 62 ust. 2 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Powierzchnie kontaktujące się z żywnością muszą być w dobrym stanie, łatwe do czyszczenia i w miarę potrzeby dezynfekcji.
Działalność Okazjonalna
Inną formą jest działalność okazjonalna, obejmująca przygotowywanie, przechowywanie i serwowanie żywności przez osoby fizyczne w trakcie imprez (np. jarmarki, święta kościelne, szkolne, miejskie, wiejskie, zorganizowane akcje dobroczynne obejmujące wolontariuszy), gdzie żywność jest przygotowywana czasami, sporadycznie i na małą skalę. Taka działalność nie jest uznawana za działalność przedsiębiorstwa podlegającą wymaganiom prawodawstwa higienicznego Wspólnoty.
Wymagane Sanitariaty i Gospodarowanie Odpadami
Na terenach otwartych, za wymaganą liczbę sanitariatów (w obiektach stacjonarnych lub przenośnych) przyjmuje się (w związku z brakiem jednoznacznych przepisów w tym zakresie) taką, jak w wytycznych do projektowania sal sportowych, boisk i stadionów. Sposób postępowania z odpadami komunalnymi, a także z odpadkami z punktów gastronomicznych powinien odpowiadać przepisom ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
Rola Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w Zabezpieczaniu Imprez Masowych
Ustawa o bezpieczeństwie imprez masowych nie wskazuje zakresu i zasad zabezpieczenia imprezy masowej przez ochotnicze straże pożarne. Przepisy, które regulują ten zakres i zasady, to ustawa o ochronie przeciwpożarowej oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczące terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej i ich udziału w działaniach ratowniczych.
Zakres Działań OSP
Zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej, ochotnicze straże pożarne podczas imprezy masowej podejmują działania związane z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Przez "inne miejscowe zagrożenie" rozumie się zdarzenie wynikające z rozwoju cywilizacyjnego i naturalnych praw przyrody, niebędące pożarem ani klęską żywiołową, stanowiące zagrożenie dla życia, zdrowia, mienia lub środowiska, któremu zapobieżenie lub którego usunięcie skutków nie wymaga zastosowania nadzwyczajnych środków.
Czego OSP Nie Robi
Ochotnicze straże pożarne nie mają obowiązku ochrony mienia uczestników imprezy masowej przed kradzieżą (np. zabezpieczania parkingów samochodowych). Nie mają także obowiązku interwencji w przypadku zaistnienia bójki pomiędzy uczestnikami imprezy masowej.
Obecność OSP na Imprezie
Regulacje wskazują, że ochotnicze straże pożarne nie mają prawnego obowiązku być na miejscu imprezy masowej przed jej rozpoczęciem ani w trakcie jej trwania, jeśli nie powstał pożar lub inne miejscowe zagrożenie. OSP pojawia się na imprezie masowej na wyraźne wezwanie członka służby porządkowej obsługującej organizatora imprezy masowej w przypadku wystąpienia pożaru lub innego miejscowego zagrożenia. Przyjazd OSP do zabezpieczenia imprezy masowej ma taki sam charakter jak przyjazd na wezwanie obywatela lub instytucji w przypadku wystąpienia zagrożenia.
OSP mają obowiązek uczestniczyć, na wezwanie Państwowej Straży Pożarnej, w działaniach ratowniczych związanych z imprezą masową poza terenem własnego działania. Zanim przybędzie ochotnicza straż pożarna lub Państwowa Straż Pożarna, działania zmierzające do zwalczania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia podejmują służby zapewnione przez organizatora imprezy masowej. Ochotnicze straże pożarne nie mogą być zobligowane przez organizatora ani organy władz samorządowych do przyjazdu na miejsce imprezy masowej, jeśli nie wystąpiło zagrożenie, ani nie mogą z tego tytułu ponieść jakiejkolwiek kary. W przypadku ograniczenia z tego powodu wypłaty ekwiwalentu przez gminę, strażacy mogą wystąpić na drogę sądową.
Obowiązki Organizatora w Zakresie Ratownictwa
Organizator imprezy masowej zapewnia także wyznaczenie dróg ewakuacyjnych oraz dróg umożliwiających dojazd pojazdom służb ratowniczych i Policji, sprzęt ratowniczy i gaśniczy oraz środki gaśnicze niezbędne do zabezpieczenia imprezy masowej w zakresie działań ratowniczo-gaśniczych. Przepisy nie wskazują wprost, jaki sprzęt i środki gaśnicze oraz w jakiej ilości zapewnia organizator, jednak należy uznać, że powinny to być przynajmniej gaśnice.
Konsekwencje Niezgodności
W przypadku prowadzenia działalności w zakresie produkcji lub obrotu żywnością bez złożenia wniosku o wpis do rejestru zakładów lub o zatwierdzenie zakładu i wpis do rejestru zakładów, lub wbrew decyzji o odmowie zatwierdzenia zakładu, podlega się karze pieniężnej w wysokości od 1 000 zł do 5 000 zł. Natomiast kto produkuje lub wprowadza do obrotu żywność w zakresie niezgodnym z decyzją o zatwierdzeniu zakładu, podlega karze pieniężnej w wysokości do trzydziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, przy czym wysokość kary nie może być mniejsza niż 500 złotych (art. 103 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia).