Inspekcje gotowości operacyjnej (IGO) jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) stanowią fundamentalny element weryfikacji ich zdolności bojowej i przygotowania do działań ratowniczych. W ostatnim czasie wprowadzono nowe wytyczne, które obejmują również obowiązek wypełniania testów wiedzy przez strażaków.
Cel Inspekcji Gotowości Operacyjnej i Wprowadzenie Testów Wiedzy
Inspekcje, prowadzone przez Komendy Wojewódzkie (KW) PSP, mają na celu ocenę stanu jednostek OSP, identyfikację potrzeb w zakresie sprzętu i wyszkolenia, a także zapewnienie zgodności z obowiązującymi standardami. Zgodnie z nowymi wytycznymi, kluczowym elementem stały się testy wiedzy, które różnią się w zależności od pełnionej roli w jednostce: inne są dla ratowników, inne dla kierowców, a jeszcze inne dla dowódców.
Zwolennicy testów argumentują, że ich celem jest potwierdzenie posiadania przez strażaków aktualnej wiedzy i umiejętności niezbędnych do skutecznego działania. Jak podkreślają, bycie w KSRG wiąże się z podporządkowaniem wytycznym, a inspekcje oraz testy są formą weryfikacji. Cytując Szymona Kokota-Górę: „Pierwszą powinnością strażaka jest ratować życie. Kiedy tego nie robi, pierwszą powinnością strażaka jest szkolić się!”.
Kontrowersje i Obawy Związane z IGO oraz Testami
Wśród strażaków OSP pojawiają się jednak liczne obawy i krytyka dotyczące sensu oraz skuteczności obecnej formy inspekcji, zwłaszcza w kontekście finansowania i praktycznych konsekwencji. Wskazuje się, że często "panowie z województwa przyjeżdżają, opisują wszystko, co mamy do wymiany i poprawy, jednakże grosz za tym żaden nie idzie". Często brakuje realnej zależności między zaleceniami pokontrolnymi a faktycznymi działaniami wspierającymi jednostki. Zmiany budżetowe gmin często nie pozwalają na natychmiastowe wdrożenie wszystkich zaleceń, co prowadzi do poczucia, że inspekcje nie są zobowiązujące, a ich wyniki pozostają bez realnego wpływu.
Dodatkowo, wielu ochotników postrzega IGO i testy jako marnowanie cennego czasu, który mógłby być przeznaczony na praktyczne ćwiczenia, analizę akcji czy samodoskonalenie. Zwraca się uwagę na szkodliwe, ich zdaniem, działania ze strony rządzących PSP, które obniżają zdolność bojową jednostek OSP:
- ciągłe zmniejszanie dotacji z KSRG,
- wydłużenie kursu podstawowego i wprowadzenie śmiesznie niskich limitów osobowych, co może skutkować brakiem wykwalifikowanych strażaków w przyszłości,
- wprowadzenie list sprzętu do zakupu z dotacji, co ogranicza elastyczność w zaspokajaniu realnych potrzeb jednostek,
- rosnąca biurokracja i ilość "roboty papierkowej",
- zwiększona liczba niepotrzebnych, powtarzalnych ćwiczeń,
- anulowanie kursu dowódców i wymóg powtarzania go dla osób, które ukończyły go przed określonym rokiem (np. 2014 lub 2015),
- konieczność posiadania dopuszczenia CNBOP na większość sprzętu.
Krytycy podkreślają również, że inspekcje i testy mogą negatywnie wpływać na relacje z pracodawcami strażaków-ochotników. Zwolnienie z pracy na czas akcji bojowej jest często wypracowywane latami, a inspekcje czy dodatkowe ćwiczenia nie są objęte takimi zgodami. Grozi to utratą możliwości wyjazdów do akcji przez strażaków, którym pracodawcy cofną zgodę na opuszczanie stanowiska pracy z powodu "głupich wymysłów".
Narzędzia Wspierające Przygotowanie do Testów IGO
W obliczu konieczności zdawania testów wiedzy, powstały i rozwijają się aplikacje mające na celu wsparcie strażaków w nauce. Są to m.in. "Testy PSP i OSP" oraz "Strażak.Online", które oferują interfejsy do nauki i sprawdzania wiedzy.
Aplikacja "Testy PSP i OSP"
Aplikacja "Testy PSP i OSP" to narzędzie przygotowane dla strażaków zawodowych, ochotników oraz pasjonatów pożarnictwa. Jej celem jest doskonalenie, utrwalanie i sprawdzanie wiedzy obsad podziału bojowego oraz stanowisk kierowania w trakcie inspekcji gotowości operacyjnej. Aplikacja nie reprezentuje instytucji państwowej, a Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej nie ponosi odpowiedzialności za przetwarzanie i dalsze wykorzystywanie informacji.
Kluczowe funkcje aplikacji:
- Moduł NAUKA: Umożliwia naukę z możliwością przejrzenia poprawnych odpowiedzi i powtarzania pytań, na które udzielono błędnych odpowiedzi.
- Moduł EGZAMIN: Losuje 30 pytań z dostępnej puli. Aby zdać egzamin, należy udzielić minimum 16 poprawnych odpowiedzi (50% + 1). Po egzaminie użytkownik może przejrzeć listę pytań wraz z zaznaczonymi i poprawnymi odpowiedziami.
- Generowanie PDF: Możliwość generowania pytań egzaminacyjnych do pliku PDF, z opcją wyboru kategorii.
- Ustawienia: Konfiguracja sposobu przełączania pytań (automatyczny/manualny), czasu zmiany pytania oraz opcji generowania PDF.
- Kompatybilność: Działa w orientacji pionowej i poziomej, dostępna na telefony i tablety z Androidem 5.0+.
- Wyszukiwanie pytań: Możliwość wyszukiwania pytań po frazie w pytaniu lub odpowiedzi.
Platforma "Strażak.Online"
"Strażak.Online" to program przeznaczony głównie do zarządzania jednostką OSP, który oferuje również bezpłatny moduł quizów. Dostęp do quizów wymaga założenia bezpłatnego konta użytkownika. Można z nich korzystać zarówno w przeglądarce internetowej, jak i w aplikacji mobilnej, co zapewnia stały dostęp do materiałów edukacyjnych.
Funkcje modułu quizów w "Strażak.Online":
- Duża baza pytań: W przyszłości planowana jest rozbudowa o kolejne kategorie.
- Kategoryzacja znajomości: Użytkownik może określać subiektywną znajomość odpowiedzi na pytania, co pozwala ograniczyć zakres zagadnień do nauki. W trybie egzaminu można losować pytania o określonym statusie znajomości.
- Tworzenie zestawów pytań: Możliwość tworzenia własnych zestawów pytań, co jest przydatne do przygotowania pisemnych testów wiedzy, np. na potrzeby IGO.
- Tryb egzaminu: Pozwala na weryfikację wiedzy z możliwością określenia zakresu pytań. Po egzaminie wyświetlane jest podsumowanie z wynikiem i wskazaniem błędów.
- Statystyki rozwiązywania testów: Użytkownik ma dostęp do statystyk, które pozwalają śledzić postępy w nauce.
Platforma oferuje również konfigurator egzaminu, gdzie można wybrać liczbę pytań (do 50) i limit czasu (do 100 minut), a także losować pytania z wybranych kategorii.
Zakres Tematyczny Testów Wiedzy na IGO
Materiały do testów, w tym oficjalna baza pytań testowych wykorzystywanych podczas sprawdzianów wiedzy na inspekcjach gotowości operacyjnej, są opracowywane m.in. przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej i KCKR (Krajowe Centrum Koordynacji Ratownictwa). Aktualne wydanie "Zestawu pytań inspekcyjnych PSP/OSP (Inspekcja Gotowości Operacyjnej, IGO)" z marca 2026 roku obejmuje szeroki zakres zagadnień:
- Bezpieczeństwo pożarowe obiektów i budynków
- Środki gaśnicze, neutralizatory i sorbenty
- Wyposażenie techniczne i sprzęt
- Prawa i obowiązki operatora pojazdu / sprzętu pożarniczego
- Taktyka działań gaśniczych
- Taktyka działań ratowniczych dla jednostek podstawowych i specjalistycznych grup ratowniczych (SGR) w zakresie:
- ratownictwa technicznego i chemicznego
- działań poszukiwawczo-ratowniczych
- ratownictwa wodnego i wodno-nurkowego
- ratownictwa wysokościowego
- Ratownictwo medyczne (KPP)
- Łączność
- Praca stanowisk kierowania
Materiały te są dostępne i stanowią cenną pomoc w przygotowaniu przed egzaminami, szkoleniami okresowymi oraz inspekcjami.