Kiedy w tle codziennego życia rozlega się dźwięk syreny strażackiej, rzadko zastanawiamy się, jak często takie sytuacje mają miejsce i jak wiele wysiłku kosztuje utrzymanie gotowości strażaków - zarówno zawodowych, jak i ochotników. Niniejsza analiza powstała z myślą o pokazaniu skali tej codziennej, często niewidocznej pracy. Opiera się na raporcie przygotowanym na podstawie danych pozyskanych z Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie w trybie dostępu do informacji publicznej. Zgromadzony materiał obejmuje pięć ostatnich lat działalności zarówno Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) działających na terenie województwa. Liczby te pozwalają spojrzeć na bezpieczeństwo mieszkańców Małopolski z innej perspektywy - nie przez pryzmat pojedynczych zdarzeń, ale setek tysięcy interwencji, które w tym czasie miały miejsce.
Aktywność Ochotniczych Straży Pożarnych w Małopolsce
W ostatnich latach aktywność Ochotniczych Straży Pożarnych w Małopolsce utrzymywała się na wysokim poziomie, choć widoczne były wyraźne wahania pomiędzy poszczególnymi latami.
Ogólne Tendencje Interwencji OSP (2020-2024)
- W 2020 roku jednostki OSP interweniowały około 36,5 tys. razy.
- Rok później, w 2021 roku, liczba ta wzrosła do 38,2 tys.
- W 2022 roku odnotowano niewielki spadek do 36,7 tys. interwencji.
- W 2023 roku aktywność zmniejszyła się do 33,4 tys. interwencji.
- W 2024 roku nastąpił ponowny, wyraźny wzrost - ponad 40,3 tys. interwencji.
Struktura Rodzajowa Działań OSP
Struktura rodzajowa interwencji pokazuje, jak ważną rolę pełnią OSP w reagowaniu na zdarzenia o charakterze lokalnym. Aż 71% wszystkich wyjazdów w latach 2020-2024 stanowiły tzw. miejscowe zagrożenia - czyli zdarzenia inne niż pożary, takie jak wypadki drogowe, podtopienia, powalone drzewa, zabezpieczanie miejsc zdarzeń czy wsparcie medyczne przed przyjazdem karetki. Łącznie było to ponad 132 tys. interwencji.
Rozkład Terytorialny Interwencji OSP w 2024 Roku
Przechodząc do poziomu terytorialnego, w 2024 roku największą liczbę interwencji odnotowano w powiecie krakowskim, gdzie OSP wyjeżdżały do zdarzeń 8936 razy. Wysokie obciążenie zanotowano również w powiatach:
- nowosądeckim (2813 interwencji),
- oświęcimskim (2813),
- tarnowskim (2801),
- oraz nowotarskim (2398).
Działalność Państwowej Straży Pożarnej w Małopolsce
Aktywność PSP w Małopolsce w latach 2020-2024 wykazywała wyraźne wahania.
Ogólne Tendencje Interwencji PSP (2020-2024)
- W 2020 roku jednostki PSP odnotowały 47 599 interwencji.
- W 2021 roku liczba ta wzrosła do 50 002.
- W 2022 roku nastąpił spadek do 32 428 interwencji.
- W 2023 roku odnotowano dalsze obniżenie do 28 922.
- W 2024 roku liczba działań ponownie wzrosła do 31 642.
Struktura Rodzajowa Działań PSP
Struktura rodzajowa interwencji PSP w całym analizowanym okresie (2020-2024) pozostawała stabilna i jednoznacznie wskazuje na charakter pracy strażaków zawodowych w Małopolsce:
- Miejscowe zagrożenia stanowiły 70,5% wszystkich działań, co przełożyło się na ponad 134 tys. interwencji.
- Pożary odpowiadały za 18,9% zdarzeń (ponad 35,9 tys. wyjazdów).
- Fałszywe alarmy stanowiły 10,6% (prawie 20,3 tys. zgłoszeń).
Rozkład Terytorialny i Obciążenie Jednostek PSP w 2024 Roku
Patrząc na rozkład terytorialny w 2024 r., najwyższą liczbę interwencji odnotowano w Krakowie - 10 855. Kolejne miejsca zajęły:
- powiat tarnowski (2 150),
- Nowy Sącz (2 086),
- powiat wadowicki (1 914),
- nowotarski (1 703),
- a następnie wielicki (1 247),
- oświęcimski (1 242),
- olski (1 213),
- chrzanowski (1 072),
- i limanowski (978).
Na poziomie jednostek operacyjnych w 2024 r. najbardziej obciążone były krakowskie Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze (JRG) oraz ośrodki obsługujące największe skupiska ludności i kluczowe szlaki komunikacyjne:
- JRG nr 1 Kraków zanotowała 2 022 interwencje,
- JRG nr 2 Kraków - 1 654,
- JRG nr 3 Kraków - 1 465,
- JRG Szkoły Aspirantów PSP Kraków - 1 437,
- a JRG nr 6 Kraków - 1 206.
W ścisłej czołówce znalazły się również jednostki spoza stolicy regionu:
- JRG nr 1 Nowy Sącz (1 278),
- JRG Wieliczka (1 247),
- JRG Oświęcim (1 242),
- JRG Nowy Targ (1 200),
- i JRG Wadowice (1 164).
Współpraca i Kluczowa Rola Straży Pożarnej w Systemie Bezpieczeństwa
Dane jednoznacznie pokazują, że straż pożarna - zarówno zawodowa, jak i ochotnicza - stanowi trzon systemu bezpieczeństwa w Małopolsce. Choć w świadomości wielu osób straż pożarna kojarzy się głównie z gaszeniem ognia, statystyki wskazują zupełnie inny obraz: dominują interwencje związane z wypadkami, nagłymi zjawiskami atmosferycznymi, usuwaniem skutków wichur, podtopień, a także zabezpieczaniem miejsc zdarzeń. Raport potwierdza również ogromne znaczenie współpracy pomiędzy PSP i OSP. W wielu powiatach to właśnie ochotnicy wykonują większość interwencji, a sprawne działanie systemu byłoby bez nich niemożliwe. Statystyki z lat 2020-2024 pokazują więc nie tylko skalę pracy strażaków, lecz także ich konsekwentną obecność w każdym zakątku regionu - od największych miast po najmniejsze wsie.
Ogólnopolski Bilans Interwencji Straży Pożarnej w 2023 Roku
Opracowanie: Jakub Fita.
Pierwsze miesiące nowego roku wiążą się z podsumowaniem roku ubiegłego i tendencją porównywania go do lat poprzednich. Z perspektywy Państwowej Straży Pożarnej bicie rekordów „jak najwięcej” jest raczej negatywnym zjawiskiem, świadczy często o braku przełożenia ciężkiej pracy pionu kontrolno-rozpoznawczego na świadomość obywateli. Z drugiej strony na przestrzeni lat zmianie ulegał zakres działań PSP, a rodzajów wyzwań, z którymi musimy się mierzyć, jest coraz więcej.
Spadek Ogólnej Liczby Zdarzeń
Ogólna liczba zdarzeń zewidencjonowanych w Systemie Wspomagania Decyzji PSP spadła do poziomu sprzed blisko 10 lat. W 2023 roku zarejestrowano 486 055 zdarzeń, w których uczestniczyły jednostki ochrony przeciwpożarowej, co oznacza spadek o 25% w stosunku do roku poprzedniego. Liczba pożarów była najniższa od 1995 r. i zmalała do poziomu 99 205 zdarzeń, co oznacza spadek o 37% w stosunku do roku poprzedniego. Analogicznie - liczba miejscowych zagrożeń zmniejszyła się o 25%, do 339 984 zdarzeń.
Rozkład Przestrzenny i Czynniki Wpływające
W 2023 r. województwami z największą liczbą zdarzeń były mazowieckie (70 294 zdarzeń) i śląskie (62 929 zdarzeń). Rozkład przestrzenny interwencji w podziale na powiaty pokazuje duże zagęszczenie zdarzeń w największych miastach w Polsce: Warszawie, Poznaniu, Krakowie, Wrocławiu oraz Łodzi. Dużą liczbę interwencji odnotowano w 2023 r. w powiatach poznańskim oraz krakowskim.
Można na tej podstawie postawić tezę: „ludzie powodują zdarzenia”, jak pokazuje jednak analiza, najwięcej zdarzeń na mieszkańca ma miejsce w powiatach o najniższej liczbie mieszkańców. Trudno jest wskazać jednoznaczną przyczynę takiego stanu rzeczy, gdyż na ogólny obraz składają się liczne składowe.
Liczba pożarów spadła przede wszystkim za sprawą mniejszej aż o 27 tys. liczby pożarów traw i nieużytków, i to mimo że najczęściej pożary miały miejsce w okresie marzec-lipiec. Według analizy Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej 2023 r. należy zaliczyć do lat ekstremalnie ciepłych, zaś skumulowana suma wysokości opadów atmosferycznych od marca do czerwca była wyższa w porównaniu do średniej z wielu lat. Większość pożarów została zakwalifikowana jako małe - stanowiły 96% wszystkich, podobnie jak w roku poprzednim. W minionym roku doszło też do jednego z największych pożarów od 2010 r. - ogień objął zakład produkcji opon w Wilkowie koło Złotoryi w województwie dolnośląskim, konieczne było zaangażowanie 457 zastępów. Większy był tylko pożar Archiwum Miejskiego Urzędu Miasta Krakowa w 2021 r.
Na liczbę miejscowych zagrożeń miały wpływ przede wszystkim dwa czynniki: zakończenie stanu zagrożenia epidemiologicznego, spowodowanego zakaźną chorobą układu oddechowego COVID-19, wywoływaną przez wirusa SARS-CoV-2, oraz spokojniejszym sezonem silnych wiatrów. Mimo że w 2023 r. o prawie połowę spadła liczba zdarzeń związanych z silnymi wiatrami, to nadal stanowią one główny rodzaj miejscowych zagrożeń. Tabela 1. Rodzaj miejscowych zagrożeń w 2023 r. [Brak danych w treści черновика]. Spadek liczby „emzetek” wynika również z mniejszej liczby interwencji w obiektach użyteczności publicznej (było ich aż o 113%, czyli o 21 324 mniej) czy obiektach mieszkalnych (o blisko 13 tys. mniej).
Zmiany w Ewidencjonowaniu Poszkodowanych
Liczba poszkodowanych, w szczególności ofiar śmiertelnych, jest wyznacznikiem skuteczności działań PSP - prowadzi to nas do oczywistego wniosku: im mniej ofiar, tym skuteczniejsza interwencja. Dlatego pod koniec 2022 r. podjęto decyzję o zmianie zasad ewidencjonowania zdarzeń w Systemie Wspomagania Decyzji PSP. Najważniejszą zmianą, i być może najbardziej kontrowersyjną od wielu lat, jest sposób ewidencjonowania poszkodowanych. Przyjęto, że każdy poszkodowany na miejscu działań PSP powinien być opisany w informacji ze zdarzenia. Szczegółowe dane dotyczące osób rannych i ofiar śmiertelnych odnotowanych podczas działań ratowniczych przedstawia Tabela 2. Niestety 2023 r. [Brak danych w treści черновика].
Udział PSP i OSP w Działaniach Ogólnopolskich
Dzisiaj nie można wyobrazić sobie straży pożarnej bez ochotników i chyba nikt nie podważa takiego stanu rzeczy. W 2023 r. strażacy PSP byli zaangażowani w 45% zdarzeń bez udziału OSP, czyli w sumie w 219 189 interwencji i jest to wartość zbliżona do tej z roku ubiegłego. W 2023 r. w działaniach ratowniczo-gaśniczych brało udział ponad 2 mln 15 tys. strażaków PSP, czyli 52% wszystkich ratowników. 47%, czyli blisko 1 mln 851 tys., stanowili druhowie OSP, w tym 1 mln 394 tys. - strażacy z jednostek OSP włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (36%).
Wyzwania Współczesności i Przyszłość Służb Ratowniczych
Dane pokazują, że z roku na rok coraz mniejszy udział w ogólnej liczbie zdarzeń mają pożary, czyli podstawa działalności straży pożarnej. Dużo wyzwań czeka nas w działaniach związanych z katastrofami naturalnymi, głównie silnymi wiatrami. Istotny udział mają i mieć będą zdarzenia drogowe, rozwój motoryzacji i wzrost liczby samochodów jest faktem. Szczególnym wyzwaniem będą zdarzenia z udziałem pojazdów elektrycznych, a szczególnie ich pożary. Coraz więcej wyzwań czekać nas będzie poza granicami kraju.
Na początku 2023 r. nasi specjaliści z modułu USAR podjęli działania poszukiwawczo-ratownicze po trzęsieniu ziemi w Turcji, w pobliżu granicy z Syrią. W sierpniu nasze moduły GFFFV sprawdziły się podczas akcji w Grecji. Polscy strażacy są poważanymi specjalistami w dziedzinie działań poszukiwawczo-ratowniczych oraz organizacji pomocy humanitarnej.
Analiza Interwencji w Lublinie w 2025 Roku
Opracowanie: mł. bryg. Andrzej Szacoń, mł. kpt. Bartłomiej Pytka, asp.
W 2025 roku Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Lublinie odnotowała 5568 wszystkich zdarzeń. Doszło do 1411 pożarów, 3395 miejscowych zagrożeń oraz 762 alarmów fałszywych. W stosunku do poprzedniego roku zanotowano niewielki spadek liczby interwencji (5699 zdarzeń w 2024 roku).
W 2025 roku funkcjonariusze Komendy Miejskiej PSP w Lublinie wyjeżdżali 5273 razy do 4643 zdarzeń na terenie miasta Lublin i powiatu lubelskiego, w tym 1151 pożarów, 2749 miejscowych zagrożeń oraz 743 alarmów fałszywych.
Ochotnicze Straże Pożarne w 2025 roku działające na terenie Komendy Miejskiej PSP w Lublinie brały udział w 1816 zdarzeniach. Liczba samodzielnych działań OSP bez udziału PSP wyniosła 924.
W 2025 roku strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych będących w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG) działających na terenie powiatu lubelskiego wyjeżdżali do działań 1671 razy, w tym 742 zdarzenia to pożary, 867 - miejscowe zagrożenia, a 62 - alarmy fałszywe.
Przyszłość jest nieodgadniona. Wobec coraz bardziej zmiennego świata, w którym żyjemy, trudno jest ją przewidzieć - epidemie, wojny, katastrofy naturalne czy techniczne mogą się wydarzyć w każdym czasie i miejscu. Straż pożarna stoi przed nowymi i bardziej wymagającymi wyzwaniami. Państwowa Straż Pożarna wraz z ochotniczymi strażami pożarnymi to jedyne służby w Polsce, które potrafią i mają zasoby do reagowania 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku, bez względu na warunki, na praktycznie każde zagrożenie.