Koncepcja granatów przeciwpożarowych ewoluowała na przestrzeni wieków, od prostych przedmiotów wypełnionych substancjami zapalającymi, po wyspecjalizowane urządzenia do gaszenia ognia. Pierwsze przedmioty, które można określić jako granaty, powstały w Bizancjum, gdzie ceramiczne skorupy wypełniano ogniem greckim, oraz w Chinach, gdzie korzystano z prochu strzelniczego. Współcześnie granaty przeciwpożarowe przyjmują różne formy, od historycznych butelek z cieczą po nowoczesne kule gaśnicze. Ich głównym celem jest szybkie i skuteczne stłumienie pożaru, często bez konieczności bezpośredniego zbliżania się do płomieni.
Historyczne Granaty Gaśnicze (XIX i XX wiek)
Budowa i Zasada Działania
Granaty ogniowe, używane do tłumienia ognia w zarodku od lat 70. XIX wieku aż do początku XX wieku, były przedmiotem masowo rozpowszechnionym i jednocześnie dziełem sztuki użytkowej. Były to zazwyczaj szklane buteleczki z niebieskim lub kobaltowym płynem. Ich produkcja mogła sięgnąć nawet lat 20. XX wieku, choć z początkiem XX wieku, głównie na zachodzie Europy, rekomendowano już typowe gaśnice, które są znane do dziś. W XIX wieku granatnik wyglądał jak wyjątkowo krótki muszkiet z bardzo krótką, pękatą lufą. W razie pożaru butelka miała zostać wrzucona do ognia, tak aby się rozbiła. Takie granaty powinny być trzymane w pobliżu i, w przypadku pożaru, muszą być wrzucone w płomień. Butelki były zwykle zakryte, a w niektórych do szyjki przymocowana była pętla z drutu, na której można było ją powiesić na ścianie.
Informowano także, że w granatach ogniowych zawartością był m.in. czterochlorek węgla (tetrachlorometan), który z jednej strony był najlepszą jak na owe czasy cieczą gaśniczą, ale także w tym samym czasie został przebadany i okazał się być toksyczny i tym samym szkodliwy dla zdrowia. Później ciecz gaśniczą ostatecznie zastąpiono kwasem solnym. Niestety, do dziś można znaleźć butelki z niebezpiecznym płynem, a kolekcjonerzy są ostrzegani o tym przez strony internetowe poświęcone antykom.
Zastosowanie i Kontekst Historyczny
Granaty ręczne, takie jak Harden „Star”, były promowane w XIX wieku jako sposób na ratowanie życia i mienia w przypadku pożaru. Obietnica brzmiała: „Podczas rozbijania płyn chemiczny zawarty w butelce natychmiast gasi ogień! Zawartość nie psuje się z upływem czasu i nie zamarza. Opatentowana technologia! 45 USD za kilkanaście sztuk!”. Biorąc pod uwagę wszechobecność kominków w angielskich domach z XIX wieku i ryzyko pożaru, zwłaszcza w epoce krynolinów, kiedy z przypadkowej iskry mogły zapalić się suknie, takie rozwiązania były cennym zabezpieczeniem. W czasach, gdy nie istniały jeszcze systemy alarmowe, a pierwsza zainstalowana kamera była wciąż kwestią przyszłości, takie rozwiązania mogły decydować o życiu i śmierci domowników. Granaty Hardena i innych producentów były powszechne w latach 1870-1910 w Stanach Zjednoczonych. W latach osiemdziesiątych XIX wieku najpopularniejszym producentem granatów gaśniczych była amerykańska firma Harden z fabryką w Chicago. Wydajność granatów wynosiła od 700 ml do 1 litra.
XIX wieczne granaty ogniowe cechowały się pięknymi formami secesyjnego designu. Granaty Harden Star były przeważnie ciemnoniebieskiego (kobaltowego) koloru. Przykładem z lat 20. XX wieku jest muzealium w zbiorach Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach, wykonane ze szkła dmuchanego i nazywane bombą (Tefra Bomba). Fragment cytatu z 1929 roku wskazuje na skuteczność tych urządzeń: „Dnia 14 czerwca 1928 r. w Miechowie zapalił się samochód firmy Skrzypczyk - Zdankiewicz, a przechodzący wówczas Władysław Wolszczak z Kielc - samochód ten gaszony bezskutecznie przez szofera i innych ludzi przybyłych z pomocą - jedną gaśnicą ręczną Tefra momentalnie ugasił.”.
Identyfikacja Kolekcjonerskich Granatów Gaśniczych
Na rynku kolekcjonerskim bardzo często można spotkać repliki XIX-wiecznych granatów, opisywane jako oryginały. Ze zdjęć publikowanych w sieci często trudno odróżnić oryginał od repliki. Ważne jest, aby pamiętać, że oryginały produkowane były z bardzo cienkiego szkła. Grubsze szkło o równych i gładkich krawędziach oraz idealny stan zachowania powinien dać do myślenia. W celu identyfikacji warto konsultować się z ekspertami z różnych dziedzin i odwiedzać muzea, skanseny oraz oglądać stare przedmioty na giełdach staroci. Im więcej będziemy obcować z dawnymi przedmiotami, tym częściej będziemy umieć je oceniać.
Nowoczesne Rozwiązania: Kule Gaśnicze
Budowa i Mechanizm Działania
Na rynku pojawił się nowy produkt przeciwpożarowy - kula gaśnicza, która może stać się alternatywą dla typowych gaśnic. Kula gaśnicza to styropianowa obudowa o kulistym kształcie wypełniona proszkiem gaśniczym i dodatkowo zaopatrzona w niewielki (około 1 grama prochu) ładunek wybuchowy oraz lont. Całość pokryta jest czerwoną, syntetyczną powłoką. Kula wykonana jest z materiałów nietoksycznych, przyjaznych dla człowieka i przyrody. Gdy kula znajdzie się w płomieniach, zapala się lont prochowy, powodując wybuch ładunku, który rozrywa opakowanie. Znajdujący się wewnątrz kuli proszek gaśniczy tłumi pożar. Cały proces, od chwili gdy kula zostanie wrzucona w ogień do wybuchu, trwa od 3 do 10 sekund.
Zastosowanie i Zalety
Użycie kuli nie wymaga zbliżania się do ognia; w płomienie może ją wrzucić bądź potoczyć każdy. Kula jest lekka, waży jedynie 1,30 kg. Sprzedawana jest w komplecie z koszykiem, który można ustawić w dowolnym miejscu bądź zawiesić na ścianie w pomieszczeniu. Szczególnie warto umieścić ją w pobliżu miejsc, w których najczęściej dochodzi do powstania pożarów, takich jak kuchenki gazowe, kominki, czy skupiska instalacji elektrycznych. Ten prosty w obsłudze sprzęt ma różnorodne zastosowanie, pozwalając gasić pożary:
- grupy A (ciała stałe pochodzenia organicznego, przy spalaniu których występuje zjawisko żarzenia, np. drewno, papier, tworzywa sztuczne),
- grupy B (ciecze palne, substancje stałe topiące się na skutek wytworzonego ciepła, np. benzyna, nafta, smoła),
- typu C (gazy).
Ograniczenia i Kwestie Prawne
O wysokiej jakości produktu świadczą certyfikaty, jakimi może legitymować się jego producent oraz wyłączny importer/dystrybutor w Polsce. Niestety, z powodu braku odpowiednich regulacji prawnych, kula może być stosowana jedynie jako dodatkowe zabezpieczenie przeciwpożarowe. Cena kuli gaśniczej, jak na początki produktu, jest podobna do typowych gaśnic, jednak jej zastosowanie jest inne, a potencjalnie nawet szersze.
Granaty Gaśnicze Cieczowe Nowej Generacji (np. "Fire 117")
Spekulacje i Pytania
Istnieją doniesienia o nowoczesnych granatach przeciwpożarowych, takich jak hipotetyczny "Fire 117", które miałyby działać na zasadzie cieczowej, w przeciwieństwie do proszkowych kul gaśniczych. Zasada działania takiego granatu byłaby podobna do kuli gaśniczej, ale jego budowa inna - widać, że to płyn, nie proszek, a gaszenie następuje (podejrzewa się) przez pozbawienie ognia tlenu. Samo to powoduje znaczne różnice, ponieważ pokrycie materiału może być często mniej skuteczne bądź niemożliwe w stosunku do pozbawienia atmosfery tlenu. Podobna zasada jest stosowana przy gaszeniu szybów naftowych materiałami wybuchowymi, gdzie proszkiem nie da rady.
Pojawiają się pytania o wytwarzany w reakcji gaz i jego wpływ na oddychanie, zwłaszcza w kontekście pomieszczeń z obecnością ludzi. W historycznych granatach gaśniczych używano toksycznego czterochlorku węgla, co podkreśla znaczenie składu chemicznego płynu gaśniczego. Ważna jest również kwestia skuteczności, ograniczeń, potencjalnej ceny w Europie oraz czasu pojawienia się w sprzedaży, co wiąże się z koniecznością uzyskania certyfikatów i akceptacji Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Jest to obszar, który, podobnie jak dawne "rosyjskie bomby gaśnicze" wrzucane do płonących budynków, wciąż budzi wiele pytań dotyczących bezpieczeństwa i praktyczności zastosowania.
tags: #jak #dziala #granat #przeciwpozarowy