Odwołanie członka zarządu, w tym wiceprezesa Ochotniczej Straży Pożarnej, to procedura wymagająca dokładnej znajomości statutu danej jednostki OSP. Kluczowe jest rozróżnienie między rezygnacją z funkcji a odwołaniem, a także zrozumienie kompetencji różnych organów OSP.
Podstawy prawne i statutowe odwołania członka zarządu OSP
W każdej OSP kluczowym dokumentem określającym zasady funkcjonowania, w tym kwestie wyboru i odwoływania władz, jest Statut OSP. Zazwyczaj statuty OSP wzorowane są na statucie wzorcowym Związku OSP RP.
Zgodnie ze Statutem Wzorcowym OSP, Walne Zebranie Członków wybiera Zarząd spośród siebie. Liczba członków Zarządu może być różna i zależy od wielkości OSP oraz konieczności powierzania stanowisk funkcyjnych. Zarząd stanowi jedną z władz ochotniczej straży pożarnej. Zarząd wybiera ze swego grona prezesa, naczelnika, dwóch wiceprezesów, sekretarza i skarbnika, a także może wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży.
Ochotniczą strażą pożarną, jak każdym stowarzyszeniem, kieruje zarząd wybrany na Walnym Zebraniu wszystkich członków. Zarządem kieruje z kolei wybrany spośród jego członków prezes. Jego „prawą ręką” jest naczelnik, statutowo odpowiedzialny za działalność ratowniczą.
Paragraf 24 statutu wzorcowego wskazuje, że poza prezesem i naczelnikiem należałoby każdorazowo wybrać także dwóch wiceprezesów. Statut wzorcowy nic więcej nie mówi, ale wydaje się, że powinna tu zadziałać „ludowa mądrość” i w indywidualnym statucie każdej OSP, uchwalanym przez Walne Zebranie Członków, powinno się określić liczbę zarówno członków zarządu, jak i liczbę wiceprezesów ‒ stosownie do potrzeb.
Kiedy można odwołać wiceprezesa? Przesłanki do odwołania
Odwołanie wiceprezesa, podobnie jak innych członków zarządu, jest zazwyczaj podyktowane poważnymi przyczynami, takimi jak:
- Nieuwłaściwe pełnienie funkcji lub rażące naruszenia: Przykładem może być nadużywanie alkoholu i występowanie pod jego wpływem w mundurze, co szarga dobre imię jednostki, jak to miało miejsce w przypadku prezesa, który pojechał pijany rozliczyć dotację KSRG.
- Działania jednoosobowe bez zgody zarządu: Jeśli wiceprezes (lub inny członek zarządu) podejmuje kluczowe decyzje bez zwołania zebrania zarządu i bez jego zgody, może to stanowić podstawę do odwołania. Dotyczy to np. udzielania poparcia kandydatowi na wójta gminy bez zgody całego zarządu.
- Niespełnianie obowiązków statutowych: Jeśli wiceprezes nie wywiązuje się z powierzonych mu obowiązków, nie składa sprawozdań zarządowi lub jego działania są niezgodne ze statutem.
Procedura odwołania wiceprezesa OSP
Zwołanie Nadzwyczajnego Walnego Zebrania Członków
W przypadku konieczności odwołania członka zarządu, w tym wiceprezesa, najczęściej niezbędne jest zwołanie Nadzwyczajnego Walnego Zebrania Członków OSP. Paragraf 22 ustęp 4 statutu wzorcowego jasno wskazuje, że: "Nadzwyczajne Walne Zebranie OSP może odwołać członka zarządu lub komisji rewizyjnej przed upływem terminu kadencji władz OSP i powołać w to miejsce innego członka zarządu lub komisji rewizyjnej na czas do odbycia zwyczajnego walnego zebrania."
Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków OSP może być zwołane przez Zarząd OSP z własnej inicjatywy, na żądanie Komisji Rewizyjnej OSP, lub na żądanie określonej liczby członków OSP (np. 1/3 lub 1/2 liczby członków OSP, zgodnie ze statutem).
Nadzwyczajne Walne Zebranie Członków OSP powinno się odbyć w terminie nie dłuższym niż jeden miesiąc od podjęcia inicjatywy lub zgłoszenia żądania. Porządek nadzwyczajnego walnego zebrania, spośród spraw określonych w § 20 ust. 2, ustala władza lub osoby uprawnione do żądania zwołania takiego zebrania. Musi on jasno wskazywać punkt dotyczący odwołania wiceprezesa i ewentualnego wyboru następcy.
Przebieg Nadzwyczajnego Walnego Zebrania
Podczas Nadzwyczajnego Walnego Zebrania Członków OSP podejmowana jest uchwała o odwołaniu wiceprezesa. Uchwała ta wymaga odpowiedniej większości głosów, określonej w statucie. Po skutecznym odwołaniu, zebranie może również wybrać nowego członka zarządu na jego miejsce, często na czas do odbycia zwyczajnego walnego zebrania.
Warto pamiętać, że Walne Zebranie wybiera członków zarządu, a już sami członkowie zarządu konstytuują się, czyli m.in. wybierają prezesa i wiceprezesów między sobą. Odwołanie przez Walne Zebranie dotyczy więc najczęściej odwołania z członkostwa w zarządzie, a nie tylko z funkcji wiceprezesa. Jeśli odwołany członek ma pozostać w zarządzie, ale zrezygnować z funkcji, jest to inna sytuacja.
Informowanie o zmianach
Obowiązkiem zarządu będzie informacja o zmianach w składzie w ostatnim roku rozliczeniowym w czasie najbliższego Walnego Zebrania Sprawozdawczego.
Rozróżnienie kompetencji zebrań OSP
Zebrania w OSP dzielimy na:
- Walne Zebranie Zwyczajne (tzw. sprawozdawczo-wyborcze): Odbywa się zazwyczaj co 5 lat. Posiada kompetencje do wyboru i odwoływania członków zarządu.
- Walne Zebranie Sprawozdawcze: Jest to zebranie coroczne. Według interpretacji statutów wzorcowych, zebranie sprawozdawcze zazwyczaj nie ma kompetencji do odwoływania członków z funkcji. Sprawa wygląda inaczej, kiedy członek sam chce ustąpić z urzędu - wówczas zebranie sprawozdawcze może powołać nowego członka komisji czy też zarządu w miejsce ustępującego.
- Walne Zebranie Nadzwyczajne: Zwoływane w szczególnych warunkach, nagłej potrzeby lub gdy zarząd nie może normalnie pracować. Jest głównym organem uprawnionym do odwołania członka zarządu lub komisji rewizyjnej przed upływem terminu kadencji.
Nieprawdą jest również, że można wymienić 1/3 składu zarządu przez sam zarząd. Tylko zarząd może dokooptować do składu 1/3 członków, ale tylko i wyłącznie w miejsce ustępujących - a więc dobrowolnie składających "urząd".
Odwołanie z funkcji a odwołanie z członkostwa w zarządzie
Istotne jest doprecyzowanie, z czego dokładnie chce się zrezygnować lub z czego odwołać: tylko z funkcji wiceprezesa, czy całkowicie z członkostwa w zarządzie. Jeśli osoba chce zrezygnować tylko z funkcji wiceprezesa, pozostając w zarządzie, pojawiają się pytania:
- Czy w obecnym składzie zarządu znajdzie się osoba, która zgodzi się przejąć funkcję wiceprezesa?
- Czy obecny skład zarządu zgodzi się na taką zamianę?
- Czy obecny skład zarządu nie będzie wolał kogoś innego na to miejsce, zwłaszcza jeśli przyczyną rezygnacji/odwołania są nieobecności lub inne problemy?
Jeśli jednak doszłoby do zmian, to wedle niektórych interpretacji zarząd ma prawo wymieniać skład osobowy (zazwyczaj jest to do 1/3 składu) w miejsce ustępujących. Osoby wybrane do składu zarządu decydują, kto będzie w nim pełnił jaką funkcję. Zatem Walne Zebranie Członków nie ma nic do zmian, do jakich doszło w składzie czy obejmowanych funkcjach, jeśli dotyczy to tylko wyboru funkcji spośród już wybranych członków zarządu, a nie odwołania ich z członkostwa w zarządzie.
Rola wiceprezesa w OSP
Rola wiceprezesa w OSP jest kluczowa dla sprawnego funkcjonowania jednostki. Wiceprezes powinien posiadać umiejętność przejęcia obowiązków i uprawnień prezesa w czasie jego nieobecności, co wymaga stałej współpracy z prezesem i pozostałymi członkami zarządu w zakresie realizacji zadań statutowych - strategicznych i codziennych. Wiceprezes, jeżeli został powołany w celu samodzielnego prowadzenia określonych działań (np. opiekun MDP, kapelmistrz orkiestry), musi wywiązywać się z powierzonych mu obowiązków i składać zarządowi okresowe sprawozdania z ich wykonywania. Może także, po otrzymaniu zgody prezesa, reprezentować zarząd OSP na zewnątrz w zakresie tych spraw, a także podpisywać dokumenty dotyczące zagadnień, którymi się zajmuje. W przypadku nieobecności naczelnika i jego zastępcy, inny wiceprezes, pomagając prezesowi, może i powinien czasowo przejąć obowiązki organizacyjne JOT.
W wielu statutach można napotkać stwierdzenie: "Wiceprezes może także mieć czasowo powierzone inne obowiązki, wynikające z zaistniałych potrzeb". Oznacza to, że właśnie wiceprezes w pierwszym rzędzie powinien być obciążany nadzorowaniem wykonywania konkretnych spraw (np. rozbudowa strażnicy), a także może - jeśli nie zabraniają tego przepisy - w części czy nawet w całości przejąć obowiązki innego członka zarządu, w przypadku gdy nie może on ich wykonywać osobiście (np. długotrwała choroba). Pewnym ograniczeniem jest tu funkcja skarbnika, którego uprawnienia i odpowiedzialność są niezbywalne.
tags: #jak #odwolac #wiceprezesa #osp