Organizacja loterii fantowej OSP zgodnie z prawem

Organizacja loterii w Polsce wiąże się z obowiązkiem spełnienia określonych wymagań prawnych. Wszelkie inicjatywy, w których zakupione losy biorą udział w losowaniu nagród, podlegają regulacjom Ustawy o grach hazardowych z dnia 19 listopada 2009 roku. Ten akt prawny wyróżnia różne rodzaje loterii oraz przepisy dotyczące ich przeprowadzenia. Każdy organizator loterii, w tym Ochotnicza Straż Pożarna (OSP), powinien dokładnie zapoznać się z jej zapisami, zanim przystąpi do organizacji swojego projektu.

Czym jest Ustawa o grach hazardowych?

Ustawa o grach hazardowych to polski akt prawny, który wprowadza przepisy i reguluje proces przeprowadzania loterii na terenie Polski. Dokument ten wszedł w życie 1 stycznia 2010 roku, a jego ostatnia nowelizacja miała miejsce 1 kwietnia 2017 roku. Nowelizacja ta poświęca wiele miejsca organizacji gier z wykorzystaniem urządzeń losujących, urządzeń do gier i automatów. Ponadto uwzględniono w niej nowy rodzaj gier hazardowych, które zawierane są w przestrzeni internetowej, legalizując wybrane gry online. Sprawiła również, że nielegalne stało się obstawianie w zagranicznych podmiotach hazardowych, a ich domeny są blokowane przez dostawców internetu oraz operatorów płatności.

Definicja gier hazardowych

Według powszechnie przyjętej definicji grami hazardowymi określa się wszelkie gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, gdzie o ewentualnej wygranej decyduje los (przypadek) lub algorytm, który nawiązuje swoim działaniem do wyników losowych. Zgodnie z Ustawą do gier hazardowych zalicza się: gry losowe, gry w karty, zakłady wzajemne (zakłady bukmacherskie) oraz gry na automatach.

Gry losowe według Ustawy

W zbiorze gier losowych według Ustawy znajdują się: gry liczbowe, loteria pieniężna, gra telebingo, gry cylindryczne, gry w kości, gry bingo pieniężne, gry bingo fantowe, loteria fantowa, loteria promocyjna, loteria audioteksowa.

Loteria fantowa - definicja i rodzaje

Zgodnie z artykułem 2 Ustawy o grach hazardowych, loterie to gry losowe (również w przestrzeni internetowej), w których uczestnicy mają szanse na „wygrane pieniężne lub rzeczowe”, a rozstrzygnięcie gry zależy od przypadku. Ustawa wyróżnia cztery podstawowe rodzaje loterii: loteria pieniężna, loteria fantowa, loteria audioteksowa i loteria promocyjna.

Czym jest loteria fantowa?

Loteria fantowa to gra losowa, w której uczestniczy się poprzez nabycie losu lub innego dowodu udziału w grze. Urządzanie loterii fantowej polega na oferowaniu w niej tylko nagród rzeczowych, a dochód z gry przeznaczony jest na cel dobroczynny lub społecznie użyteczny. Najczęściej loterie charytatywne są organizowane właśnie w formie loterii fantowych, gdzie do wygrania są np. prace wykonane przez dzieci lub przedmioty pozyskane od darczyńców.

Charakter charytatywny może też mieć gra bingo fantowe, w której bierze się udział przez nabycie przypadkowych zestawów liczb z ustalonego zbioru liczb i można w niej wygrać tylko rzeczy, przedmioty. Przepisy nie przewidują organizowania loterii charytatywnej w formie loterii pieniężnej, ponieważ te loterie są objęte monopolem państwa.

Rodzaje loterii fantowych ze względu na wartość nagród

W praktyce wyróżnia się dwa typy loterii fantowych, w zależności od łącznej wartości puli nagród:

• Duża loteria fantowa: wartość nagród równa lub wyższa od tzw. kwoty bazowej. Wymaga uzyskania zezwolenia.
• Mała loteria fantowa: wartość nagród jest niższa niż kwota bazowa. Wystarczy zgłoszenie.

Kwota bazowa to średniomiesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw (bez uwzględniania premii z zysku), wyliczane na podstawie danych za drugi kwartał poprzedniego roku i ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Jej wysokość ustalana i uaktualniana jest co roku. Dla roku 2025 wynosi 8 167,77 zł (wartości z poprzednich lat mogą się różnić, np. w 2012 r. wynosiła 3560,83 zł).

Dla organizacji pożytku publicznego (OPP) przewidziano wyższy limit wartości nagród. OPP może zorganizować loterię tylko na podstawie zgłoszenia, nawet jeżeli wartość puli wygranych jest 15-krotnie wyższa od kwoty bazowej. Dodatkowo, łączna wartość puli wygranych w ciągu całego roku nie może przekroczyć 30-krotności kwoty bazowej.

Kto może zorganizować loterię fantową?

Loterie fantowe i gry bingo fantowe mogą być urządzane przez osoby fizyczne, osoby prawne (np. fundacje, stowarzyszenia, kluby sportowe, szkoły, urzędy, OSP) lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej (np. grupy obywateli, stowarzyszenia zwykłe). Nie przewiduje się zwolnień odnośnie stosowania przepisów ustawy o grach hazardowych ze względu na rodzaj podmiotu, który planuje daną loterię zorganizować - każdego obowiązują te same przepisy.

Trzeba jednak zwrócić uwagę, że ponieważ loteria fantowa ma bardzo wyjątkowy charakter (zysk musi zostać przeznaczony na cel społecznie użyteczny), to względem organizatorów tego typu loterii stawiane są szczególne wymogi. Osoby zarządzające i reprezentujące danym podmiotem nie mogą być skazane za popełnienie umyślnego przestępstwa (w tym skarbowego) w Polsce lub dowolnym innym państwie Unii Europejskiej.

Ważne jest również, że w loteriach i innych grach hazardowych mogą brać udział tylko osoby, które ukończyły 18 lat. Wiąże się to z ochroną osób niepełnoletnich przed uzależnieniem się od hazardu.

Jak legalnie zorganizować loterię fantową?

Organizacja loterii wymaga spełnienia określonych formalności - w zależności od wartości oferowanych nagród konieczne jest uzyskanie zezwolenia lub też zgłoszenia do właściwego urzędu. Kluczowe znaczenie ma łączna wartość puli nagród, dlatego organizator powinien w pierwszej kolejności oszacować wartość każdego przedmiotu przewidzianego do wygrania i zsumować całą pulę.

Zarówno zezwolenia, jak i zgłoszenia udziela Dyrektor Izby Administracji Skarbowej właściwy ze względu na obszar prowadzonej loterii i miejsce jej urządzenia. Jeśli zasięg loterii jest większy i obejmuje więcej niż jedno województwo, decydować będzie siedziba lub miejsce zamieszkania wnioskodawcy/organizatora. Szczegółowe informacje oraz wykaz izb można znaleźć na stronie internetowej Ministerstwa Finansów.

Wniosek o zezwolenie (Duża loteria fantowa)

Jeśli suma nagród jest wyższa lub równa kwocie bazowej, należy wystąpić o zezwolenie. Wniosek należy złożyć na około dwa miesiące przed planowaną loterią. Musi on zawierać m.in.:

• Rodzaj gry (loteria fantowa).
• Nazwę i status prawny organizatora (OSP), numer KRS/CEIDG.
• Dane osobowe osób zarządzających i reprezentujących podmiot (imię, nazwisko, seria i numer dokumentu tożsamości, obywatelstwo, wykształcenie, doświadczenie zawodowe).
• Czas i obszar, na którym planowana jest loteria.
• Dokładne wyznaczenie celu, na który przeznacza się dochód z gry.
• Planowaną liczbę losów oraz termin zakończenia sprzedaży.
• Gwarancję wydania nagród.
• Zaświadczenia o niezaleganiu z zapłatą składek ZUS, należności celnych i podatków.
• Potwierdzenie legalności środków przeznaczonych na organizację loterii.
• Projekt regulaminu gry.
• Ekspertyzę dowodów uczestnictwa lub losów oraz potwierdzenie ich zabezpieczenia przed sfałszowaniem lub przedwczesnym odczytaniem.
• Oświadczenie o niekaralności osób reprezentujących i zarządzających za umyślne przestępstwo (w tym skarbowe).

Wniosek można sporządzić samodzielnie, jednak na stronie Ministerstwa Finansów zamieszczone są gotowe formularze. Właściwy organ rozpatruje wniosek w ciągu maksymalnie 2 miesięcy od jego złożenia. Zezwolenie jest wydawane na czas urządzania loterii, jednak nie może przekroczyć 2 lat i zawiera zaakceptowany regulamin.

Zgłoszenie (Mała loteria fantowa)

Jeśli suma nagród jest niższa od kwoty bazowej, wystarczy dokonać zgłoszenia do właściwego urzędu celnego nie później niż 30 dni przed planowanym rozpoczęciem loterii. Procedura jest prostsza niż w przypadku dużej loterii, ale nadal wymaga przygotowania odpowiednich dokumentów. Zgłoszenie powinno zawierać:

• Określenie rodzaju gry (loteria fantowa).
• Nazwę i status prawny organizatora.
• Dane osobowe osób zarządzających i reprezentujących podmiot.
• Regulamin gry.
• Czas i miejsce planowanej loterii.
• Cel, na jaki zostanie przeznaczony dochód z gry.
• Planowaną liczbę losów.
• Gwarancję wypłacalności nagród.
• Oświadczenie o legalnym pochodzeniu środków finansowych lub majątku przeznaczonego na organizację loterii.
• Oświadczenie o niezaleganiu z podatkami, składkami ZUS i należnościami celnymi.
• Wzór losu.
• Oświadczenie o niekaralności osób reprezentujących i zarządzających.
• Oświadczenia osoby nadzorującej oraz osoby bezpośrednio prowadzącej grę, potwierdzające znajomość przepisów ustawy o grach hazardowych.

W tym czasie urząd weryfikuje kompletność dokumentów i poprawność regulaminu. Jeżeli zgłoszenie zawiera braki, regulamin narusza ustawę o grach hazardowych lub cel gry nie jest społecznie użyteczny, urząd może zakazać jej przeprowadzenia.

Opłaty za zezwolenie

Organizator zobowiązany jest do wniesienia opłaty za wydanie zezwolenia na organizację dużej loterii fantowej. W przypadku organizowania loterii w więcej niż jednym województwie opłata wynosi 100% kwoty bazowej. Dla loterii organizowanej na terenie jednego województwa opłata wynosi 50% kwoty bazowej. Zgłoszenie małej loterii fantowej jest bezpłatne.

Obowiązki organizatora loterii fantowej

Organizator loterii musi przede wszystkim przestrzegać przepisów prawnych, które narzucone są przez Ustawę Hazardową oraz dodatkowe akty prawne. Na podmiocie tym spoczywa szereg obowiązków, z których musi się wywiązać przed, w trakcie oraz po przeprowadzonej loterii.

Regulamin gry

Organizacja loterii fantowej musi opierać się na regulaminie, którego przygotowanie jest obowiązkiem organizatora. Regulamin jest jednym z dokumentów zapewniających prawidłowość urządzania loterii i musi zostać zatwierdzony przez naczelnika urzędu. Ważne jest, aby każda zmiana w regulaminie została zgłoszona do urzędu celnego w terminie 3 dni od dnia jej dokonania.

Regulamin loterii powinien zawierać m.in.:

• Pełną nazwę loterii.
• Dane organizatora loterii (nazwa, siedziba).
• Wskazanie organu, który udzielił zezwolenia/przyjął zgłoszenie.
• Dokładne określenie obszaru, na którym będzie przeprowadzana loteria, a także miejsce i data losowania fantów.
• Liczbę i cenę losów lub kartonów przeznaczonych do sprzedaży.
• Szczegółowy opis przebiegu loterii.
• Opis procedur i środków gwarantujących prawidłowość przeprowadzenia losowania.
• Terminy rozpoczęcia i zakończenia sprzedaży losów.
• Cel społecznie użyteczny lub dobroczynny, na który zostanie przeznaczony dochód z loterii.
• Sposób oraz termin ogłaszania wyników loterii.
• Miejsce i termin wydania wygranych fantowych.
• Tryb i terminy składania reklamacji oraz zgłoszenia roszczeń.
• Wykaz nagród (fantów), ich rodzaj oraz określenie ich wartości procentowej w odniesieniu do łącznej kwoty losów przeznaczonych do sprzedaży.

Wartość wygranej w losowaniu nie może być niższa od ceny losu. Całkowita wartość wygranych nie może być niższa od 30% łącznej ceny losów przeznaczonych do sprzedaży. Nagrody mogą zostać pozyskane nieodpłatnie, ponieważ w tym warunku liczy się określenie wartości wygranych, a nie ich konkretny zakup.

Przeznaczenie dochodu

W przypadku loterii fantowej organizator musi przeznaczyć cały dochód z akcji zgodnie z celami określonymi w zezwoleniu/zgłoszeniu i regulaminie. Dochód przeznaczany jest na cele społecznie użyteczne, w tym przede wszystkim cele dobroczynne. Informację o realizacji tego wymogu organizator musi dostarczyć w terminie maksymalnie 30 dni po zakończeniu loterii fantowej.

Zabezpieczenie losów

Organizator loterii fantowej zobowiązany jest do zabezpieczenia dowodów udziału w grze oraz losów przed ewentualnym sfałszowaniem lub wcześniejszym odczytaniem rozstrzygnięcia loterii. Wśród potencjalnych zagrożeń wymienia się: prześwietlenia, zdrapania farby ochronnej, czy też otwarcie urządzenia losującego.

Informowanie Urzędu Celno-Skarbowego

Organizator zobowiązany jest do przekazywania informacji o przebiegu loterii właściwemu naczelnikowi Urzędu Celno-Skarbowego. Informacja ta może być przekazywana w postaci elektronicznej lub papierowej. Wśród niezbędnych informacji znajdują się m.in.: informacja o wynikach, reklamacjach, zawiadomienie o zamiarze zniszczenia losów lub innych udziałów w grze. Komunikat ten powinien zostać dostarczony na minimum 7 dni przed planowanym zniszczeniem.

Ewidencje i zaświadczenia

Jednym z obowiązków organizatora loterii jest prowadzenie ewidencji wygranych. Podmiot urządzający loterię zobowiązany jest wystawiać imienne zaświadczenia o wygranej, prowadzić ewidencję zaświadczeń oraz przechowywać ich odpisy dla dokumentów wydanych na przestrzeni ostatnich 5 lat (rozpoczynając od końca roku kalendarzowego). Ewidencja może zostać udostępniona Naczelnikowi Urzędu Celnego. Organizator musi prowadzić także ewidencję wypłaconych nagród, których wartość osiąga minimum 20 000 złotych. Sposób wydawania oraz administrowania zaświadczeniami reguluje Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22.06.2010 roku.

Nagrody wydawane są na podstawie przedstawionego losu lub innego dokumentu potwierdzającego udział w grze. W przypadku zagubienia lub zniszczenia potwierdzenia udziału w grze, uczestnikowi nie przysługuje prawo do dochodzenia roszczeń. Uczestnik ma 6 miesięcy na odbiór wygranej, po tym czasie organizator nie ma obowiązku wydania nagrody.

Informacje dotyczące wysokości wygranych lub przegranych objęte są tajemnicą uczestnika, którą organizator ma obowiązek przestrzegać. Dane takie mogą być ujawnione jedynie na żądanie odpowiednich organów państwowych.

Urządzenia losujące

Ustawa hazardowa wskazuje na możliwość wykorzystania w rozstrzygnięciu loterii urządzenia losującego (przyrząd, mechanizm, oprogramowanie, komputer). Urządzenie losujące musi zostać zarejestrowane przez Naczelnika Urzędu Celnego.

Rozliczenie po zakończeniu

Po zakończeniu gry losowej organizator ma 30 dni na rozliczenie prawidłowości przeprowadzenia losowania w Urzędzie Celno-Skarbowym. Chodzi przede wszystkim o przeznaczenie dochodu z loterii.

Kontrola loterii i sankcje

Podmioty organizujące gry losowe, w tym loterie, powinny być przygotowane na ewentualne kontrole. Kontrola może być przeprowadzona w każdym momencie przez Służbę Celną, której zakres określa Ustawa o Służbie Celnej.

W przypadku niezgłoszenia loterii lub zorganizowania jej bez zezwolenia, organizator może podlegać karze. Przeprowadzenie takiej loterii bez wcześniejszego zgłoszenia lub uzyskania zezwolenia skutkuje karą finansową w wysokości 100% przychodu uzyskanego z przeprowadzonej gry hazardowej. Ponadto, organizator może ponieść odpowiedzialność karno-skarbową na podstawie art. 107 Kodeksu Karnego Skarbowego. Decyzję o wysokości kary podejmuje Naczelnik właściwego Urzędu Celno-Skarbowego, a nałożoną karę należy uiścić w terminie 7 dni od dnia ostatecznej decyzji. Grzywna może być naprawdę wysoka, ponieważ jej maksymalna wysokość wynosi aż 240 stawek dziennych, co w 2020 r. mogło opiewać na ponad 8 milionów zł.

Warto też mieć świadomość, że nie tylko brak zezwolenia, ale także naruszenie jego warunków (czy zasad określonych w regulaminie gry) jest czynem karalnym.

Zobowiązania podatkowe

Urządzanie loterii fantowych jest opodatkowane 10% podatkiem od gier. Podstawą opodatkowania jest całkowita suma wpływów pozyskana ze sprzedaży losów. Podatnikiem jest organizator loterii, jeśli wartość puli nagród przekracza kwotę bazową (czyli loterie urządzane na podstawie zezwolenia).

Organizator loterii zobowiązany jest obliczyć i wpłacić podatek za przeprowadzoną loterię na rachunek właściwego urzędu celno-skarbowego w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy rozliczenie. Loterie fantowe urządzane na podstawie zgłoszenia, czyli tzw. małe loterie fantowe, nie są objęte tym podatkiem, ponieważ organizatorzy nie są uznawani za podatników podatku od gier.

Podatek dochodowy (PIT) od wygranych

Zupełnie inną kwestią jest podatek dochodowy, jaki trzeba odprowadzić w związku z uzyskaniem przychodu z wygranej w loterii. Osoby, którym poszczęści się w loterii, mogą zostać zmuszone do oddania 10% wygranej do budżetu państwa. Taka sytuacja ma jednak miejsce tylko wtedy, gdy wartość nagrody przekracza kwotę 2280 zł. Wygrane o mniejszej wartości są objęte zwolnieniem podatkowym.

• Jeśli nagroda ma charakter finansowy, organizator loterii oblicza, pobiera i odprowadza do fiskusa odpowiednią kwotę podatku (10%).
• Jeśli nagroda jest rzeczowa, podatnik (uczestnik) zobowiązany jest do wpłaty zaliczki lub zryczałtowanego podatku na rzecz organizatora.

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu

Organizacja pozarządowa, w tym OSP, która organizuje charytatywną loterię fantową, staje się "instytucją obowiązaną" w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML). Oznacza to szereg obowiązków, które muszą być spełnione od momentu rozpoczęcia organizacji gry hazardowej, czyli od momentu rozpoczęcia sprzedaży losów.

Kluczowe obowiązki wynikające z ustawy AML:

1. Wskazanie osób odpowiedzialnych: Należy wyznaczyć pracownika zajmującego stanowisko kierownicze, odpowiedzialnego za realizację obowiązków wynikających z ustawy AML, oraz osobę odpowiedzialną za bezpośredni kontakt z Generalnym Inspektorem Informacji Finansowej (GIIF). Może to być ta sama osoba.
2. Ocena ryzyka: Organizacja musi przeprowadzić ocenę ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, uwzględniając charakter, rodzaj i rozmiar prowadzonej działalności. Ocena powinna być sporządzona w wersji papierowej lub elektronicznej i wskazywać potencjalne ryzyka, na czym polegają oraz jakie jest prawdopodobieństwo ich wystąpienia. W przypadku loterii fantowych ryzyko to jest zazwyczaj minimalne, ale należy zachować czujność na wszelkie nietypowe działania.
3. Bieżące rozpoznawanie ryzyka transakcji: Organizacja musi na bieżąco rozpoznawać i dokumentować ryzyko związane z poszczególnymi transakcjami z klientami (darczyńcami fantów, kupującymi losy). W praktyce oznacza to zachowanie czujności na wszelkie niejasne interesy.
4. Stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego: W przypadku obstawiania stawek oraz odbioru wygranych o równowartości 2000 euro lub większej (bez względu na to, czy transakcja jest pojedyncza, czy powiązane operacje), należy zastosować środki bezpieczeństwa. Dotyczy to głównie loterii OPP o wysokich pulach nagród.
5. Wewnętrzna procedura AML: Organizacja musi posiadać przyjętą przez zarząd wewnętrzną procedurę w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Procedura powinna określać działania ograniczające ryzyko, zasady stosowania środków bezpieczeństwa, zasady przechowywania dokumentów i informacji (przez 5 lat), oraz zasady kontroli wewnętrznej.
6. Anonimowe zgłaszanie naruszeń: Należy zagwarantować pracownikom możliwość anonimowego zgłaszania stwierdzonych lub potencjalnych naruszeń ustawy.
7. Szkolenia pracowników: Organizacja musi zapewnić szkolenia pracownikom realizującym obowiązki wynikające z ustawy AML. Szkolenia mogą mieć dowolną formę.

Powyższe obowiązki sprowadzają się do opracowania procedur, wskazania osób odpowiedzialnych i zapewnienia im odpowiedniego szkolenia. Przygotowanie dokumentów jest czasochłonne i wymaga pewnej kreatywności w analizowaniu hipotetycznego ryzyka.

Podsumowanie

Loterie fantowe stanowią atrakcyjną formę pozyskiwania funduszy na cele społecznie użyteczne, często towarzysząc festynom strażackim czy piknikom. Niemniej jednak, ich organizacja wymaga ścisłego przestrzegania przepisów prawnych, przede wszystkim Ustawy o grach hazardowych. W zależności od wartości puli nagród, konieczne jest uzyskanie zezwolenia lub dokonanie zgłoszenia do właściwej Izby Administracji Skarbowej. Należy pamiętać o obowiązkach związanych z regulaminem, zabezpieczeniem losów, rozliczeniem dochodu, ewidencjonowaniem wygranych oraz przestrzeganiem przepisów podatkowych, w tym ustawy AML. Zaniedbanie tych formalności może skutkować poważnymi karami finansowymi i odpowiedzialnością karno-skarbową. Odpowiednie przygotowanie i znajomość prawa są kluczowe dla legalnej i skutecznej organizacji loterii fantowej.

tags: #jak #osp #moze #zorganizowac #loterie #fantowa