Hydranty zewnętrzne należą do najważniejszych elementów infrastruktury przeciwpożarowej, zapewniając wodę do celów gaśniczych. Ich prawidłowe rozmieszczenie, oznakowanie i utrzymanie w pełnej sprawności decydują o skuteczności działań ratowniczych. Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących hydranty zewnętrzne w Polsce, skupiając się na ich instalacji, lokalizacji i oznakowaniu.
Podstawy prawne i regulacje
W Polsce kwestię wymagań dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, regulują liczne akty prawne. Ich celem jest zapewnienie szybkiego dostępu do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie.
Kluczowe akty prawne
Do najważniejszych przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową oraz zaopatrzeniem w wodę należą:
- Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej,
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane,
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030),
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719),
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75, poz 690),
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 121, poz. 1137).
Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - hydrantów zewnętrznych i wewnętrznych - są uszczegółowieniem regulacji Prawa budowlanego, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej
Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych, zwana dalej „siecią wodociągową przeciwpożarową”, powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, zapewniających wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny.
Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala), przez co najmniej 2 godziny. Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.
Sieć wodociągową przeciwpożarową należy wykonywać jako sieć obwodową. Dopuszcza się budowę sieci wodociągowej przeciwpożarowej rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s. Dopuszcza się również budowę odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych. W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci.
Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.
Kiedy wymagane są hydranty zewnętrzne?
Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Hydranty zewnętrzne stosowane są do poboru wody do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdów straży pożarnej.
Obszary i obiekty objęte obowiązkiem
Hydranty muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach:
- budynki użyteczności publicznej,
- budynki zamieszkania zbiorowego,
- obiekty produkcyjne i magazynowe - te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.
Wymagane średnice i wydajności hydrantów
Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80. Zgodnie z wytycznymi rozporządzenia na sieci wodociągowej należy stosować hydranty nadziemne DN80 mm dla sieci o średnicy do DN250 mm i DN100 mm na sieci wodociągowej DN250 i większej.
Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:
- średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150;
- wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm³/s;
- hydranty powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej;
- miejsce usytuowania hydrantu należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu;
- przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu;
- na stanowisku czerpania wody należy umieścić zakaz parkowania.
Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
- dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
- dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 Rozporządzenia - 5 dm³/s.
Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Tutaj spotkać można hydrant PN 10 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Lokalizacja hydrantów zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - tak od budynków, jak i od siebie.
Zasady rozmieszczenia
Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy.
Wymagane odległości
Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów. Strażacy często wymagają, aby wymiar 150 metrów spełniony był w polu widzenia.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2 rozporządzenia).
W celu łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.
Rodzaje hydrantów zewnętrznych i ich specyfika
Hydranty zewnętrzne mogą mieć postać nadziemną lub podziemną. Wybór odpowiedniego typu zależy od warunków lokalizacyjnych i potrzeb.
Hydrant zewnętrzny podziemny
Hydrant podziemny to kolumna umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego - umożliwiającego otwieranie i zamykanie hydrantu przez ruch obrotowy. Cała konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce dostępu do niego przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W. Aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Oznakowanie hydrantu podziemnego
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Hydrant zewnętrzny nadziemny
Hydrant zewnętrzny nadziemny jest kolumną obustronnie zakończoną nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym), co wyróżnia go z otoczenia i ułatwia szybką lokalizację. Hydranty nadziemne są zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, a do skorzystania z nich nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu, co zapewnia szybszy dostęp do zasobów wody.
Oznakowanie hydrantu nadziemnego
Hydrant zewnętrzny nadziemny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku. Takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu - można dojrzeć go z dużej odległości, co pomocne jest podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłaniać może sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym, czy przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą H w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty.
Kiedy stosować hydranty podziemne, a kiedy nadziemne?
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, w ruchu pieszych, uniemożliwiałby dojazd służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane. Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykanym jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150).
Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami - w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania - takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i szybkie ugaszenie pożaru.
Oznakowanie hydrantów zewnętrznych - szczegółowe wytyczne
Skuteczność działań służb pożarniczych zależy od prawidłowego zaprojektowania całego systemu, czyli m.in. właściwego rozmieszczenia i oznaczenia hydrantów.
Normy i wzory znaków
Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami - każde zatem oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie - niezależnie od miejscowości, w której się znajdujemy, będą takie same. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydratu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach.
Wzór znaku „Hydrant zewnętrzny” - czarna, umieszczona między szerokimi czerwonymi pasami, duża litera „H” na białym tle - określa Polska Norma PN-97/N-01256/04 (PN-N-01256-4:1997).
Hydranty zewnętrzne powinny spełniać wymagania Polskich Norm dotyczących tych urządzeń, będących odpowiednikami norm europejskich (EN):
- PN-EN 14384 Hydranty przeciwpożarowe nadziemne,
- PN-EN 14339 Hydranty przeciwpożarowe podziemne.
Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP.
Warto zaznaczyć, że do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się inne znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej, dla których obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01.
Tabliczki orientacyjne i znaki przestrzenne
Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D). Taka konstrukcja wewnętrzna znaku, często wykonana z aluminium i pokryta płytą PCV, zapewnia, że znak jako całość tworzy bryłę przestrzenną 3D, co zwiększa jego widoczność. Miejsce usytuowania hydrantu zewnętrznego należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami. Na czerwonych tablicach umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego (litera H, średnica zaworu, kierunek i odległość od znaku).
Znaki hydrantowe mogą być płaskie lub przestrzenne - dobrze widoczne z każdej strony. Oznakowanie na wysięgniku zdecydowanie podnosi widoczność urządzenia i może być niezbędne w odniesieniu do hydrantów zlokalizowanych na terenach zielonych, w lekkich zagłębianiach terenów lub na wzniesieniach, gdy np. istnieje ryzyko przysłonięcia urządzenia przez trawy.
Wymagana dokumentacja techniczna hydrantów
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku. Hydranty zewnętrzne, stanowią (zgodnie z Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych) wyrób budowlany, czyli element trwale wbudowany w obiekt budowlany lub jego część i wpływający na właściwości użytkowe tego obiektu.
Hydranty są więc wyrobami budowlanymi stosowanymi zarówno w obiektach, jak i w ich otoczeniu, w ramach systemów ochrony przeciwpożarowej i podlegają ocenie technicznej przeprowadzanej przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP). Mogą być dopuszczone do zastosowania w obiektach budowlanych lub ich częściach po uzyskaniu aprobaty technicznej CNBOP, która potwierdza, że dany wyrób uzyskał pozytywną ocenę techniczną przydatności.
Kluczowe aspekty prawidłowego oznakowania hydrantów zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne stanowią niezwykle ważny element zabezpieczenia przeciwpożarowego ludzi i budynków. Dla skuteczności akcji ratunkowej szczególnie ważne jest takie oznaczenie hydrantu, aby w przypadku zagrożenia pożarem możliwa była jego natychmiastowa lokalizacja. Hydranty powinny być dobrze widoczne i łatwo dostępne - tak, by w razie zagrożenia móc z nich w jak najkrótszym czasie skorzystać, pobierając wodę do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdu straży pożarnej.
Prawidłowe oznakowanie i usytuowanie, zgodne z obowiązującymi przepisami i normami, jest fundamentem efektywnego systemu ochrony przeciwpożarowej i ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ludzi i mienia.
tags: #jak #oznakowac #hydrant #zewnetrzny