Prowadzenie kroniki jest ważnym elementem dokumentowania historii i dokonań każdej organizacji, a w przypadku Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) nabiera ono szczególnego znaczenia. Rejestracja zdarzeń dla przyszłych pokoleń jest zadaniem, które spoczywa na barkach kronikarza. Ale jak właściwie powinno się to robić?
Rola i Zadania Kronikarza OSP
Funkcja kronikarza OSP nie jest obligatoryjna, co oznacza, że jej utworzenie zależy od decyzji zarządu jednostki. We wzorcowym statucie OSP jest ona wspomniana zaledwie raz, bez szczegółowego podania zakresu czynności, jakie kronikarz ma wykonywać. W § 24 wspomnianego statutu podaje się, że w zarządzie można utworzyć tę funkcję.
Zadaniem kronikarza jest przede wszystkim prowadzenie kroniki. Funkcja kronikarza OSP nie jest tworzona sztucznie; jest spotykana na przestrzeni dziejów w wielu krajach i organizacjach. W przypadku organizacji ratowniczej, jaką jest OSP, wynika ona z potrzeby rejestracji dokonań straży dla naszych następców. Kronikarz opisuje dla przyszłości zdarzenia przeszłe i bieżące.
Kronikarz nie musi być czynnym ratownikiem, ale powinien posiadać pewną wiedzę o czynnościach ratowniczych, aby móc je dobrze opisywać. Może, ale nie musi być członkiem zarządu. Kronikarz powinien znać wszystkie bieżące sprawy, którymi zajmuje się zarząd - także po to, by móc je dobrze przedstawić w sporządzanej przez siebie kronice.
Definicja Kroniki
Zacznijmy od wyjaśnienia, co to właściwie jest kronika. Szerszy opis znajdujemy w internetowej Wikipedii: „Kronika (z greckiego chronos - czas) - faktograficzny opis wydarzeń w układzie chronologicznym. (…) Kronika nie zawiera analizy tych wydarzeń, może jednak zawierać podsumowania oraz komentarz autora. Wydarzenia te najczęściej dotyczą życia państwa, instytucji, organizacji itp.”
Z kolei na portalu Onet.wiem znajdujemy jeszcze szerszą definicję: „Kronika, utwór dziejopisarski o charakterze publicystycznym lub literackim, zawierający zapis ważniejszych wydarzeń ułożonych wg kolejności chronologicznej. Obejmuje jedynie zapis wydarzeń, bez wyjaśniania ich związków przyczynowych. Bywa zaopatrzona w komentarz autorski.”
Formy Prowadzenia Kroniki
W kontekście prowadzenia kroniki celowo używa się słowa „sporządzanej”, a nie „pisanej”. Tradycyjnie kronikę pisano, często z piękną, ręcznie wykonywaną kaligrafią. Współczesne kroniki tworzone są jednak także w postaci:
- Fotokroniki - zbioru fotografii, które powinny być dokładnie opisane.
- Filmów - krótszych czy dłuższych nagrań, dotyczących szczególnie ważnych wydarzeń z życia OSP.
Zachodzi więc pytanie - jaka forma jest najlepsza? Nie ma na nie jednoznacznej odpowiedzi. Każda jest dobra, jeśli jest dobrze wykonywana. Pojawia się także kwestia, czy tworzyć kronikę tylko papierową, czy też wyłącznie elektroniczną. I znów nie ma jednej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Optymalne wydaje się rozwiązanie pośrednie:
- Jeżeli prowadzimy na bieżąco kronikę elektroniczną, powinniśmy mieć także jej odpowiednik papierowy, czyli co jakiś czas drukować kolejne jej fragmenty i sporządzać z nich papierowy album (lub kolejne albumy).
- Jeżeli tworzymy kronikę tradycyjnie, na papierze, cyklicznie skanujmy nowe jej elementy i wprowadzajmy je do zapisu elektronicznego.
Wybieramy więc taki sposób prowadzenia kroniki, jaki najbardziej odpowiada kronikarzowi, aby jak najlepiej mógł pełnić swoją funkcję. Należy również pamiętać o przechowywaniu kronik w odpowiednich warunkach, co zapewni ich trwałość.
Wybór i Kompetencje Kronikarza
Kto jest najbardziej predestynowany do prowadzenia kroniki OSP? Musi to być ktoś, kto chce kronikę tworzyć i po prostu to lubi. Jeżeli powierzymy tę funkcję komuś, kto nie bardzo widzi się w tej roli, a zgadza się być kronikarzem wyłącznie dla „naszywek na mundurze”, to niewielki będzie z niego pożytek. Dobrymi kronikarzami są:
- Emerytowani lub czynni zawodowo nauczyciele.
- Bibliotekarze.
- Archiwiści.
- Całkiem młodzi pasjonaci, np. ci, którzy tworzą gazety lokalne.
Jeżeli mamy kogoś takiego w naszej OSP, to znakomicie. Musimy go tylko namówić, żeby uwierzył we własne siły i chciał być kronikarzem. Bo musi chcieć - ktoś przymuszony nie stworzy nam przyzwoitej kroniki. Gorzej, jeżeli nikt z druhen czy druhów nie czuje się na siłach pełnić tę funkcję. Wówczas trzeba spojrzeć szerzej i poszukać wśród znajomych, sympatyków czy emerytów spoza bezpośredniego kręgu jednostki.
Współpraca z Zespołem i Wykorzystanie Technologii
Zbieranie materiałów do kroniki i ich opracowywanie może przekraczać możliwości jednego kronikarza. W takim przypadku kronikę może opracowywać zespół osób. Ktoś inny może zbierać materiały bieżące, ktoś inny archiwalne, kto inny robić zdjęcia, a jeszcze kto inny odpowiadać za obróbkę komputerową uzyskanych danych.
Jeżeli OSP ma swoją stronę internetową, to już jest pierwszy krok do gromadzenia informacji, ale sama strona kroniką nie jest. Kronika, jeżeli taka będzie wola kronikarza i władz OSP, może być częścią strony. Należy jednak pamiętać, że jeśli będzie mocno rozbudowana, możemy natknąć się na trudności natury technicznej, takie jak zbyt mała ilość wolnej pamięci. Może to utrudniać swobodne korzystanie z wizytówki OSP, jaką jest strona w Internecie.
Źródła i Wskazówki Metodyczne
Przedstawione informacje czerpią z „Wskazówek metodycznych” (Warszawa 2001). Autor podaje, że podstawą tej informacji jest „ABC strażaka kronikarza”, oparte na wskazówkach zawartych w pracy dr. Eugeniusza Walczaka. Warto zapoznać się z informacjami na wskazanej stronie internetowej, a jeszcze lepiej z pełną publikacją autorstwa dr. Eugeniusza Walczaka, aby zgłębić temat prowadzenia kroniki OSP.