Jak uniknąć zachorowania na ospę wietrzną?

Ospa wietrzna, znana również jako wiatrówka, jest wysoce zakaźną chorobą wirusową, wywoływaną przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV). Choć najczęściej dotyka dzieci, może wystąpić u osób w każdym wieku, a jej przebieg bywa cięższy u młodzieży i dorosłych.

Charakterystyka i sposób zakażenia

Ospa wietrzna jest chorobą wieku dziecięcego, ale osoby, które nie przechorowały jej w dzieciństwie ani nie zostały zaszczepione, mogą zachorować w późniejszym wieku. Szczególnie narażone na cięższy przebieg i powikłania są osoby z osłabionym układem odpornościowym, kobiety w ciąży oraz noworodki. Wirus VZV, odpowiedzialny za ospę, pozostaje w organizmie do końca życia w stanie uśpienia, mogąc reaktywować się w postaci półpaśca.

Do zakażenia ospą wietrzną dochodzi przede wszystkim drogą kropelkową, gdy chora osoba kaszle lub kicha w obecności innych. Możliwe jest również zakażenie poprzez bezpośredni kontakt z płynem zawartym w pęcherzykach ospowych. W przypadku kobiet w ciąży, istnieje ryzyko przeniesienia wirusa na płód przez łożysko.

Osoba zakażona ospą wietrzną może zarażać innych już na 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki, a okres zakaźności trwa do momentu, gdy wszystkie pęcherzyki pokryją się strupem. Zazwyczaj jest to około 7 dni. Współdomownicy statystycznie na około 90% zachorują, jeśli nie byli wcześniej zakażeni lub zaszczepieni.

Okres inkubacji i zakaźności

• Okres inkubacji (wylęgania) wirusa ospy wietrznej wynosi zazwyczaj od 10 do 21 dni (średnio 14 dni, u osób z obniżoną odpornością może trwać do 28 dni).
• Okres zakaźności rozpoczyna się 1-2 dni przed wystąpieniem wysypki i kończy się w momencie przyschnięcia (pokrycia strupem) ostatnich pęcherzyków.

Objawy ospy wietrznej

Pierwsze objawy ospy wietrznej mogą być niespecyficzne i przypominać objawy grypopodobne, takie jak gorączka, złe samopoczucie, ból głowy, bóle mięśni, zapalenie gardła czy nieżyt nosa. Zwykle w drugim dniu gorączki pojawia się charakterystyczna wysypka.

Wysypka przy ospie wietrznej pojawia się etapami:

1. Początkowo w postaci czerwonych plamek.
2. Następnie plamki przekształcają się w grudki.
3. Grudki zamieniają się w pęcherzyki wypełnione płynem surowiczym, w którym znajduje się wirus.
4. Po 2-3 dniach pęcherzyki przekształcają się w krostki.
5. Krostki zasychają, tworząc strupki, które po odpadnięciu mogą pozostawić przebarwienia, zwykle zanikające z czasem.

Zmiany skórne pojawiają się rzutami, co oznacza, że w jednym miejscu mogą już przysychać, podczas gdy w innym dopiero zaczynają powstawać. Wykwity lokalizują się początkowo na tułowiu i skórze głowy, a następnie rozprzestrzeniają na kończyny. Liczba wykwitów może być różna - od kilkunastu do kilkuset. Rzadziej zmiany mogą pojawić się w jamie ustnej, na błonach śluzowych lub narządach rodnych.

Powikłania ospy wietrznej

Chociaż ospa wietrzna u dzieci zazwyczaj ma łagodny przebieg, może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie u dorosłych, młodzieży, osób z osłabioną odpornością, noworodków i kobiet w ciąży.

Możliwe powikłania to m.in.:

• Nadkażenia bakteryjne skóry: Drapanie wykwitów zwiększa ryzyko wtórnych zakażeń bakteryjnych, które mogą prowadzić do powstania trwałych blizn. Najczęściej są to zakażenia gronkowcowe lub paciorkowcowe.
• Odwodnienie: Szczególnie w przypadku wystąpienia wykwitów w jamie ustnej, co utrudnia spożywanie płynów.
• Zapalenie płuc.
• Powikłania neurologiczne: Zapalenie móżdżku, mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych, porażenie nerwów czaszkowych.
• Inne powikłania: Zapalenie mięśnia sercowego, wątroby, nerek, stawów, małopłytkowość, problemy z widzeniem, zapalenie ucha środkowego.
• Zespół ospy wrodzonej: W przypadku zachorowania kobiety w ciąży do 20. tygodnia ciąży, istnieje ryzyko obumarcia płodu lub powstania zespołu wad wrodzonych (wady kończyn, blizny skórne, wady ośrodkowego układu nerwowego, problemy ze wzrokiem).
• Ciężki przebieg u noworodków: Zachorowanie noworodka, którego matka zaraziła się ospą w okresie okołoporodowym, może prowadzić do zapalenia płuc i wątroby, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci.

Osoby z osłabioną odpornością są najbardziej narażone na wystąpienie powikłań po ospie wietrznej.

Jak uniknąć zachorowania na ospę wietrzną?

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania ospie wietrznej jest szczepienie ochronne. Szczepienie minimalizuje ryzyko zachorowania lub znacznie łagodzi jego przebieg.

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej

• Szczepionka zawiera żywe, osłabione wirusy, które stymulują układ odpornościowy do produkcji przeciwciał.
• Podanie szczepionki w ciągu 72 godzin od kontaktu z osobą chorą (profilaktyka poekspozycyjna) daje dużą szansę na uniknięcie zachorowania lub łagodniejszy przebieg choroby.
• Skuteczność szczepionki po dwóch dawkach wynosi ponad 95%.
• Szczepienie jest zalecane, choć nieobowiązkowe.
• Schemat szczepień obejmuje dwie dawki podawane w odstępie co najmniej 6 tygodni.
• Szczepienie można wykonać u dzieci po ukończeniu 9. miesiąca życia, a zalecane jest po 1. roku życia, najlepiej przed pójściem do żłobka lub przedszkola.
• Dorośli, którzy nie przechorowali ospy ani nie byli szczepieni, również powinni rozważyć szczepienie, zwłaszcza osoby pracujące z dziećmi, kobiety planujące ciążę oraz osoby z grupy ryzyka.

W przypadku osób, które nie mogą być zaszczepione (np. noworodki, osoby z osłabionym układem odpornościowym), dostępne są alternatywne metody ochrony, takie jak podanie immunoglobulin.

Profilaktyka poekspozycyjna

• Dzieci powyżej 9. miesiąca życia: Zaszczepienie w ciągu 72 godzin od kontaktu z chorym może zapobiec zachorowaniu lub złagodzić jego przebieg.
• Noworodki i niemowlęta poniżej 9. miesiąca życia: Sytuacja jest niepewna. U niemowląt przeciwciała odmatczyne wygasają, a przebieg ospy może być ciężki. Należy pilnie obserwować dziecko i w razie wystąpienia objawów skontaktować się z lekarzem.
• Kobiety w ciąży: W przypadku kontaktu z chorym na ospę, należy sprawdzić swój status odpornościowy (badanie miana przeciwciał IgG). Jeśli przeciwciała są niskie, konieczny jest kontakt z lekarzem.

Ochrona kokonowa, czyli zaszczepienie osób z otoczenia niemowlaka, który nie może być jeszcze zaszczepiony, również zmniejsza ryzyko jego zachorowania.

Leczenie objawowe i pielęgnacja

Samej ospy wietrznej nie można wyleczyć, ale można łagodzić jej objawy i zapobiegać powikłaniom.

Zalecenia w leczeniu objawowym:

• Gorączka i ból: Stosowanie preparatów na bazie paracetamolu lub naprzemiennie ibuprofenu.
• Świąd: Używanie specjalnych płynów, żeli i pianek redukujących świąd, np. z dimetyndenem.
• Pielęgnacja skóry: Codzienna kąpiel lub prysznic w chłodnej lub letniej wodzie z dodatkiem nadmanganianu potasu (rozcieńczonego) lub soli Epsom. Delikatne osuszanie skóry bez pocierania.
• Unikanie drapania: Nie należy drapać wykwitów, aby uniknąć nadkażeń bakteryjnych i blizn.
• Unikanie słońca: Promienie UV mogą utrudniać gojenie zmian. W przypadku konieczności wyjścia na zewnątrz, należy stosować kremy z wysokim filtrem SPF (minimum 30).
• Unikanie pudrów i papek: Mogą one zwiększać ryzyko wtórnych zakażeń bakteryjnych.

W przypadku wystąpienia objawów ospy wietrznej u osób z obniżoną odpornością lub w ciężkim przebiegu choroby, lekarz może zalecić stosowanie leków przeciwwirusowych, takich jak acyklowir.

Czego unikać podczas ospy wietrznej?

Podczas choroby należy unikać:

• Drapania wykwitów: Grozi to nadkażeniami bakteryjnymi i trwałymi bliznami.
• Stosowania pudrów i papek: Mogą one rozsiewać zmiany i zwiększać ryzyko wtórnych zakażeń.
• Nadmiernego moczenia skóry: Długie kąpiele nie są wskazane.
• Nadmiernego wysiłku fizycznego: Należy zapewnić choremu spokój i odpoczynek.
• "Ospa party": Celowe narażanie dziecka na kontakt z wirusem jest niezalecane i niebezpieczne.

Należy pamiętać, że ospa wietrzna jest chorobą zakaźną i chory powinien być izolowany od innych osób do momentu przyschnięcia ostatnich zmian skórnych, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się wirusa.

tags: #jak #uniknac #zachorowania #na #ospe