Fundacja jest organizacją pozarządową, powoływaną w określonym celu, a nie dla zysku. Cele te muszą być społecznie lub gospodarczo użyteczne, takie jak rozwój gospodarki, aktywności obywatelskiej, ochrony środowiska, nauki i oświaty, sztuki i kultury, ochrony zdrowia, opieki i pomocy społecznej. Fundację może założyć jedna lub więcej osób fizycznych lub prawnych. Ważne jest, aby cel działania fundacji był zgodny z regulacjami prawnymi, realny, niezarobkowy i nie wspierał członków władz fundacji. Działalność fundacji jest regulowana przez sądy rejonowe, ministra oraz starostę. Po wpisie fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), minister właściwy dla zakresu jej działania oraz starosta odpowiedni dla siedziby fundacji są powiadamiani o jej istnieniu.
Fundacja - jak założyć? Kluczowe etapy
Proces zakładania fundacji wymaga przejścia przez kilka etapów:
- Ustalenie wysokości funduszu założycielskiego oraz sporządzenie aktu założycielskiego.
- Określenie celu statutowego fundacji.
- Rejestracja fundacji w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS).
Akt założycielski (fundacyjny)
Akt założycielski jest oświadczeniem woli fundatora lub fundatorów o powołaniu fundacji. Musi być sporządzony w formie aktu notarialnego. W obecności notariusza fundator wyraża wolę powołania fundacji, którą urzędnik spisuje w formie aktu notarialnego. Oświadczenie to powinno zawierać cel powstania fundacji oraz majątek przeznaczony na jego realizację. Dodatkowo fundator może wskazać ministra, który będzie nadzorował jej prowadzenie, pod warunkiem, że jego zakres działania odpowiada celom realizowanym przez fundację.
Fundusz założycielski
Realizację działań fundacji umożliwia tzw. fundusz założycielski. Jest to majątek, np. pieniądze, papiery wartościowe, nieruchomości, rzeczy ruchome, który przeznaczasz na cele fundacji. Wysokość funduszu założycielskiego zależy od tego, czy fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą. Jeśli tak, środki majątkowe nie mogą być mniejsze niż 1 000 zł, zgodnie z ustawą o fundacjach. Środki zadeklarowane przez fundatora, a następnie przekazane fundacji, powinny umożliwić jej rozpoczęcie działań.
Statut fundacji
Statut fundacji jest podstawowym dokumentem określającym zasady jej funkcjonowania. Powinien zawierać nazwę i siedzibę fundacji, a także określać jej majątek, cele, formy i zakres działalności. W statucie obowiązkowo znajdują się informacje o władzach fundacji, sposobie reprezentowania jej interesów i zaciągania zobowiązań majątkowych. Dobrze jest napisać statut w sposób prosty, logiczny i bez zbędnych szczegółów. Wszelkie działania fundacji muszą być zgodne ze statutem.
Zarząd fundacji
Jako fundator wybierasz zarząd fundacji. Może on również składać się z Ciebie jako prezesa lub członka zarządu. Zarząd jest jedynym obligatoryjnym organem fundacji i pełni funkcję wykonawczą, odpowiadając za jej codzienne działanie. Liczba członków zarządu nie jest prawnie określona; można ją ustalić samodzielnie, wpisując do statutu fundacji (np. podając zakres „od - do”). W praktyce zaleca się powołanie nieparzystej liczby członków, co ułatwia podejmowanie decyzji większością głosów.
Rejestracja fundacji w KRS i uzyskanie numerów identyfikacyjnych
Po podpisaniu aktu notarialnego, jako fundator, musisz złożyć wniosek rejestracyjny do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Konieczne jest wypełnienie odpowiednich urzędowych formularzy oraz przygotowanie wymaganych dokumentów i załączników, takich jak statut i uchwały.
Wniosek do KRS
W celu założenia fundacji konieczne jest złożenie wniosku KRS-W20, który służy do zgłoszenia fundacji. Dodatkowo, na druku KRS-WK dokonuje się zgłoszenia członków zarządu i organu nadzorczego. Jeśli fundacja zamierza prowadzić działalność gospodarczą, należy wypełnić formularz KRS-WM. Do wniosku należy dołączyć akt notarialny o utworzeniu fundacji, statut fundacji podpisany przez fundatora, uchwałę o ustanowieniu władz fundacji oraz dowody dokonania opłat za wpis do rejestru KRS.
Uzyskanie numeru REGON
Po zarejestrowaniu w KRS, fundacja powinna złożyć wniosek o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, aby otrzymać numer REGON. Wniosek ten składa się w urzędzie statystycznym (lub jego oddziale właściwym ze względu na siedzibę fundacji) przy użyciu formularza RG-1. REGON jest wydawany zazwyczaj w ciągu 7 dni od daty otrzymania formularza przez urząd statystyczny. Po otrzymaniu numeru REGON fundacja jest zobowiązana zawiadomić o tym KRS.
Numer NIP
Fundacja otrzymuje numer NIP w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na siedzibę. Po nadaniu numeru NIP należy zgłosić ten fakt do KRS. Konieczne jest również złożenie formularza NIP-8 do organu podatkowego.
Osobowość prawna fundacji
Jako że fundacja podlega obowiązkowemu wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), z chwilą jego dokonania nabywa osobowość prawną. Jest to odrębny podmiot prawa.
Fundacja a stowarzyszenie
Fundacja i stowarzyszenie to dwie różne formy inicjatyw społecznych. W fundacji kluczowy jest majątek wprowadzony przez fundatora, bez którego jej działalność jest niemożliwa. Cel fundacji musi być społecznie użyteczny i zgodny z prawem polskim. Stowarzyszenie natomiast gromadzi grupę ludzi o wspólnych zainteresowaniach i pomysłach, dążąc do realizacji celu, który nie musi być społecznie użyteczny, ale musi być zgodny z prawem. Stowarzyszenie może wspierać swoich członków, w przeciwieństwie do fundacji, która musi realizować cele określone w statucie.
Fundacja, w odróżnieniu od stowarzyszenia, które wymaga co najmniej 7 członków, może składać się z grupy osób lub wyłącznie z jednej osoby. Dla porównania, założenie stowarzyszenia wymaga co najmniej 7 osób, które stają się członkami stowarzyszenia.
Działalność gospodarcza fundacji
Każda fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, jednak występują pewne ograniczenia. Działalność ta ma służyć jedynie realizacji celów fundacji i pozyskiwaniu środków na te cele. Zysk z działalności gospodarczej nie może być dzielony między członków fundacji, a sama działalność nie może dominować nad podstawową działalnością statutową. Kiedy fundacja zostaje wpisana do KRS i prowadzi działalność gospodarczą, staje się przedsiębiorcą i musi prowadzić pełną księgowość zgodnie z przepisami Ustawy o Rachunkowości.
Zgodnie z art. 5 ust. 5 Ustawy o fundacjach, fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Nie ma obowiązku umieszczania informacji o planie prowadzenia działalności gospodarczej w statucie fundacji.
Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą? [ElemenTAX #51]
Koszty założenia fundacji
Koszt założenia fundacji jest uzależniony od zakresu jej działalności:
- Jeśli fundacja nie będzie prowadziła działalności gospodarczej, musi być wpisana do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Koszt wpisu wynosi 250 zł.
- Jeśli fundacja będzie wykonywała działalność gospodarczą, opłata za wpis do KRS wyniesie 600 zł (500 zł za wpis do KRS i 100 zł za publikację wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym).
Dodatkowo należy przygotować się na wydatek związany ze sporządzeniem aktu fundacyjnego u notariusza. Koszt ten zależy od wartości majątku przeznaczonego na realizację celu fundacji - im wyższy majątek, tym wyższa opłata. Maksymalne stawki taksy notarialnej określa Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.
Rozpatrzenie wniosku o rejestrację fundacji trwa przeciętnie od 1 do 1,5 miesiąca, choć w niektórych przypadkach proces może przebiec szybciej. Rejestrację fundacji można przeprowadzić samodzielnie, jednak najczęściej proces ten przebiega w ścisłej współpracy z kancelarią prawną.
Odpowiedzialność członków zarządu fundacji
Ustawa o fundacjach nie reguluje bezpośrednio kwestii ponoszenia przez członków zarządu odpowiedzialności za zobowiązania fundacji. Odpowiedzialność ta wynika z zasad ogólnych, w szczególności z Kodeksu cywilnego, w przypadku spowodowania zawinionej szkody. Szczególne znaczenie ma możliwość poniesienia odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną poprzez niezłożenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, co dotyczy fundacji prowadzących działalność gospodarczą.