Przewody zasilające do przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Podczas pożaru instalacja elektryczna powinna zapewnić pracę urządzeń przeciwpożarowych, jednocześnie prowadzący akcję gaśniczą nie mogą być narażeni na porażenie prądem elektrycznym. Istotne są więc miejsce i sposób funkcjonowania instalacji elektrycznej, a w niej przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP). Prawidłowo zaprojektowana i wykonana instalacja elektryczna w budynku powinna zapewnić funkcjonowanie urządzeń przeciwpożarowych w czasie pożaru i zagwarantować bezpieczeństwo prowadzących akcję gaśniczą. Najprostszą metodą zapewniającą ochronę przed porażeniem prądem elektrycznym jest wyłączenie zasilania w tych obwodach i urządzeniach, których działanie w czasie pożaru nie jest niezbędne. W tym celu w instalacji montowany jest PWP, przy czym nazwa „wyłącznik” użyta jest w tym przypadku w znaczeniu potocznym, a nie jako definicja rodzaju łącznika. W niniejszym artykule przedstawiono aktualny stan prawny dotyczący jego stosowania, spotykane rozwiązania projektowe oraz najczęściej popełniane przez projektantów i wykonawców błędy, a także omówiono specyfikę doboru przewodów zasilających.

Podstawy prawne dotyczące przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Zagadnienia związane z zasilaniem urządzeń przeciwpożarowych oraz przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu regulowane są przez szereg aktów prawnych:

• wydane na podstawie ustawy Prawo budowlane [1] rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [3] wraz z przywołanymi w nim normami;
• wydane na podstawie ustawy o ochronie przeciwpożarowej [2] rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów [4], w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania [5, 6] wraz z przywołanymi w nich normami;
• pozostałe przepisy i normy dotyczące ogółu instalacji i urządzeń elektrycznych.

Wytyczne dotyczące zasilania tych urządzeń zawarte są również w szeregu norm, które jako nieprzywołane w rozporządzeniach nie są obowiązujące, np. w normach dotyczących stałych urządzeń gaśniczych, systemów kontroli rozprzestrzeniania się dymu i ciepła oraz w innych opracowaniach, np. wytycznych VdS-CEA dotyczących projektowania i instalowania instalacji tryskaczowych.

Urządzenia przeciwpożarowe a PWP

W świetle obowiązujących przepisów [4] urządzenia przeciwpożarowe to stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie, urządzenia służące do zapobiegania powstaniu, wykrywania, zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków. W szczególności zalicza się do nich:

• stałe i półstałe urządzenia gaśnicze i zabezpieczające;
• urządzenia inertyzujące (inertyzacja to dodawanie substancji obojętnych w celu zapobieżenia tworzeniu się atmosfer wybuchowych [7]);
• urządzenia wchodzące w skład dźwiękowego systemu ostrzegawczego i systemu sygnalizacji pożarowej, w tym urządzenia sygnalizacyjno-alarmowe;
• urządzenia odbiorcze alarmów pożarowych i urządzenia odbiorcze sygnałów uszkodzeniowych;
• instalacje oświetlenia ewakuacyjnego;
• hydranty wewnętrzne i zawory hydrantowe, hydranty zewnętrzne, pompy w pompowniach przeciwpożarowych;
• przeciwpożarowe klapy odcinające, urządzenia oddymiające, urządzenia zabezpieczające przed powstaniem wybuchu i ograniczające jego skutki, kurtyny dymowe oraz drzwi, bramy przeciwpożarowe i inne zamknięcia przeciwpożarowe, jeżeli są wyposażone w systemy sterowania;
• dźwigi dla ekip ratowniczych;
• przeciwpożarowe wyłączniki prądu.

Niektóre z urządzeń przeciwpożarowych ujęto w wykazie wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia [5] i podlegają one dopuszczeniu do użytkowania na podstawie określonych wymagań techniczno-użytkowych. W 2010 roku wykaz rozszerzono [6] m.in. o oprawy oświetleniowe do oświetlenia awaryjnego oraz przewody i kable do urządzeń przeciwpożarowych. Jednostką dopuszczającą w tym zakresie jest Jednostka Certyfikująca Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego - Państwowy Instytut Badawczy w Józefowie k. Warszawy. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu jak dotąd nie znalazł się w wykazie i jako urządzenie nie wymaga dopuszczenia.

Wymagania dotyczące przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów [4] nakłada na właścicieli, zarządców lub użytkowników budynków oraz placów składowych i wiat, z wyjątkiem budynków mieszkalnych jednorodzinnych, obowiązek wyposażenia obiektów w przeciwpożarowe wyłączniki prądu zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi, czyli rozporządzeniem w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [3]. Zapisano w nim, że:

• przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³ lub zawierających strefy zagrożone wybuchem;
• PWP powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany;
• odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku.

Wiele zapisów rozporządzenia nie jest jednoznacznych, a ich interpretacja bywa źródłem sporów. W sytuacji braku jednoznacznych przepisów, projekty powinny być opracowywane zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, które dr inż. Edward Musiał zdefiniował jako „postanowienia techniczne, rozwiązania konstrukcyjne, projektowe i procedury eksploatacyjne, uznawane przez reprezentatywną liczbę ekspertów za odpowiadające aktualnemu poziomowi techniki” [18].

Cel i zasada działania PWP

W obowiązujących regulacjach prawnych nie zdefiniowano wprost celu, jakiemu PWP ma służyć. Zgodnie z zapisem w rozporządzeniu [3] PWP powinien odcinać dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, co potwierdzałoby tezę o ochronie przed porażeniem prądem elektrycznym gaszących pożar. W związku z tym, wg powszechnej interpretacji zarówno rzeczoznawców ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, jak i przedstawicieli Państwowej Straży Pożarnej, decyzję o jego użyciu podejmuje kierujący akcją gaśniczą.

Zapis rozporządzenia [3] nakazuje wyłączenie wszystkich obwodów niezwiązanych z urządzeniami pożarowymi, ale wydaje się, że przy przyjęciu pewnych uwarunkowań, niektóre obwody mogą, a nawet powinny pozostać zasilane. Ponieważ użycie PWP ma na celu ochronę przed porażeniem, można przyjąć, że obwody, w których środkiem ochrony przeciwporażeniowej jest bardzo niskie napięcie zapewnione przez SELV albo PELV [14], o ile źródła dla tych obwodów nie są zasilane napięciem sieciowym (np. zasilane z własnych baterii akumulatorów), nie muszą być wyłączane. Podobnie, znajdujące się poza budynkiem oprawy oświetlenia zewnętrznego, które mimo iż nie są urządzeniami pożarowymi, ułatwiają prowadzenie ewakuacji i akcji gaśniczej, nie wymagają wyłączenia, o ile zasilające je obwody są wyprowadzone na zewnątrz budynku bezpośrednio z pomieszczenia wydzielonej pożarowo rozdzielni głównej lub są prowadzone w budynku w ognioochronnych kanałach kablowych i nie zasilają równocześnie innych urządzeń montowanych w budynku lub na budynku. Wyłączanie obwodów za lokalnymi, stanowiskowymi bezprzerwowymi zasilaczami UPS, ze względu na zbyt skomplikowane i nieuzasadnione ekonomicznie rozbudowanie instalacji, nie jest stosowane w praktyce.

Lokalizacja i oznakowanie PWP

Rozporządzenie stanowi, że PWP należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m³. Ponieważ nie określono, że musi być stosowany dla każdej strefy oddzielnie, dopuszczalne są rozwiązania, w których jeden wyłącznik jest wspólny dla wszystkich stref (całego obiektu), kilku stref lub każdej strefy oddzielnie, zależnie od charakteru obiektu. Lokalizacja PWP jest często powodem kontrowersji w związku z zapisem o konieczności umieszczenia go w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza. Powstają wątpliwości, czy wewnątrz budynku, czy może na zewnątrz, oraz co oznacza „w pobliżu”. Ważne jest także, czy ten zapis dotyczy przypadku oddzielnych wyłączników dla każdej strefy pożarowej, a także, które wejście jest główne, np. w przypadku galerii handlowej z kilkoma wejściami z przylegających ulic.

Zastosowanie w instalacji przeciwpożarowego wyłącznika prądu nie powinno zakłócać normalnej pracy obiektu. Lokalizowanie go w miejscu ogólnodostępnym, w obudowie umożliwiającej łatwe jego użycie, np. przez zbicie szybki i naciśnięcie przycisku w obiekcie użytku publicznego, np. w szpitalu, banku czy teatrze, może spowodować nieobliczalne skutki. Dlatego jego lokalizacja powinna być przemyślana i dostosowana do charakteru i funkcji obiektu oraz innych czynników, np. czy obiekt podlega całodobowej ochronie.

Ważny jest sposób oznakowania PWP. Warunki techniczne [3] stanowią, że PWP powinien być odpowiednio oznakowany, ale równocześnie nie definiują, w jaki sposób. W przywołanych w tym rozporządzeniu normach dotyczących znaków bezpieczeństwa PWP nie występuje. Rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej [4] nakazuje oznaczanie miejsca usytuowania urządzeń przeciwpożarowych, a PWP do takich się zalicza, znakami zgodnymi z Polskimi Normami, ale nie zawiera załącznika z wykazem norm, które przywołuje.

Ponieważ znaki bezpieczeństwa ujęto w wykazie wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia i wymagają one dopuszczenia do użytkowania, określono wymagania techniczne, jakie muszą spełniać [6]. Stosowną normą jest PN-N-01256-4:1997 Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe [16], zawierająca pod nr 219 znak przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Jest to jedyny, wymagany przepisami sposób oznaczania PWP.

Część projektantów i wykonawców, w swojej nadgorliwości, w przypadku użycia jako PWP łączników z członem wyzwalającym, stosuje przyciski do zdalnego wyłączania w obudowach koloru czerwonego z szybką, łudząco przypominające stosowane w systemach sygnalizacji pożaru ręczne ostrzegacze pożarowe. Zdarza się, że są one opatrzone napisem nakazującym użycie w czasie pożaru. Jest to niedopuszczalne i niebezpieczne, bo sprawia, że wyłączenia mogą dokonać, często w dobrej wierze, osoby nieuprawnione. Przedwczesne wyłączenie zasilania, niewynikające z prowadzenia akcji gaśniczej, przynosi więcej szkody niż pożytku. Przykładowo, może to utrudnić ewakuację przez pozbawienie oświetlenia, obniżyć natężenie oświetlenia na drogach ewakuacyjnych, uniemożliwić sprowadzenie dźwigów, czy zablokować bramy z napędem elektrycznym.

Zbyt rzadko, w przypadku stosowania oddzielnych przeciwpożarowych wyłączników prądu dla poszczególnych stref, zamieszcza się w jego pobliżu przejrzystą informację, która strefa pożarowa jest wyłączana tym wyłącznikiem, np. przez umieszczenie przy wyłącznikach schematycznych planów z oznaczeniem stref. Poza odpowiednim oznaczeniem miejsce zainstalowania PWP powinno być odpowiednio oświetlone. Norma PN-EN 1838:2005 Zastosowania oświetlenia. Oświetlenie awaryjne [9], przywołana w warunkach technicznych [3], stanowi, że oprawy oświetlenia awaryjnego ewakuacyjnego powinny być umieszczone w pobliżu urządzenia przeciwpożarowego. Ponadto, jeżeli urządzenia przeciwpożarowe nie znajdują się na drodze ewakuacyjnej ani w strefie otwartej, powinny być tak oświetlone, aby natężenia oświetlenia na podłodze w ich pobliżu wynosiło co najmniej 5 lx. W tej normie sformułowanie „w pobliżu” jest jednoznacznie zdefiniowane - należy je rozumieć jako w obrębie dwóch metrów mierzonych w poziomie. Oczywiście dotyczy to tylko sytuacji, kiedy oświetlenie awaryjne ewakuacyjne jest wymagane przepisami [3].

Stosowane rozwiązania wyłączników prądu

Nazwa „przeciwpożarowy wyłącznik prądu” nie określa rodzaju łącznika, a przepisy nie precyzują, jaki należy zastosować. Najczęściej tę funkcję pełnią rozłączniki. W przypadku stosunkowo prostych obiektów, stanowiących jedną strefę pożarową, z jednym wejściem do budynku, niewymagających stosowania urządzeń przeciwpożarowych z napędem elektrycznym i niewyposażonych w zasilacze UPS, stosuje się rozłącznik zainstalowany na wewnętrznej linii zasilającej między złączem a rozdzielnicą główną.

W przypadku obiektów bardziej złożonych stosuje się sterowane zdalnie, najczęściej przyciskami, rozłączniki lub wyłączniki z wyzwalaczami wzrostowymi lub zanikowymi bądź styczniki. Stosując jako przeciwpożarowy wyłącznik prądu łącznik ze zdalnym wyzwalaniem, należałoby lokalizować go poza strefą, w której są wyłączane obwody, czyli np. w rozdzielnicy głównej na wewnętrznej linii zasilającej rozdzielnicę piętrową w strefie, a nie w samej rozdzielnicy piętrowej. Dzięki temu rozdzielnica znajdująca się w strefie pozostanie rzeczywiście bez napięcia.

W niektórych sytuacjach, np. w przypadku wielu zasilań, funkcję przeciwpożarowego wyłącznika prądu pełni kilka łączników. Wówczas do ich wyzwalania może służyć kilka przycisków we wspólnej obudowie lub jeden wspólny dla wszystkich. W tym ostatnim wypadku z wykorzystaniem wielu styków lub dodatkowego układu przekaźników. Zwolennicy stosowania wyzwalaczy zanikowych kierują się przy wyborze pewnością zadziałania łącznika nawet w sytuacji uszkodzenia przewodu między przyciskiem a łącznikiem.

Przewody zasilające i sterujące w instalacjach przeciwpożarowych

Wybór odpowiednich materiałów do systemów bezpieczeństwa pożarowego wymaga nie tylko znajomości przepisów, ale i zrozumienia specyfiki technicznej komponentów. Jednym z najważniejszych aspektów każdej instalacji jest dobór właściwych kabli i przewodów. Prawidłowo wykonana instalacja ppoż uwzględnia układ zasilania, transmisji danych i połączeń między urządzeniami - np. czujkami, centralami czy głośnikami systemu DSO. Wszystkie te elementy muszą być połączone z użyciem przewodów o odpowiedniej odporności ogniowej.

W instalacjach najczęściej stosuje się kable ognioodporne, które spełniają wymogi norm EN 50575 oraz EN 13501-6. Znajdują one zastosowanie zarówno w obiektach biurowych, jak i przemysłowych. Dobór odpowiedniego przewodu - np. przewodu pożarowego do zasilania centrali lub sygnalizatorów - powinien uwzględniać nie tylko parametry prądowe, ale i sposób prowadzenia oraz możliwości montażowe.

Dobór przewodu do przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Istnieje kilka typów przewodów stosowanych w instalacjach przeciwpożarowych. Odpowiedź na pytanie, jaki przewód do ppoż wybrać, zależy od kilku czynników - m.in. funkcji, jaką ma spełniać dany obwód, sposobu jego prowadzenia oraz klasy ogniowej wymaganej dla konkretnej strefy budynku. Na przykład, jaki kabel do wyłącznika ppoż? Będzie to przewód odporny na wysoką temperaturę, zgodny z klasą E90.

Rozważając zastosowanie w instalacji elektrycznej przewodu ognioodpornego PH90 3x1,5 jako przewodu sterującego do wyłącznika ppoż, należy zwrócić uwagę na jego przeznaczenie. W przypadku konieczności ułożenia takiego przewodu na odcinku 20 m w ziemi, standardowe rozwiązania mogą być niewystarczające. Wiele przewodów ognioodpornych nie jest przystosowanych do bezpośredniego układania w gruncie, a osłony typu AROT często nie zabezpieczają kabli przed wodą.

W takich sytuacjach zaleca się stosowanie rozwiązań alternatywnych. Zamiast standardowych puszek instalacyjnych, które mogą być problematyczne przy kablach wychodzących z ziemi bezpośrednio przy ścianie i biegnących na wysokość 1 m przed wejściem do budynku, można zastosować rury osłonowe. Sugerowanym rozwiązaniem jest użycie kabli NHXH, które w połączeniu z rurami optotelekomunikacyjnymi (np. 32/2,9) można spokojnie układać w ziemi. Kable te mogą być układane na zewnątrz pomieszczeń oraz bezpośrednio w ziemi przy zastosowaniu rur osłonowych, nie różniąc się w tym aspekcie od innych rozwiązań.

Kable i przewody PPOŻ to kluczowe komponenty instalacji przeciwpożarowych, które zapewniają ciągłość zasilania oraz transmisji sygnałów w warunkach ekstremalnych. Kabel przeciwpożarowy zaprojektowany jest tak, aby działał niezawodnie podczas pożaru, umożliwiając funkcjonowanie systemów takich jak alarmy pożarowe, oddymianie czy oświetlenie awaryjne. Przewody niepalne znajdują zastosowanie w obiektach mieszkalnych, przemysłowych oraz w przestrzeniach użyteczności publicznej. Dzięki swojej konstrukcji ograniczają rozprzestrzenianie się ognia i chronią kluczowe systemy przed awarią w trudnych warunkach. Nasza oferta obejmuje różnorodne kable pożarowe, które można dopasować do specyficznych potrzeb każdego systemu przeciwpożarowego. Kabel PPOŻ wyróżnia się trwałością i odpornością na działanie wysokich temperatur, co czyni go idealnym wyborem zarówno do instalacji wewnętrznych, jak i zewnętrznych.

Wymogi instalacyjne i kwalifikacje wykonawców

Nie bez znaczenia jest również sam montaż. Nawet najlepszy przewód ppoż nie spełni swojej funkcji, jeśli zostanie zamocowany zbyt rzadko, nieprawidłowo osłonięty lub poprowadzony przez materiały o niskiej odporności ogniowej. Ważnym aspektem projektowania i realizacji jest również to, kto może wykonać instalację ppoż. Prawo budowlane i rozporządzenia MSWiA wymagają, by wykonawca posiadał stosowne uprawnienia oraz stosował się do zasad określonych w normach i rozporządzeniach (np. CPR, EN 50575). Dokumentacja projektowa musi zawierać kompletne dane dotyczące rodzaju kabli przeciwpożarowych, ich rozmieszczenia, tras kablowych oraz sposobu zabezpieczenia przepustów. Dobór kabli do instalacji przeciwpożarowej to jeden z najważniejszych etapów projektowania. Warto pamiętać, że rodzaje kabli ppoż nie ograniczają się tylko do jednego typu - zależnie od funkcji i strefy stosuje się różne rozwiązania.

tags: #jaki #przewod #zasilajacy #przeciwpozarowy #wylacznik #pradu