Pojęcie „wolna amerykanka” często odnosi się do sytuacji, w której brakuje jasnych zasad, panuje dowolność lub niedostateczna kontrola. W kontekście Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) i szerzej - sektora ochrony przeciwpożarowej, dyskusje na ten temat pojawiają się zarówno w kwestiach finansowych, regulaminowych, ceremonialnych, jak i w obszarze zapewniania standardów sprzętu. Ile środków realnie trafia do druhów OSP, którzy stoją na straży bezpieczeństwa mieszkańców, to jedno z kluczowych pytań.
W niektórych społecznościach, gdzie oscienne gminy rozwijają się w miarę swoich możliwości, zdobywając fundusze na bezpieczeństwo i kupując odpowiedni sprzęt, ułatwiając sobie funkcjonowanie pracy gminy poprzez mobilne zarządzanie transportem i sprzętem budowlanym, w innych panuje „wolna amerykanka”. Taka sytuacja często prowadzi do przekonania, że najważniejsze jest, by „kolesiom” było dobrze, co może mieć negatywne konsekwencje dla efektywności i transparentności działań.
Regulaminy i Praktyki w Zawodach OSP
Zawody strażackie bez wody to jak samochód bez kół, co podkreśla znaczenie przestrzegania regulaminów i dyscypliny. Mimo istnienia ogólnopolskiego regulaminu, ściśle określającego funkcje członków sekcji, pojawiają się pytania o sens niektórych ćwiczeń oraz o to, czy na szczeblu województwa takie "szopki" się odstawia.
Interpretacja Zasad i „Tuning” Sprzętu
Regulamin zabrania jakiegokolwiek tuningu sprzętu, jednak niektórzy sugerują, że bez tuningu motopompy nie zmniejszy się czasu w bojówce. Przykład drużyny, która osiągnęła czas 38 sekund w grupie C (dziewczyny) po „tuningu”, kontrastuje z zespołami osiągającymi 45-48 sekund na dwie linie. Stwarza to pole do dyskusji, czy takie „urozmaicenia” są akceptowalne. Podczas gdy w niektórych gminach, aby jednostka pojechała na powiatowe zawody, kwalifikację uzyskałaby połowa gmin, gdzie wszystko jest rygorystyczne, prawie jak w wojsku (np. nie można odezwać się słowem - oprócz komend), to likwiduje się tak zwaną „samowolkę”.
Zmiany w Regulaminie Zawodów
Wprowadzenie nowego regulaminu przyniosło pewne zmiany, które mają na celu ułatwienie zadań. Podstawowe zmiany obejmują:
- komendy wydaje się tylko gestem,
- II rota strąca typowe pachołki drogowe z nieruchomych podstaw,
- klucze nadal są, ale nie trzeba ich zostawiać na podeście,
- rozdzielaczowy może wpuszczać wodę do węży W-52 przed komendą,
- węże na sztafecie ustawia się pionowo,
- na pierwszym odcinku wąż tylko podłącza się do rozdzielacza - bez rozwijania.
Jest trochę łatwiej niż poprzednio, a co do przodownika, rozumie się, że po komendzie nie można się ruszyć do chwili pojawienia się wody na prądownicy. Podczas operowania prądem wody można się ruszać, byle ciałem i sprzętem nie przekroczyć i nie dotknąć linii gaśniczej. Czasy takie jak 40 sekund w bojówce i 15 sekund na ssawną uważa się za klasę.
Kompanie Honorowe i Ceremoniał Strażacki
Idea założenia Kompanii Honorowej w OSP, mającej na celu podtrzymywanie tradycji strażackich, budzi pytania o jej rolę i zasady działania. Niektórzy zadają wprost pytanie: „A czy kompania honorowa to wolna amerykanka??”
Między Tradycją a Wymogami
Są opinie, że straż pożarna to przede wszystkim msze, festyny i kompanie honorowe, a nawet pojawiają się pomysły, by dowódca podczas defilady na dzień strażaka jechał na koniu. Takie podejście bywa krytykowane jako „ułańska fantazja” i sugeruje, że w głowach niektórych „naprawdę się poprzewracało”, skoro straż to dla nich defilady i inne rzeczy, a nie „walka z pożarami”.
Z drugiej strony, celami i sposobami działania Ochotniczej Straży Pożarnej, zgodnie z § 54 i § 61 regulaminu, jest również rozwijanie wśród członków kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej. OSP realizuje to przez organizowanie zespołów świetlicowych, bibliotek, orkiestr, teatrów amatorskich, chórów, sekcji sportowych i innych form pracy społeczno-wychowawczej i kulturalno-oświatowej. Dawniej w mniejszych miejscowościach OSP było centrum kultury i rozrywki, więc kompania honorowa może być elementem wyróżniającym OSP, pokazującym panującą dyscyplinę i porządek, a ćwiczenia musztry mogą stać się elementem wychowawczym.
Kwestia Umundurowania i Uzbrojenia
W dyskusjach pojawia się również kwestia umundurowania i poszukiwania wytycznych do prowadzenia uroczystości. Wielokrotnie podkreśla się, że straż jest formacją nieuzbrojoną, a w regulaminach i ceremoniach OSP nie ma mowy o żadnej szabli. Szabla jest atrybutem oficerskim i w ceremoniale PSP pojawia się tylko raz - przy promocji na pierwszy stopień oficerski. Niektórzy doświadczeni strażacy podkreślają znajomość obowiązujących regulaminów i ceremoniałów, odrzucając pomysły o pelerynach, szablach czy halabardach, uznając je za nietaktowane w kontekście charakteru OSP.
Pokaz musztry paradnej klasy mundurowej ZDZ - 2 maja 2016 Kielce
Rola Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej (CNBOP-PIB) w Utrzymywaniu Standardów
Współczesna ochrona przeciwpożarowa wymaga profesjonalizmu i jasnych standardów, co jest przeciwieństwem „wolnej amerykanki”. St. bryg. dr inż. Paweł Janik, dyrektor Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej - Państwowego Instytutu Badawczego (CNBOP-PIB) w Józefowie, podkreśla, że inwestowanie w ludzi, infrastrukturę i wiedzę o nowych technologiach pozwala patrzeć ze spokojem w przyszłość. Jego zdaniem, wolny rynek nie powinien oznaczać wolnej amerykanki.
Znaczenie Certyfikacji i Kwalifikacji
CNBOP-PIB odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu odpowiednich standardów techniczno-użytkowych urządzeń przeciwpożarowych. Instytut wydaje świadectwa dopuszczenia do użytkowania w PSP oraz innych jednostkach ochrony przeciwpożarowej pojazdów i pozostałego sprzętu ratowniczego. Od niedawna zajmuje się również opiniami technicznymi dla pojazdów pożarniczych używanych wcześniej za granicą. Wydawanie tych dokumentów poprzedzone jest badaniami, weryfikującymi, czy dany sprzęt spełnia ustalone wymagania techniczno-użytkowe i czy jest bezpieczny. Dotyczy to również systemów sygnalizacji pożarowej (SSP), dźwiękowych systemów ostrzegawczych (DSO) czy oświetlenia awaryjnego. CNBOP-PIB prowadzi także szeroko zakrojone szkolenia dla projektantów, instalatorów i konserwatorów tych urządzeń oraz rzeczoznawców.
Z inicjatywy CNBOP-PIB wprowadzono do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji siedem kwalifikacji rynkowych dotyczących projektowania, montażu i konserwacji SSP, DSO, stałych urządzeń gaśniczych gazowych (SUGG) oraz autonomicznych czujek tlenku węgla, dymu, ciepła i gazu. Celem było zwiększenie kompetencji osób świadczących usługi w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Ostatnia z kwalifikacji została zaproponowana przede wszystkim z myślą o młodzieży zrzeszonej w OSP, związkach harcerskich czy uczęszczającej do klas o profilu pożarniczym.
Wpływ CNBOP-PIB na jakość i zapewnienie odpowiednich standardów techniczno-użytkowych urządzeń przeciwpożarowych jest znaczący, pomimo że z pozoru może wydawać się niewielki. Instytut szkoli również ludzi zajmujących się takimi usługami, co oddziałuje na ich jakość.
Współpraca z OSP i Wsparcie Techniczne
CNBOP-PIB jest otwarte na różne formy współpracy z OSP, takie jak edukacja, szkolenia czy prewencja społeczna. Zainteresowanie ze strony OSP wydaniem opinii technicznej dla używanych pojazdów pożarniczych sprowadzonych z zagranicy jest bardzo duże - wydano już ponad 150 takich dokumentów. Zrealizowane inicjatywy lokalne obejmują szkolenie instruktażowe z montażu i konserwacji różnych czujek dla czternastu strażaków z jednostki OSP Józefów oraz współorganizację letniego obozu szkoleniowego dla młodzieżowych drużyn harcersko-pożarniczych. W minionych latach bardzo dużym zainteresowaniem OSP cieszył się cykl szkoleń z procedur odbioru nowego sprzętu gaśniczego.
Instytut jest jedynym podmiotem uprawnionym do prowadzenia procesu dopuszczania wyrobów do stosowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej lub na potrzeby tych jednostek. Ciągle rozszerza swoje możliwości badawcze o nowe grupy wyrobów, m.in. inwestując w badania kompleksowe układów pompowych w pojazdach pożarniczych na zgodność z normą europejską.
Wyzwania i Finansowanie Instytutu
Mimo że CNBOP-PIB działa na zasadach biznesowych, realizując zadania o charakterze publicznym, jest zobligowane do bezstronności, zachowania wysokich standardów merytorycznych i etycznych. To wyklucza „ślepą pogoń za zyskiem”. Instytutowi zapewniono przewidywalny poziom części przychodów, wyznaczając go jako jedyny podmiot dopuszczający odpłatnie wyroby do stosowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej lub na potrzeby tych jednostek. Perspektywa zakupu sprzętu niepoddawanego sprawdzeniu przez CNBOP jest kusząca dla niektórych, jednak wiąże się z ryzykiem nabycia wyrobów niespełniających wymagań czy wręcz zagrażających życiu ratowników lub użytkowników obiektów.
Ustawa o OSP jako Fundament Działania
Od kilku lat obowiązuje ustawa o OSP, co świadczy o tym, że środowisko Ochotniczej Straży Pożarnej zostało formalnie uhonorowane, uzyskując swoją własną regulację prawną. Stanowi ona podstawę dla zorganizowanego i ustandaryzowanego działania, pomagając przeciwdziałać zjawiskom „wolnej amerykanki” w zarządzaniu, finansowaniu i operacjach OSP.