Pożary endogeniczne to naturalne zjawisko w górnictwie, stanowiące poważne i stosunkowo częste zagrożenie w kopalniach, praktycznie niemożliwe do przewidzenia. Powstają one w kopalniach w wyniku samozapalenia lub samozagrzania węgla, spowodowanego niemożnością odprowadzania ciepła z procesów utleniania. Często nie dochodzi do występowania otwartego ognia, a pożar objawia się głównie wydzielaniem gazów, zmienionym składem atmosfery oraz możliwym zadymieniem. Niewykrycie takiego pożaru na czas może być bardzo niebezpieczne dla załogi, gdyż atmosfera w wyrobisku mogłaby niepostrzeżenie uniemożliwić pracującym pod ziemią oddychanie. To efekt pozostawienia resztek węgla w wyrobisku, ciśnienia górotworu i przepływającego przez wyrobiska powietrza.
Incydent w ZG Janina - 10 Maja 2018 Roku
Wykrycie i Lokalizacja Zagrożenia
W dniu 10 maja 2018 r. o godzinie 22:19 w TAURON Wydobycie S.A. ZG Janina w Libiążu zaistniał pożar endogeniczny. Zdarzenie miało miejsce w Pochylni transportowej N - 803, zlokalizowanej w pokładzie 203/3 na poziomie 500 m, przewietrzanej prądem powietrza wytwarzanym przez wentylator główny. Niemetanowy i nieskłonny do tąpań pokład 203/3, o miąższości od 3,7 m do 4,2 m i upadzie od 2° do 6°, w rejonie Pochylni transportowej N - 803 zaliczony został do klasy A zagrożenia wybuchem pyłu węglowego, pierwszego stopnia zagrożenia wodnego oraz czwartej i piątej grupy skłonności węgla do samozapalenia.
Od godziny 22:19 w dniu 10 maja 2018 r. czujnik gazometrii automatycznej, zabudowany w prądzie powietrza odprowadzanym z pochylni N - 803, zarejestrował sukcesywny wzrost stężeń tlenku węgla powyżej 26 ppm. W związku z tym dyspozytor ruchu zakładu górniczego skierował do rejonu sztygara oddziału robót przygotowawczych GRP - 2, celem wykonania szczegółowych pomiarów składu atmosfery kopalnianej. Pomiary ręczne wykazały występowanie tlenku węgla w Pochylni N - 803 w ilości powyżej 25 dm³/min, w rejonie przebiegu uskoku o zrzucie około 1,0 m.
Przebieg Akcji Przeciwpożarowej
O godzinie 0:30, w związku z utrzymywaniem się w opływowym prądzie powietrza ilości tlenku węgla powyżej 25 dm³/min, niepochodzących z procesów technologicznych, dyspozytor ruchu zakładu górniczego rozpoczął prowadzenie akcji przeciwpożarowej. Natychmiast przystąpiono do akcji pożarowej. Ze strefy zagrożenia wycofano załogę, a do rejonu skierowano kopalniane zastępy ratownicze. Następnie kierowanie akcją przejął kierownik ruchu zakładu górniczego. Powołano sztab akcji oraz powiadomiono Okręgowy Urząd Górniczy w Katowicach i Centralną Stację Ratownictwa Górniczego S.A. Zgodnie z procedurami wyznaczono strefę zagrożenia, z której bezpiecznie wycofano wszystkich pracowników. W akcji pożarowej brały udział cztery zastępy ratownicze - dwa z kopalni "Janina" i dwa z Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego w Bytomiu.
W ramach akcji prowadzono aktywne gaszenie pożaru, tj. wykonano 23 otwory o średnicy 42 mm i długości do około 3 m w rejonie miejsca samozagrzania się węgla, poprzez które wtłaczano wodę oraz środki antypirogenne. Aby ugasić pożar, ratownicy wlewali wodę w nawiercone otwory. Budowali też tzw. linię chromatograficzną, służącą do precyzyjnego określenia poziomu gazów w wyrobisku. Taka linia została zbudowana na długości 1800 metrów.
Prowadzenie akcji pożarowej nie zakłócało prowadzonych prac w pozostałej części ruchu zakładu górniczego i nie powodowało zagrożenia dla pracowników.
Ćwiczenia ratownicze w kopalniach 2015 – Sugar Creek, MO
Zakończenie Akcji i Dalsze Działania
Po ustabilizowaniu się ilości tlenku węgla w atmosferze kopalnianej na poziomie poniżej 25 dm³/min oraz spenetrowaniu wyrobisk strefy zagrożenia, w dniu 13 maja 2018 r. o godzinie 7:10 Kierownik Akcji zakończył jej prowadzenie. W zagrożonym rejonie nie było górników, nie trzeba więc było nikogo wycofywać. Dalsze działania będą już prowadzone jako prace profilaktyczne.
Zakład Górniczy "Janina" należy do Południowego Koncernu Węglowego. W kopalni działa obecnie jedna ściana wydobywcza. Pożar nie zagroził jej funkcjonowaniu.
Charakterystyka i Zwalczanie Pożarów Endogenicznych
Przyczyny i Objawy
Pożary endogeniczne przejawiają się zwykle nie ogniem, ale zmienionym składem atmosfery oraz możliwym zadymieniem. Samozapłon lub samozagrzanie węgla jest najczęstszą przyczyną takich pożarów. O pożarze endogenicznym informują najczęściej czujniki aparatury pomiarowej, wykrywające przekroczenie dopuszczalnych stężeń gazów. Często podnosi się temperatura, czasem pojawia się dym. Efektem jest pozostawienie resztek węgla w wyrobisku, ciśnienie górotworu i przepływające przez wyrobiska powietrze.
Metody Likwidacji
Najczęstszą metodą likwidacji podziemnych pożarów jest odcięcie dostępu powietrza w ich rejon poprzez postawienie specjalnych tam izolacyjnych i przeciwwybuchowych. Pożar wygasa wówczas w ciągu kilku tygodni. Ratownicy wlewają wodę w nawiercone otwory oraz budują linie chromatograficzne, służące do precyzyjnego określenia poziomu gazów w wyrobisku.
Kontekst Szerszy: Pożary Endogeniczne w Polskim Górnictwie
W ubiegłych latach w polskim górnictwie węgla kamiennego notowano sporą ilość pożarów endogenicznych. W ostatnich latach doszło do kilku takich zdarzeń. W roku poprzedzającym incydent w Janinie, miały one miejsce w kopalniach "Budryk", "Knurów" i "Piekary". Pożar endogeniczny wystąpił również w likwidowanej przez Spółkę Restrukturyzacji Kopalń katowickiej kopalni "Wieczorek", gdzie akcja polegała na przygotowaniu zagrożonego rejonu do izolacji.
W kopalni "Staszic-Wujek" akcja ratownicza, prowadzona od środy, 26 października, również dotyczyła pożaru endogenicznego, przejawiającego się głównie zadymieniem wyrobiska 350 m pod ziemią w zrobach, czyli miejscach po eksploatacji węgla w rejonie nieczynnej od kilku miesięcy ściany wydobywczej. W połowie lutego, w innej kopalni należącej do Południowego Koncernu Węglowego - zakładzie górniczym "Sobieski" w Jaworznie - doszło do podobnego pożaru.
tags: #janina #pozar #endogeniczny