Memy dotyczące wad Polaków ewoluują w szybkim tempie. Wcześniej popularne były serie Typowy Janusz
czy Typowy Mirek
. Zdjęcia twarzy otyłych panów po sześćdziesiątce z grubym czarnym wąsem i popularnymi tekstami w stylu Niemiec płakał jak sprzedawał
biły rekordy popularności. Obecnie niezwykle popularne stały się memy z nosaczem sundajskim - małpą o charakterystycznym, długim nosie. Ich twórcy używają ich do prześmiewczego przedstawiania stereotypowych zachowań kojarzonych z przeciętnym polskim mężczyzną w średnim wieku.
Charakterystyka postaci "Janusza Nosacza"
W memach "Janusz Nosacz" przeszedł już do legendy. Kim jest kreowany w memach "Janusz Nosacz"? Marek Kochan, profesor Uniwersytetu SWPS, językoznawca i medioznawca, w rozmowie z Mirą Suchodolską z Polskiej Agencji Prasowej, opisał go jako postać pochodzącą raczej z małej miejscowości, ktoś o niskim statusie społecznym, niezbyt wykształcony, wykonujący proste prace
. Profesor podkreślił również jego negatywne cechy: Pazerny i chciwy, zawistny
.
Jednocześnie Kochan zwrócił uwagę, że postać ta ma także pewne nawyki, które - choć twórcy memów starają się je wyszydzać - można odczytać jako pozytywne. Jeśli popatrzeć na Nosacza z sympatią, możemy w nim zobaczyć także rewolucjonistę, buntownika, kogoś niezależnego, odrzucającego konsumpcyjną propagandę, kogoś, kto woli schabowego od sushi
- mówił Marek Kochan.
Analiza społeczna i kulturowa
Profesor Marek Kochan uważa, że memy z Januszem Nosaczem są szkodliwe społecznie. Specjalista zwrócił uwagę na aspekty stygmatyzujące daną grupę społeczną, stwierdzając, że wspomniane memy to piętnowanie i wyszydzanie osób o słabszej pozycji ekonomicznej i niższym stopniu edukacji.
Rasizm i autostereotypy
Kochan przeanalizował łącznie 354 obrazki z nosaczami sundajskimi i na podstawie tej analizy stwierdził, że z ich przekazu bije rasizm. Wskazał, że w przypadku memów z nosaczem mamy wyraźną informację, że ten "Inny", "typowy Polak", to nie człowiek, ale zwierzę
. Profesor dodał, że istotne znaczenie ma w tym miejscu zjawisko "samoponiżania się", którego nie zaobserwował wśród nacji mających silną tożsamość narodową
.
Według eksperta ma to negatywne oddziaływanie na społeczeństwo. Niektórzy uważają, że wszyscy Polacy mają takie cechy jak nosacze z memów. I tu się zaczyna prawdziwy problem. Ten autostereotyp, jak każdy stereotyp, jest nieprawdziwy i przy tym krzywdzący
- dodał Kochan. Podkreślił również: To akty agresji, i tak trzeba je traktować. Wcale mnie nie śmieszy pokazywanie Polaków jako małp, do tego mających przede wszystkim cechy negatywne
.
Rozliczenie międzygeneracyjne
Marek Kochan stwierdził także, że twórczość internetową z Nosaczem w roli głównej można traktować jako "rozliczenie międzygeneracyjne". "Janusze Nosacze" to klasa robotnicza w dojrzałym wieku wyszydzana przez młodszych od nich pracowników umysłowych
- wyjaśnił.
Cel tworzenia memów z nosaczem
Jaki jest cel tworzenia tego rodzaju memów? Oczywiście pierwszą myślą jest potrzeba rozrywki. Ale według prof. Kochana jest też drugie dno. Jest w nich element niechęci, złości, agresji do "bliskiego Innego": kogoś, kto ma inny styl życia, inne wartości
- zauważył. Profesor Kochan podsumował, że jeżeli potraktujemy z powagą wszelkie przekazy, które pod pretekstem rozrywki kogoś ranią czy krzywdzą, powinniśmy się zaniepokoić przekazem memów o nosaczach, gdyż one nie służą tylko - ani przede wszystkim - do zabawy
.