Samochody pożarnicze zabudowane przez Jelczańskie Zakłady Samochodowe na różnych modelach podwozi samochodów ciężarowych Star przez ponad 40 lat stanowiły podstawowe wyposażenie jednostek zawodowych straży pożarnych w Polsce. Brały udział w gaszeniu setek tysięcy pożarów, ratując przed zniszczeniem dorobek wielu pokoleń Polaków. Jelcz wprowadził do produkcji podstawowe samochody, na których uczyło się rzemiosła strażackiego wiele pokoleń strażaków.
Dziedzictwo Jelcza w Polskim Pożarnictwie
Wiele jednostek straży pożarnej w Polsce przez lata korzystało z pojazdów marki Jelcz. Do najważniejszych modeli, które zapisały się w historii polskiego pożarnictwa, należą średni samochód gaśniczy zabudowany na podwoziu Star 244L, występujący pod oznaczeniem fabrycznym 005, nazywany przez strażaków „colą”, oraz ciężki samochód gaśniczy zabudowany na podwoziu Jelcza 315 model 004, który był określany po prostu „Jelczem”.
Modele Samochodów Pożarniczych Jelcz
Jelcz 004 - Ciężki Samochód Pożarniczy
Jelcz 004 to ciężki samochód pożarniczy, produkowany przez Jelczańskie Zakłady Samochodowe. Był zabudowany na podwoziu Jelcz P315MS, które wyposażono w silnik z turbosprężarką i sześciobiegową przekładniową skrzynię biegów. Kabina posiadała 4 miejsca dla załogi. Pojazd wyposażono w zbiornik na wodę o pojemności 6000 litrów oraz zbiornik na środek pianotwórczy o pojemności 600 litrów. W samochodzie zastosowano autopompę A32 o wydajności 3200 l/min. Jelcz 004 został przystosowany do prowadzenia akcji gaśniczej podczas ruchu. Pozwalał także na równoczesne użycie dwóch działek albo czterech linii tłoczących wodę lub pianę.
Jelcz 005 i 008 - Średnie Samochody Gaśnicze
W 1972 roku zaprezentowano prototyp średniego samochodu gaśniczego wodno-pianowego GBA 2,5/16 o oznaczeniu fabrycznym 005. Znacznie różnił się on od prototypu pojazdu zaproponowanego dwa lata później. Po pozytywnych badaniach przeprowadzonych m.in. w Centrum Naukowo-Badawczym Ochrony Przeciwpożarowej, drugi prototyp z 1974 roku został skierowany do produkcji seryjnej. Pod koniec 1975 roku zakładano, że produkcja seryjna rozpocznie się od 1976 roku.
Charakterystyka Podwozia i Silnika Jelcza 005
Podwozie do zabudowy średniego samochodu gaśniczego GBA 2,5/16 model 005 dostarczała Fabryka Samochodów Ciężarowych w Starachowicach. Napęd zapewniał wysokoprężny silnik sześciocylindrowy, typ 359 55, o mocy 110 kW/150 KM przy 2800 obr/min, konstrukcji i produkcji FSC Starachowice. Prędkość maksymalna samochodu wynosiła 82 km/h, a średnie zużycie paliwa - 26 dm³/100 km. Masa pojazdu gotowego do akcji to 10 700 kg. Dzięki wprowadzeniu napędu 4x4 przy blokowanym mechanizmie różnicowym, samochód ten był przystosowany do jazdy w trudnych warunkach terenowych.
Podstawowe wymiary zewnętrzne to: długość - 6960 mm, szerokość - 2490 mm, wysokość z działkiem - 3900 mm, rozstaw osi - 3900 mm. Ten ostatni parametr w modelu 244L w porównaniu do modelu podstawowego 244 zwiększono o 500 mm, co pozwoliło na zwiększenie długości przeznaczonej na zabudowę pożarniczą. Rama podwozia była nitowana, składała się z dwóch podłużnic ceowych tłoczonych z blachy o grubości 6 mm, połączonych poprzeczkami otwartymi. Zawieszenie kół jezdnych z przodu stanowiły resory piórowe półeliptyczne, podłużne, z amortyzatorami typu Armstrong. Z tyłu zastosowano resory główne piórowe, podłużne, półeliptyczne resory dodatkowe gumowe drążone dwukuliste oraz stabilizator mechaniczny.
Budowa Nadwozia i Wyposażenie Jelcza 005
Nadwozie zostało podzielone na segmenty (moduły): przedział dla czteroosobowej załogi strażaków, autopompy oraz przedziały boczne po prawej i lewej stronie na sprzęt i armaturę wodno-pianową. Pomiędzy przedziałami bocznymi umieszczono zbiornik na wodę. Szkielet zabudowy wykonano z giętych profili stalowych, poszycie zewnętrzne i wewnętrzne z blachy stalowej przyspawanej do szkieletu. Półki na sprzęt i przegrody pionowe oddzielające odcinki węży tłocznych również wykonano z blachy stalowej. Samochód ten jako pierwszy krajowy średni samochód gaśniczy miał wszystkie skrytki na sprzęt zamykane żaluzjami wykonanymi z lekkich profili aluminiowych. Po prawej i lewej stronie zabudowy znajdowały się po cztery skrytki sprzętowe.
System Wodno-Pianowy Jelcza 005
Zbiornik na wodę o pojemności 2500 dm³ został wykonany z blachy stalowej spawanej, zabezpieczanej antykorozyjnie i zamocowany elastycznie do ramy podwozia w trzech punktach nad tylnym mostem. Zbiornik połączono z autopompą rurociągiem poprzez zawór kulowy 110. W samochodzie została zamontowana krajowa autopompa Świdnickiej Fabryki Urządzeń Przemysłowych typu A16/8 o wydajności 1600 dm³/min przy ciśnieniu 8 barów. Jest to pompa wirowa dwustopniowa o szeregowym układzie wirników z osiowym wlotem i promieniowym wylotem. Korpus tłoczny i ssawny wykonano ze stopu aluminium. Wał, na którym zamocowano wirniki, wykonano ze stali stopowej nierdzewnej. Został on ułożyskowany w dwóch łożyskach: zewnętrznym tocznym i wewnętrznym ślizgowym. Wirniki wykonano z brązu. Autopompa napędzana była od silnika samochodu przez przystawkę odbioru mocy i wał przegubowy. Do zasysania środka pianotwórczego zastosowano samoczynny dozownik środka pianotwórczego typu RVMA 200 firmy Rosenbauer. Zapewnia on, w zależności od ustawienia położenia dźwigni dozownika i wydajności wodnej autopompy, automatyczne dozowanie w zakresie od 400 do 1600 dm³/min w przedziale od 3 do 7%.
Działka Wodno-Pianowe w Jelczu 005
Samochód został wyposażony w przyłącza zewnętrzne, do których należało zaliczyć nasadę 75 znajdującą się z tyłu pojazdu do napełniania zbiornika z hydrantu. Do zassania wody przez autopompę służyły dwie nasady ssawne 110, z których jedna znajdowała się z lewej strony, a druga z tyłu samochodu. Jedna nasada 52 do zasysania środka pianotwórczego z zewnętrznego zbiornika do automatycznego mieszacza pianotwórczego wyprowadzona została na prawą stronę samochodu. Znajdowały się tam dwie nasady tłoczne 75 do podłączenia linii wężowych gaśniczych tłocznych. Pierwsze egzemplarze seryjne, które trafiły do straży pożarnej, były wyposażone w działko wodno-pianowe Rosenbauera typu RM-16 o wydajności 1600 dm³/min przy ciśnieniu 8 barów. Miało ono zasięg rzutu prądu zwartego wody do 60 m, natomiast piany do 45 m. Niektóre z działek były wyposażone w deflektor umożliwiający zmianę wypływającego strumienia środka gaśniczego. Działko importowane od Rosenbauera zostało po 1979 roku zastąpione polskim działkiem wodno-pianowym typu DWP-16 produkcji Zakładów Sprzętu Przeciwpożarowego w Łodzi. Miało ono następujące parametry techniczne: wydajność 1600 dm³/min przy ciśnieniu 8 barów, zasięg rzutu prądu zwartego wody do 52 m, prądu rozproszonego 25 m i prądu piany 47 m. Zakres ciśnienia roboczego dla działka DWP-16 wynosił od 6 do 10 barów. Działko miało możliwość obrotu w poziomie o 360°, a w pionie od -13° do +80°. Obsługiwano je ręcznie z dachu użytkowego lub z kabiny załogi po podniesieniu górnej klapy.
Bocar - szkolenie z obsługi pojazdu część 5 - podanie wody linią gaśniczą 75
Pozostałe Wyposażenie i Wariant 008
Na dachu, wykonanym w formie podestu roboczego, znajdowała się wytwornica i prądownica pianowa oraz wysuwana drewniana, dwuprzęsłowa drabina D-10W. W pierwszej skrytce, z prawej strony, zabudowano tablicę sterowniczą autopompy i ręczne zwijadło szybkiego natarcia z wężem gumowym W-25 o długości 40 m, połączonym na stałe z przewodem tłocznym, zaworem i prądownicą zamykaną. Na tylnej ścianie samochodu, po lewej stronie, zamocowano składaną drabinę stalową ułatwiającą wejście na dach wykonany w formie podestu roboczego. Ponadto były tam przegubowe elementy mocowania dwuprzęsłowej drewnianej drabiny wysuwanej D-10W. W skrytkach przewożono węże tłoczne W-52 (osiem odcinków) oraz W-75 (dziesięć odcinków), dwa aparaty powietrzne, prądownice wodne, rozdzielacz, zasysacz liniowy. Samochód ten był przystosowany do prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczych samodzielnie lub we współpracy z innymi pojazdami pożarniczymi. Bez wątpienia stanowił milowy krok w zakresie wyposażenia terenowych i zakładowych straży pożarnych w średnie samochody gaśnicze wodno-pianowe.
Od 1987 roku model 005 nie miał już działka wodno-pianowego o wydajności 1600 dm³/min zamocowanego na dachu. W połowie lat 80. ubiegłego wieku Jelcz wprowadził do produkcji dla straży ochotniczych model występujący pod oznaczeniem 008. W przeciwieństwie do modelu 005, nie miał on autopompy, która znajdowała się w tylnej skrytce zamykanej żaluzją, szerszą niż w modelu z autopompą. Wszystkie modele 005 i 008 opuszczające zakład miały zamocowaną na dachu dwuprzęsłową drabinę wysuwaną o maksymalnym wysuwie przęseł do 10 m. Te pierwsze polskie średnie samochody gaśnicze wodno-pianowe, zabudowane na polskim podwoziu w polskim zakładzie, przez ponad 20 lat stanowiły podstawowe wyposażenie straży pożarnych. Miały one jedną z podstawowych zalet nieosiągalną dla samochodów pożarniczych znajdujących się dziś w wyposażeniu Państwowej Straży Pożarnej - standardowe wyposażenie w sprzęt pożarniczy. Wszystkie opuszczały bowiem fabrykę z tym samym sprzętem i armaturą wodno-pianową rozmieszczoną w tych samych skrytkach oraz na dachu użytkowym, co ułatwiało obsługę strażakom.
Jelcz P442 DS - Współczesne Rozwiązania
Samochody pożarnicze Jelcz, w bardziej współczesnych odsłonach, zostały zabudowane również na podwoziu Jelcz P442 DS. Wyposażono je w skrzynie biegów 6+R oraz sześciocylindrowy rzędowy, wysokoprężny silnik SW 680/207/5 z doładowaniem, osiągający moc 243 KM, wyprodukowany w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego Mielec. Kabina Jelcza jest hydraulicznie odchylana w celu umożliwienia dostępu do silnika. Z przodu, poza standardowym wyposażeniem, zamontowano tablicę sterowniczą autopompy oraz stolik do pracy dla dowódcy, a tylna część przeznaczona jest dla czterech strażaków i posiada ławkę, która pełni rolę schowka. Zabudowa została podzielona na trzy moduły. Pierwszy ma szerokość około 90 cm, w jego wnętrzu umieszczono półki na sprzęt i specjalne suwadło na cztery aparaty ODO. W centralnym module znajduje się zbiornik wody o pojemności 5000 litrów, przymocowany do ramy pojazdu, oraz zbiornik środka pianotwórczego o pojemności do 500 litrów, przymocowany na sztywno do zbiornika wody.
W przypadku autopompy, Jelczańskie Zakłady Samochodowe oferowały klientom wybór między dwoma rodzajami: wyprodukowaną przez Świdnicką Wytwórnię Urządzeń Przemysłowych odśrodkową, jednostopniową A32/10 N z ręcznym dozownikiem środka pianotwórczego, umożliwiającym nastawienie stężenia 2-10% roztworu, oraz autopompą NH 30 produkcji Rosenbauera, która jest autopompą dwustopniową.
Wsparcie dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Pszczynie
Nowy Wóz Ratowniczo-Gaśniczy dla OSP Pszczyna
W poniedziałek burmistrz Dariusz Skrobol przekazał Ochotniczej Straży Pożarnej w Pszczynie nowy średni samochód ratowniczo-gaśniczy. Samochód ten jest czwartym nowym pojazdem, który został zakupiony na potrzeby lokalnych jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej. Burmistrz Dariusz Skrobol pogratulował druhom i druhnom OSP Pszczyna nowego wozu, życząc im opieki św. Floriana.
Finansowanie Zakupu
Koszt zakupu nowego pojazdu wyniósł 774 900 złotych. Z budżetu Gminy Pszczyna na zakup samochodu przeznaczono 314 900 zł. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) przekazały 260 000 zł, natomiast z dotacji celowej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego strażacy z Pszczyny otrzymali 100 000 zł. Władze Gminy Pszczyna od wielu lat czynią starania, aby jednostki OSP dysponowały dobrym sprzętem, zamieniając stare wozy bojowe na nowe lub kilkuletnie samochody, którymi wcześniej dysponowała Państwowa Straż Pożarna.
Rola i Zadania Ochotniczej Straży Pożarnej
Działania Ochotniczej Straży Pożarnej to przede wszystkim interwencje związane z gaszeniem pożarów, ratownictwem technicznym, oznakowaniem i zabezpieczeniem miejsc prowadzenia działań ratowniczych. Do zadań ochotników należy również usuwanie skutków zdarzeń, w szczególności po przejściu anomalii pogodowych, oraz udzielanie pomocy socjalnej poszkodowanym. OSP zajmuje się ewakuacją poszkodowanych lub zagrożonych ludzi i zwierząt oraz zagrożonego mienia, a także prowadzeniem działań ratowniczych na obszarach wodnych, w tym podczas powodzi. Jak podkreśla burmistrz Dariusz Skrobol, od sprawnej i szybkiej reakcji strażaków zależy zdrowie i życie, a także dobytek mieszkańców.