W świecie ochrony przeciwpożarowej kluczowym aspektem jest zrozumienie różnych grup pożarów oraz odpowiednich metod ich gaszenia. Pożary są klasyfikowane według typów palących się materiałów. Grupy pożarów są to kategorie materiałów palnych podzielone ze względu na właściwości fizyko-chemiczne. Współczesny międzynarodowy podział na grupy pożarowe został wprowadzony po to, aby umożliwić szybką identyfikację charakteru pożaru (czyli substancji, która ulega spaleniu) oraz ułatwić dobór najefektywniejszych środków gaśniczych. Wyróżnia się pięć głównych grup pożarów: A, B, C, D, F. Każda z grup oprócz oznaczenia literowego posiada swój znak graficzny (piktogram).
Film edukacyjny o bezpieczeństwie - Pożar i gaz w szkole
Klasyfikacja Pożarów według Grup
Klasa A - Pożary materiałów stałych
Pożary klasy A składają się ze zwykłych materiałów łatwopalnych, które przy spalaniu zachodzi zjawisko żarzenia i pozostawiają popiół. Do tej klasy zaliczamy pożary materiałów stałych pochodzenia organicznego, takich jak drewno, papier, kosza, tkaniny, węgiel czy plastik. Ich specyfiką jest to, że do ugaszenia ognia potrzeba jego penetracji i chłodzenia.
Najskuteczniejsze są środki gaśnicze działające na zasadzie chłodzenia, czyli woda lub piany gaśnicze. Woda świetnie się spisuje w gaszeniu materiałów stałych, schładza płomienie i w efekcie eliminuje ogień.
Klasa B - Pożary cieczy i materiałów topiących się
Pożary klasy B są podsycane przez łatwopalne lub palne ciecze i materiały stałe topiące się pod wpływem ciepła. Jako ciecze palne w tej grupie znajdują się ropa, benzyna, olej napędowy, alkohol, farby, rozpuszczalniki oraz tworzywa sztuczne topiące się. Pożary klasy B mają związek z zapłonem cieczy łatwopalnych.
Woda nie jest zalecana do gaszenia pożarów cieczy palnych. Najlepiej sprawdzają się efekty podduszania, które zubażają dopływ tlenu. Pianka gaśnicza jest idealna do gaszenia cieczy palnych, tworzy powłokę, która blokuje dostęp tlenu do ognia.
Klasa C - Pożary gazów palnych
Pożary klasy C dotyczą pożarów gazów palnych, takich jak metan (tzw. gaz ziemny), mieszanina propan-butan (gaz LPG), wodór, acetylen. Klasę C reprezentują pożary gazów palnych.
W tym przypadku kluczowe jest rozpoczęcie akcji gaśniczej od odcięcia dopływu gazu, aby zapobiec dalszemu paleniu się. Następnie sięgamy po odpowiednią gaśnicę - najlepiej sprawdzi się proszkowa ABC lub śniegowa (czyli gaśnica CO2).
Klasa D - Pożary metali
Pożary klasy D są palnymi pożarami metali. Dotyczy to metali lekkich, do których zaliczane są magnez, tytan, potas, sód, lit oraz aluminium. Do tych pożarów najczęściej dochodzi w środowisku przemysłowym i chemicznym.
Raz zapalony metalu nie należy używać wody próbując ugasić go, ponieważ woda jest niewskazana do gaszenia pożarów metali i może powodować wybuch. Używać należy tylko suchy proszek gaśniczy agenta. Gasimy je przy wykorzystaniu specjalistycznych gaśnic proszkowych o oznaczeniu D.
Klasa F - Pożary tłuszczów i olejów spożywczych
Pożary klasy F diagnozuje się w przestrzeniach gastronomicznych. Są to pożary wszelkiego rodzaju tłuszczów spożywczych, najczęściej olejów, ale też popularnej frytury. Do tej grupy należą pożary tłuszczów roślinnych i zwierzęcych.
Pożary tłuszczów wymagają użycia specjalnych, przeznaczonych do tego celu gaśnic, które mogą bezpiecznie zneutralizować wysokie temperatury i izolować tłuszcz od tlenu. Najskuteczniejsze są specjalistyczne gaśnice pianowe przeznaczone do pożarów tłuszczów (gaśnice klasy F) lub ABF.
Pożary urządzeń elektrycznych (dawna Klasa E)
Wcześniej pożary były podzielone w zależności od palących się materiałów na klasy od A do D, z dodatkową klasą E, pierwotnie przeznaczoną dla pożarów elektrycznych. Klasa E obejmowała zapłony urządzeń pozostających pod napięciem oraz takich, które znajdują się w ich bliskim otoczeniu (np. przewody).
W obowiązującej obecnie klasyfikacji zrezygnowano z klasy E i nie traktuje się pożarów urządzeń elektrycznych jako osobnej kategorii ryzyka. Pożary prądu elektrycznego wymagają zawsze wyłączenia zasilania obwodu, a następnie użycia nieprzewodzących środków gaśniczych. Dwutlenek węgla (CO2) bardzo dobrze sprawdza się w trakcie gaszenia urządzeń elektrycznych, gdzie woda lub pianka mogłyby spowodować uszkodzenia. Proszki gaśnicze ABC również są stosowane do gaszenia urządzeń elektrycznych do 1000V.
Środki Gaśnicze i Ich Zastosowanie
Podział pożarów na grupy to nie tylko klasyfikacja wprowadzona w ramach przepisów ppoż i BHP. Środki gaśnicze są podstawowym narzędziem używanym do walki z pożarami, której skuteczność zależy od odpowiedniego dobrania jego typu do konkretnego rodzaju pożaru. Podczas akcji pożarniczych Strażacy korzystają z różnych substancji gaśniczych. Aby właściwie wybrać rodzaj gaśnicy, należy przede wszystkim poznać źródło zapłonu i materiał, który ulega spaleniu.
- Woda - świetnie się spisuje w gaszeniu materiałów stałych, takich jak drewno czy papier. Schładza płomienie i w efekcie eliminuje ogień. Woda, będąca najbardziej powszechnym środkiem gaśniczym, świetnie odbiera ciepło.
- Pianka gaśnicza - idealna do gaszenia cieczy palnych, takich jak benzyna i oleje. Pianka tworzy powłokę, która blokuje dostęp tlenu do ognia.
- Proszki gaśnicze - na przykład proszek ABC, jest to uniwersalny środek gaśniczy stosowany do różnych typów pożarów, w tym ciał stałych, cieczy i gazów. Działają poprzez przerwanie reakcji chemicznej ognia. Gaśnice proszkowe działają poprzez odcięcie źródła tlenu, co powstrzymuje proces spalania. Gaśnice z proszkiem węglanowym są skuteczne w gaszeniu pożarów cieczy i gazów, natomiast gaśnice z proszkiem fosforanowym dodatkowo sprawdzają się w przypadku materiałów organicznych.
- Dwutlenek węgla (CO2) - kolejny środek bardzo dobrze się sprawdza w trakcie gaszenia urządzeń elektrycznych, gdzie woda lub pianka mogłyby spowodować uszkodzenia. CO2 działa przez wyparcie tlenu i schładzanie płomieni. Gaśnice śniegowe zawierają dwutlenek węgla, który wypuszczony z gaśnicy chłodzi i tłumi płonące materiały. Są skuteczne w gaszeniu pożarów urządzeń elektrycznych, cieczy palnych i gazów. Jednak ze względu na niską temperaturę, uniemożliwiają gaszenie pożarów ludzi.
- Gazowe środki gaśnicze - takie jak halony czy HFC-227ea, idealne do miejsc, gdzie woda mogłaby uszkodzić sprzęt.
Oprócz gaśnic, inne narzędzia, które pomagają zapanować nad szalejącym ogniem, to piasek, który dusi ogień poprzez odcięcie dostępu tlenu, oraz koce gaśnicze.
Typy Gaśnic i Ich Oznaczenia
Gaśnice pożarowe są kluczowym elementem systemu zapobiegania pożarom i zapewnienia bezpieczeństwa w różnych środowiskach. Z grupami pożarów najczęściej można spotkać się w przypadku gaśnic. Każda gaśnica na etykiecie musi posiadać informację o grupach pożarów, do których gaszenia jest przeznaczona. Gaśnice można podzielić na kilka podstawowych kategorii, dedykowanych różnym klasom pożarów.
Za najczęściej spotykane i stosowane możemy uznać: gaśnice pianowe, gaśnice śniegowe, gaśnice proszkowe i wodne. Gaśnice typu ABC są szczególnie popularne, ponieważ mogą gasić różne rodzaje pożarów, w tym pożary materiałów stałych, cieczy i gazów. Ich obecność w samochodach również stała się normą, zapewniając dodatkową ochronę w przypadku pożaru pojazdu. Różne rodzaje gaśnic używają różnych substancji gaśniczych, które są dostosowane do gaszenia różnych rodzajów pożarów.
Oznaczenia gaśnic:
- GP - oznacza gaśnicę proszkową
- GW - oznacza gaśnicę pianową
- GS - oznacza gaśnicę „śniegową” (CO2)
- GWG - oznacza gaśnicę pianową stosowaną w przypadku pożarów w gastronomii (klasa F)
- symbol X - dotyczy zbiorników gaśniczych pozostających pod stałym ciśnieniem
- symbol „Z” - mówi o umieszczeniu środka gaśniczego i czynnika zasilającego w dwóch osobnych zbiornikach
- Umieszczenie w oznaczeniu cyfry pozwala na zorientowanie się, jaka ilość środka gaśniczego (w kilogramach lub dm3) znajduje się wewnątrz gaśnicy.
Znaczenie Znajomości Grup Pożarowych
W każdej sytuacji, w której ogień staje się zagrożeniem, ważne jest szybkie i odpowiednie reagowanie. Znajomość grup pożarów ABCDF i odpowiednich metod gaszenia jest niezbędna dla skutecznej ochrony przeciwpożarowej. Pożary mają różne źródła, od których zależy dobór metody ich gaszenia. Nie należy tego robić na chybił-trafił. Każdy rodzaj pożaru wymaga innego podejścia i sprzętu gaśniczego, dlatego ważne jest, aby odpowiednio rozpoznać typ pożaru i użyć właściwego środka gaśniczego.
Zawsze korzystamy z gaśnicy dedykowanej gaszeniu konkretnego rodzaju pożaru, co ma bezpośrednie przełożenie na skuteczność akcji gaśniczej, a tym samym na bezpieczeństwo ludzi i dobytku. Wiedza o typie pożaru jest niezbędna dla zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i minimalizacji szkód materialnych. Wiedza na temat tego, jakie środki gaśnicze są najbardziej skuteczne i efektywne w przypadku poszczególnych grup pożarowych, oraz na temat działania gaśnic wpływa na efektywność akcji gaśniczej. Podsumowując, znajomość tabeli zawierającej grupy pożarów oraz przeznaczonych do nich środków gaśniczych jest podstawą skutecznego działania w sytuacji pożaru.