Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowe informacje dotyczące świadczenia ratowniczego dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) oraz zasad zgłaszania zdarzeń do służb ratowniczych. Dowiesz się, kto i na jakich warunkach może ubiegać się o to świadczenie, jakie dokumenty są wymagane oraz jak prawidłowo powiadomić służby w sytuacji zagrożenia.
Świadczenie Ratownicze dla Strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)
Podstawa Prawna i Cel Świadczenia
Świadczenie ratownicze jest formą uznania za długoletnią służbę i wysiłek strażaków ratowników OSP. Prawo do niego przyznaje Art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2490 ze zmianami). Doceniając szczególną postawę obywatelską ochotniczego pożarnictwa, od dnia 1 stycznia 2022 roku weszła w życie Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych, wprowadzając m.in. właśnie to świadczenie.
W dacie wejścia w życie ustawy wysokość świadczenia ratowniczego została ustalona na 200 zł miesięcznie. Kwota świadczenia ratowniczego podlega corocznej waloryzacji, która odbywa się do 1 marca każdego roku.
Warunki Ubiegania się o Świadczenie Ratownicze
Prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który spełnił łącznie dwa podstawowe warunki:
Czynne Uczestnictwo w Działaniach Ratowniczych
- Okres czynnego uczestnictwa: przez co najmniej 25 lat w przypadku mężczyzn oraz przez co najmniej 20 lat w przypadku kobiet.
- Definicja czynnego uczestnictwa: należy przez to rozumieć bezpośredni udział co najmniej raz w roku w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych.
- Ewidencja udziału: ewidencję udziału strażaków ratowników OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych, obejmującą datę, numer i miejsce podjętych działań ratowniczych lub akcji ratowniczych oraz imienny wykaz ich uczestników, prowadzi właściwy komendant powiatowy (miejski) Państwowej Straży Pożarnej (PSP).
- Brak wymogu ciągłości: przy naliczaniu okresu czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych nie jest wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w OSP.
Wiek Uprawniający do Świadczenia
- Osiągnięcie wieku: 65. rok życia w przypadku mężczyzn oraz 60. rok życia w przypadku kobiet.
Przepisy Przejściowe dla Członków OSP przed 2022 r.
Świadczenie ratownicze przysługuje również członkom ochotniczych straży pożarnych, o których mowa w art. 19 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (art. 50 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych). Dotyczy to osób, które były członkami OSP przed 1 stycznia 2022 r. Prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje takiemu członkowi, który:
- Brał bezpośredni udział w działaniach ratowniczych: w przypadku mężczyzn - przez co najmniej 25 lat, w przypadku kobiet - przez co najmniej 20 lat.
- Ukończył: w przypadku mężczyzn - 65 lat, w przypadku kobiet - 60 lat.
Powyższe warunki należało spełnić do 31 stycznia 2021 r. Jeżeli osoba, która była członkiem OSP, nie spełniła tych przesłanek do 31 grudnia 2021 r., okres, w którym brała bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jako członek OSP, może doliczyć do okresu, w którym brała bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jako strażak ratownik OSP (po 1 stycznia 2022 r.).
Wykazywanie Bezpośredniego Udziału w Działaniach Ratowniczych
Osoba ubiegająca się o świadczenie ratownicze musi wykazać stosowny okres bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Potwierdzeniem tego udziału jest:
Dokumentacja Potwierdzająca
- Od 1 stycznia 2022 r.: dokumentacja prowadzona przez PSP.
- Od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2021 r.: dokumentacja prowadzona przez PSP lub pisemne oświadczenie 3 świadków.
- Do 31 grudnia 2011 r.: pisemne oświadczenie 3 świadków.
Rola i Wymogi dla Świadków
W przypadku konieczności potwierdzenia udziału w działaniach ratowniczych poprzez oświadczenia świadków, należy spełnić określone wymogi:
Kryteria Wyboru Świadków
- Co najmniej jednym ze świadków musi być osoba, która pełniła funkcje publiczne lub była zatrudniona w urzędzie obsługującym organ administracji samorządowej w okresie, który ma potwierdzić bezpośredni udział wnioskodawcy w działaniach ratowniczych.
Definicja Osoby Pełniącej Funkcję Publiczną
Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych nie określa definicji „osoby pełniącej funkcję publiczną”. W tej kwestii należy posiłkować się innymi regulacjami oraz dorobkiem doktryny i orzecznictwa. Zgodnie z art. 115 § 19 Kodeksu karnego, osobą pełniącą funkcję publiczną jest funkcjonariusz publiczny, członek organu samorządowego, osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową.
Pojęcie osoby pełniącej funkcję publiczną winno być ujmowane szeroko i nie ogranicza się tylko do funkcjonariuszy publicznych, lecz obejmuje każdą osobę mającą związek z realizacją zadań publicznych. Za taką osobę należy uznać każdego, kto pełni funkcję w organach władzy publicznej lub też w strukturach osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, jeżeli tylko funkcja ta ma związek z dysponowaniem majątkiem państwowym lub samorządowym albo zarządzaniem sprawami związanymi z wykonywaniem swych zadań przez władze publiczne, a także inne podmioty, które tę władzę realizują lub gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Nie ma przy tym znaczenia, na jakiej podstawie prawnej osoba wykonuje funkcję publiczną.
Przykładem osoby pełniącej funkcję publiczną może być sołtys, jako że sołectwo jest jednostką pomocniczą gminy, a sołtys, jako przewodniczący organu wykonawczego, uczestniczy w pracach instytucji samorządowej jako reprezentant mieszkańców.
Osoby, które nie mogą być świadkami
Świadkiem nie może być:
- małżonek, rodzeństwo, wstępny, zstępny lub powinowaty do drugiego stopnia wnioskodawcy;
- osoba związana z wnioskodawcą tytułem przysposobienia, opieki lub kurateli;
- osoba pozostająca wobec wnioskodawcy w stosunku podrzędności służbowej;
- osoba skazana prawomocnym wyrokiem sądu za popełnione umyślnie przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe.
Procedura Weryfikacji Oświadczeń Świadków
Pisemne oświadczenie każdego świadka podlega weryfikacji przez właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta) pod względem jego wiarygodności, a następnie jest przekazywane do właściwego komendanta powiatowego (miejskiego) PSP w celu jego zatwierdzenia i wydania decyzji w tej sprawie. Właściwy organ może wezwać wnioskodawcę do przekazania dodatkowych dokumentów w celu weryfikacji oświadczenia, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni.
Wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza opinię dotyczącą wiarygodności pisemnych oświadczeń świadków. Oświadczenia podlegają zatwierdzeniu przez właściwego komendanta powiatowego (miejskiego) PSP, które jest dokonywane w toku postępowania administracyjnego. Właściwy komendant powiatowy (miejski) PSP odmawia zatwierdzenia oświadczenia w przypadku, gdy uzna, że oświadczenie to lub przekazane dodatkowe dokumenty nie są obiektywne lub w nienależyty sposób potwierdzają fakt bezpośredniego udziału wnioskodawcy w działaniach ratowniczych.
Oświadczenie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli o następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.
Procedura Składania Wniosku o Świadczenie Ratownicze
Świadczenie ratownicze, w formie decyzji, przyznaje komendant powiatowy (miejski) PSP właściwy dla siedziby OSP strażaka ratownika OSP. Dzieje się to na wniosek tego strażaka ratownika OSP lub jego przedstawiciela ustawowego, pełnomocnika albo opiekuna prawnego.
- Wzór wniosku: wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych z dnia 2 lutego 2022 r. (Dz.U. z 2022 r., poz. 316) wydane na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r.
- Organ przyjmujący wniosek: wnioskodawca lub osoba przez niego upoważniona składa pismo przewodnie wraz z oświadczeniami świadków w kancelarii ogólnej urzędu gminy (lub podobnego organu). Następnie po uzyskaniu potwierdzenia oświadczeń, należy dostarczyć oryginały oświadczeń wraz z klauzulą RODO oraz wypełnionym wnioskiem o przyznanie świadczenia ratowniczego do właściwej Komendy Powiatowej PSP.
- Termin wypłaty: wypłata następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie ratownicze.
Informacje dla Świadków Zdarzeń i Alarmowanie Służb Ratowniczych
Kiedy i Jak Zgłosić Zdarzenie?
Jeśli jesteś świadkiem pożaru, wypadku drogowego lub innej sytuacji powodującej zagrożenie dla życia, zdrowia ludzi, mienia lub środowiska, ZGŁOŚ ten fakt do jednostki Straży Pożarnej pod numer alarmowy 998. Możesz również wykorzystać europejski numer alarmowy służb ratowniczych 112, zwłaszcza wtedy, gdy nie jesteś w stanie określić charakteru zagrożenia (jaką służbę zawiadomić).
Co Podać Dyspozytorowi?
Aby zgłoszenie było skuteczne i pozwoliło na szybką interwencję, podaj następujące informacje:
- Dokładny adres zdarzenia: z określeniem nazwy miejscowości. Określając miejsce, podaj jak najwięcej szczegółów, np. numer klatki schodowej i piętro, na którym jest pożar, odległość i numer drogi, na której zdarzył się wypadek itp. Należy również podać dodatkowe informacje dotyczące szybkiego dotarcia do miejsca zdarzenia, np. od jakiej ulicy jest najlepszy dojazd do budynku, z której strony jest wejście do budynku itp.
- Określ, co się wydarzyło: w przypadku wypadku drogowego należy podać ilość samochodów biorących udział w zdarzeniu, ilość i stan poszkodowanych, czy poszkodowani są uwięzieni w pojazdach, czy ruch na drodze jest zablokowany itp.
- Podaj swoje imię i nazwisko oraz numer telefonu, z którego zgłaszasz zdarzenie.
Pamiętaj, że nieuzasadnione blokowanie linii alarmowej jest karalne.
Kontakt ICE (In Case of Emergency)
Strażacy, policjanci, ratownicy medyczni (i inne służby) w trakcie interwencji wielokrotnie napotykają na trudności, kiedy muszą skontaktować się z krewnymi lub bliskimi poszkodowanych. Bardzo często telefon komórkowy jest jedynym przedmiotem, który można przy nich znaleźć. Ratownicy zaproponowali, aby każdy w swoim telefonie umieścił na liście kontaktów osobę, z którą trzeba się skontaktować w nagłych wypadkach.
Proponowany międzynarodowy skrót, pod którym można umieścić taki numer to: ICE (=In Case of Emergency). Takie oznakowanie uprościłoby pracę wszystkim służbom ratowniczym.