Artykuł poświęcony jest kluczowym zmianom prawnym dotyczącym dokumentów potwierdzających uprawnienia i status członków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), w tym zaświadczeń dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych oraz nowej elektronicznej legitymacji strażaka w aplikacji mObywatel.
Problem z zaświadczeniami dla kierowców pojazdów OSP
Kontekst prawny i luka w przepisach
Luka w przepisach, przez którą nowi kierowcy pojazdów ochotniczych straży pożarnych mieli problem z otrzymaniem zaświadczeń do kierowania pojazdem uprzywilejowanym, ma zostać zlikwidowana. Po wejściu w życie przepisów nowej ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, która nastąpiła 1 stycznia 2022 r., okazało się, że starostowie nie mogą wydawać zaświadczeń dla nowych kierowców pojazdów ochotniczych straży pożarnych, gdyż nie mają ku temu stosownej podstawy prawnej.
Ustawa o ochotniczych strażach pożarnych uchyliła przepisy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, które określały, jaki podmiot wydaje takie zaświadczenia. Kwalifikacje osoby, która może kierować pojazdem uprzywilejowanym, zostały określone w przepisach ustawy o kierujących pojazdami. Ustawa ta określa też, kiedy członek OSP może kierować pojazdem uprzywilejowanym. W przypadku kierowców OSP, oprócz podstawowych warunków, dodatkowym wymogiem wydania zezwolenia jest przedstawienie stosownego zaświadczenia potwierdzającego, że osoba ma być kierującym pojazdem ochotniczej straży pożarnej.
Sprawą zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich, który podkreślił, że wójt powinien mieć wyraźną podstawę prawną do wydawania takiego zaświadczenia, co jest zgodne z zasadą legalności i praworządności z art. 7 Konstytucji RP.
Reakcja Ministerstwa Infrastruktury
Ministerstwo Infrastruktury jest świadome istnienia problemu. Resort poinformował RPO, że 8 lipca 2022 r. przedstawił wszystkim starostwom powiatowym swoją interpretację przepisów, wskazując, że wymóg określony w art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami odnosi się do przepisu, który został uchylony, i brak jest podstaw do uznania, że dyspozycja tego przepisu może być zrealizowana. Tym samym starosta nie może skutecznie żądać przedstawienia zaświadczenia wydanego przez podmiot, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r.
Resort wskazuje, że istnieje możliwość uzyskania takiego zaświadczenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), zgodnie z art. 217 par. 1 i 2 pkt 2 k.p.a. Ministerstwo podkreśla brak podstaw do skutecznego żądania przedłożenia staroście zaświadczenia, o którym mowa w art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami. Co do zasady, wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wydać zaświadczenie potwierdzające, że dana osoba ma być kierującym pojazdem OSP - na zasadzie potwierdzenia faktów lub stanu prawnego, wynikającego z danych posiadanych przez ten organ - na podstawie przepisów działu VII k.p.a.
Proponowane rozwiązanie legislacyjne
Nowelizację art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami, rząd wpisał początkowo do projektu ustawy o ochronie ludności oraz stanie klęski żywiołowej. Jednak od sierpnia ubiegłego roku projekt jest cały czas uzgadniany ze stroną samorządową i nie wiadomo, kiedy trafi do Sejmu. W związku z tym poprawka znalazła się w projekcie noweli ustawy o OSP. Zgodnie z propozycją nowe brzmienie przepisu ma dotyczyć kierujących pojazdami ochotniczych straży pożarnych, o których mowa w art. 106 ust. [numer artykułu], precyzując zasady wydawania zaświadczeń.
Nowe zasady wydawania legitymacji strażaka OSP: mObywatel
Nowa ustawa z dnia 4 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, podpisana przez Prezydenta RP dnia 3 lipca 2025 r., wprowadza istotne ułatwienia i praktyczne rozwiązania, zwłaszcza w kwestii legitymacji strażaka.
Dotychczasowa legitymacja a nowe rozwiązania
W dotychczasowym stanie prawnym strażak ratownik OSP oraz osoba posiadająca uprawnienie do świadczenia ratowniczego otrzymywali legitymację OSP w formie elektronicznej karty procesorowej z tworzywa sztucznego. Było to zgodne z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 czerwca 2022 r. w sprawie legitymacji strażaka ratownika ochotniczej straży pożarnej lub osoby posiadającej uprawnienie do świadczenia ratowniczego.
Jednakże, szacowane koszty emisji kart (około 12,8 miliona złotych w ciągu 10 lat) oraz problemy z wdrożeniem (zamówienie 9 000 blankietów w październiku 2023 r. nie przełożyło się na wydruk ani jednej legitymacji z powodu procedur administracyjnych i technicznych) doprowadziły do impasu. Nowa ustawa zastępuje legitymację w formie karty z tworzywa sztucznego dokumentem mobilnym w aplikacji mObywatel, w rozumieniu ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o aplikacji mObywatel.
Korzyści z elektronicznej legitymacji w aplikacji mObywatel
Dostosowanie regulacji do aplikacji mObywatel jest spójne z innymi funkcjonalnościami tej aplikacji i oferuje szereg korzyści:
- Bezpieczeństwo instytucjonalne: uniemożliwienie nieuprawnionego posługiwania się kartą strażaka OSP.
- Natychmiastowa weryfikacja: możliwość szybkiej weryfikacji w terenie i instytucjach, w miejscach pełnienia służby.
- Zmniejszenie kosztów: redukcja wydatków związanych z produkcją i dystrybucją plastikowych kart.
- Lepsza integracja: zwiększona kompatybilność z innymi e-usługami cyfrowymi państwa.
- Bezpieczeństwo danych: łatwość aktualizacji danych w czasie rzeczywistym.
Dodatkowe korzyści dla strażaków ochotników i organizacji to:
- Prostota i wygoda: legitymacja zawsze przy sobie, dostępna na smartfonie.
- Przejrzysty rejestr: eliminacja błędów przy ręcznym wprowadzaniu danych.
- Szybsze reagowanie: natychmiastowy dostęp do informacji o uprawnieniach ratowniczych.
- Skala oszczędności: wykorzystanie istniejącej infrastruktury informatycznej minimalizuje potrzeby budżetowe.
Data wejścia w życie i pozytywna ocena zmian
Ustawa wchodzi w życie 8 kwietnia 2026 r. Uchwalona zmiana ustawy to istotny krok w kierunku praktycznego wsparcia ochotniczych straży pożarnych. Elektroniczna legitymacja w aplikacji mObywatel eliminuje dotychczasowe bariery, usprawnia procedury i wpisuje się w nowoczesną wizję cyfrowej administracji. Dzięki temu strażacy ochotnicy zyskują realne narzędzie potwierdzające ich status i uprawnienia, a państwo - efektywniejszy system zarządzania danymi. Wszystko to należy ocenić pozytywnie.
Świadczenie ratownicze dla strażaków OSP
W kontekście legitymacji i uprawnień strażaków OSP, warto również omówić świadczenie ratownicze, z którym wiążą się omawiane zmiany w ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
Kto ma prawo do świadczenia ratowniczego?
Świadczenie ratownicze przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który czynnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych (wymagany bezpośredni udział co najmniej raz w roku) przez co najmniej 25 lat (w przypadku mężczyzn) oraz 20 lat (w przypadku kobiet). Przy naliczaniu okresu czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych nie jest wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w OSP.
Prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi OSP, który osiągnął:
- w przypadku mężczyzn - 65. rok życia,
- w przypadku kobiet - 60. rok życia.
Wysokość i tryb wypłaty świadczenia
Na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, strażakowi ratownikowi OSP przysługuje świadczenie ratownicze (corocznie waloryzowane) z tytułu wysługi lat w OSP w wysokości 273 zł. Od dnia 1 marca 2025 r. kwota świadczenia ratowniczego przysługującego strażakom ratownikom ochotniczych straży pożarnych wynosi 273,00 zł; wcześniej było to 200 zł.
Świadczenie ratownicze przyznaje się na wniosek zainteresowanego złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP - tj. organu przyznającego, właściwego dla siedziby jednostki OSP, do której należy strażak ratownik OSP. Świadczenie wypłaca Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA: wypłata następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie ratownicze (art. 18 ust. 2 ustawy). Wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022 r. poz. 316) wydany na podstawie art. 17 ust.11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
Znaczenie świadczenia dla emerytury
Tak, na podstawie powyższych regulacji i wspomnianych kwot uznaje się, że czynna służba w OSP, spełniająca warunki do świadczenia ratowniczego, liczy się do emerytury, stanowiąc dodatkowe wsparcie finansowe dla zasłużonych strażaków ochotników.
tags: #karta #potwierdzajaca #cwiczenia #w #osp