Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają nieocenioną rolę w systemie bezpieczeństwa kraju, stanowiąc trzon lokalnego ratownictwa. Strażacy ochotnicy codziennie przeprowadzają akcje ratownicze, nie tylko w czasie pożarów, ale również po wypadkach czy silnych burzach. Dzięki nim możemy liczyć na szybką i kompleksową pomoc w sytuacjach awaryjnych i niebezpiecznych. Nie byłoby to możliwe bez ludzi, którzy niezależnie od wieku są przepełnieni chęcią niesienia pomocy oraz zasilają grono Ochotniczej Straży Pożarnej. Aby skutecznie pełnić służbę, członkowie OSP muszą przechodzić regularne szkolenia i testy, a ich gotowość do działań jest dokumentowana.
Nowe Zasady i Wymogi w Szkoleniach OSP
Od lutego 2022 r. obowiązują nowe „Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych”. Zmianie uległ zakres tematyczny i godzinowy poszczególnych szkoleń, takich jak szkolenia podstawowe, kierowców-konserwatorów czy kierujących działaniem ratowniczym. Dotychczas obowiązujący „System szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” pochodził z 2006 r.
Komenda Powiatowa PSP w Brzozowie informuje, że uruchomiona została platforma edukacyjna www.platforma.wint.pl, zawierająca m.in. materiały szkoleniowe z zakresu ratownictwa dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych. Platforma ta funkcjonuje w ramach wspomnianego „Systemu szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych” z 2006 r. Możliwość logowania do serwisu (na podstawie loginu i hasła) wymaga wcześniejszego zarejestrowania się użytkownika za pomocą kodu dostępu przyznanego dla OSP. Materiały pomocne dla OSP znajdują się w dziale „IV”. Dostępne są też materiały szkoleniowe - prezentacje w plikach .pps, które obejmują tylko część teoretyczną poszczególnych szkoleń i są dostępne na stronach internetowych.
Karta Skierowania na Test w Komorze Dymowej - Klucz do Sprawdzenia Gotowości
Zgodnie z zasadami zatwierdzonymi przez Komendanta Głównego PSP, strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat. Celem testu jest sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. W czasie testu sprawdza się orientację, zdolność do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności.
Kluczowym dokumentem w tym procesie jest karta skierowania, którą podpisuje właściwy komendant gminny, prezes OSP lub naczelnik OSP kierujący na test lub ćwiczenie w komorze dymowej. Próba wysiłkowa, obejmująca takie elementy jak bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca, realizowana jest w obuwiu sportowym, natomiast ścieżka treningowa pokonywana jest w obuwiu specjalnym. Karta skierowania pełni rolę potwierdzenia formalnego uprawnienia do poddania się temu ważnemu sprawdzianowi gotowości.
Misja i Zadania Ochotniczej Straży Pożarnej
Strażacy mają szeroki zakres obowiązków, o których często zapominamy lub nawet nie jesteśmy ich świadomi. Istnieje szeroki zakres zadań OSP: od akcji ratowniczych, przez konserwację sprzętu i działania logistyczne, po szkolenie młodszych i nowych strażaków. Głównym zadaniem OSP jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. Jednostki OSP uczestniczą w takich samych akcjach jak Państwowa Straż Pożarna. Stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP.
Główne Obszary Działalności OSP
- Gaszenie pożarów: Strażacy są niezwłocznie wzywani w sytuacji pojawienia się pożaru.
- Ratownictwo: Ratowanie ludzi i zwierząt jest jednym z najważniejszych zadań Ochotniczej Straży Pożarnej. Służby ratownicze nie tylko zapewniają nam bezpieczeństwo podczas pożarów, ale także uwalniają osoby, które utknęły np. w samochodzie po wypadku lub są w sytuacji zagrażającej zdrowiu lub życiu.
- Pomoc na miejscu wypadku: W zakresie obowiązków strażaków leży również pomoc techniczna, na przykład odzyskiwanie i zabezpieczanie pojazdów powypadkowych lub towarów niebezpiecznych.
- Ochrona: OSP wnosi istotny wkład w ochronę nie tylko życia i zdrowia, ale także środowiska, w ramach której usuwane są np. skutki wycieków oleju i substancji chemicznych.
- Edukacja: Strażacy podnoszą świadomość społeczeństwa w kontekście bezpieczeństwa przeciwpożarowego, prowadzą szkolenia prewencyjno-edukacyjne dla dzieci i młodzieży oraz inspekcje budynków pod kątem ewentualnych zagrożeń.
Zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności, jednostki OSP muszą być przygotowane na różnorodne wyzwania.
Jak Zostać Strażakiem Ochotnikiem? Droga do Służby
Jeśli i ty chcesz zaangażować się w tę jednostkę ratowniczą, w artykule znajdziesz najważniejsze informacje o wymaganiach, szkoleniach i zadaniach OSP. W teorii każdy może zgłosić się i dołączyć do OSP. Jednak w praktyce dokładne wymagania dotyczące przyjęcia mogą różnić się w zależności od jednostki straży pożarnej oraz od tego, za jakie zadania będzie odpowiedzialny przyszły strażak.
Ogólne Wymagania i Proces Rekrutacji
Jeśli zastanawiasz się, jak zostać strażakiem ochotnikiem, zwróć uwagę na poniższe ogólne wytyczne. Musisz:
- Mieć skończone 18 lat,
- Posiadać polskie obywatelstwo,
- Mieć dobrą kondycję fizyczną,
- Mieć odporność i siłę psychiczną,
- Posiadać co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe,
- Nie być karanym za przestępstwa, w tym przestępstwa skarbowe.
Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem. Zakres aktywności jest tak szeroki, że każdy znajdzie coś dla siebie. Jesteś mechanikiem, elektrykiem, informatykiem, kierowcą, a może nauczycielem?
Aby wstąpić do OSP, musisz wypełnić formularz zgłoszeniowy, który znajdziesz w Internecie. Po złożeniu wniosku czeka na ciebie rozmowa i test sprawności fizycznej. Wiele jednostek ma ustalony okres próbny. W tym okresie oceniane jest zaangażowanie nowych członków w realizacje celów OSP. Na tym etapie powinieneś między innymi brać udział w szkoleniach wewnętrznych, które pozwolą Ci określić, czy chcesz zostać strażakiem-ratownikiem. Po dołączeniu do kręgu Ochotniczej Straży Pożarnej przejdziesz szkolenia z zakresu technik pożarniczych, procedur operacyjnych i innej wiedzy ogólnej związanej z pożarnictwem. Na sam koniec otrzymasz mundur i inne wyposażenie strażackie.
Najczęściej ślubowanie ma następującą treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”
W statucie znajdują się informacje między innymi o tym, kto może zostać członkiem jednostki. Zazwyczaj statut przewiduje kilka rodzajów członkostwa, np. członkowie zwyczajni, członkowie wspierający, członkowie honorowi. Członek czynny aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu OSP. Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna bez względu na jej miejsce zamieszkania i siedzibę w kraju lub za granicą, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie i za swą zgodą zostanie przyjęta przez Zarząd OSP. Członkiem honorowym może być każda osoba fizyczna bez względu na miejsce zamieszkania, szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej. Godność członka honorowego nadaje Walne Zebranie Członków OSP.
System Szkolenia Strażaków Ochotników
Jeśli chcesz wstąpić do Ochotniczej Straży Pożarnej i posiadasz już potrzebne badania lekarskie, musisz przejść przez szkolenie podstawowe. Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie. Rodzaj badań lekarski został opisany w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r. Szkolenie podstawowe to przepustka do pierwszej akcji.
Szkolenie realizowane jest przez Państwową Straż Pożarną oraz składa się z 38 tematów opracowywanych w 136 godzin (64 godzin teorii i 69 godzin z zajęć praktycznych). Po przejściu szkolenia przystępujesz do egzaminu składającego się z części teoretycznej oraz praktycznej, jak i sprawdzającej wiedzę z zakresu BHP. Po otrzymaniu pozytywnego wyniku możesz uczestniczyć w akcjach strażackich. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Szkolenia podstawowe oraz specjalistyczne strażaków OSP oraz kandydatów prowadzi nieodpłatnie Państwowa Straż Pożarna. Jedyne co musisz zrobić to poświęcić swój czas na zdobycie nowej wiedzy i umiejętności.
Poza szkoleniami podstawowymi istnieją również specjalistyczne, z zakresu ratownictwa technicznego, działań przeciwpowodziowych, ratownictwa na wodzie czy szkolenia dla kierowców-konserwatorów sprzętu ratowniczego oraz dowódców OSP. Zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat.
Obowiązki i Codzienność Strażaka Ochotnika
Strażacy w Ochotniczej Straży Pożarnej wykonują odpowiedzialne zadania, a co za tym idzie, mają wiele zobowiązań. Wywiązywanie się z nich sprawia, że mogą oni efektywnie pracować w zespole i szybko reagować w nagłych sytuacjach i wypadkach. Obowiązki OSP to m.in.:
- Uczestnictwo w ćwiczeniach i akcjach,
- Natychmiastowa gotowość do służby po usłyszeniu alarmu,
- Przestrzeganie oficjalnych przepisów i poleceń przełożonych,
- Dbanie o koleżeńskie stosunki z innymi strażakami,
- Ostrożne obchodzenie się z powierzonym sprzętem, urządzeniami, pojazdami i wszelkimi obiektami użytkowymi.
Jeśli chcesz wstąpić do Ochotniczej Straży Pożarnej, nie zapomnij, że oprócz powyższych obowiązków służba w OSP wiąże się z poświęceniem wolnego czasu. Musisz zaplanować czas na szkolenia, ćwiczenia, wydarzenia integracyjne i akcje strażacko-ratownicze. Jeśli twoje miejsce pracy znajduje się niedaleko miejscowej straży pożarnej, weź pod uwagę również to, że akcje strażackie w godzinach pracy mogą stać się częścią twojej codzienności. Twój pracodawca powinien zwolnić cię wtedy z pracy, ale radzimy uzgodnienie takich sytuacji na samym początku. Straż pożarna musi być gotowa na służbę przez całą dobę, gdyż akcje ratownicze mogą trwać nawet kilka godzin. Nie da się z góry przewidzieć, w jakich działaniach strażackich i jak często będziesz uczestniczyć. Zależy to od obszaru, na którym działa twoja OSP oraz zaistniałych sytuacji.
Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Nie oznacza to, że jako strażak musisz stawić się na każdy alarm. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków, wyznaczają dyżury itp. Zapytaj o to podczas pierwszego spotkania. Jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut. W ciągu 15 minut od momentu zaalarmowania strażacy przybywają do jednostki, przebierają się w ubrania specjalne, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia.
Film dokumentalny o straży pożarnej ochotników
Dlaczego Warto Dołączyć do Ochotniczej Straży Pożarnej?
Bez istnienia i działalności Ochotniczej Straży Pożarnej nie byłoby możliwe zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony przed zagrożeniami w takim stopniu, jak dzisiaj. Już choćby z tego powodu ważne jest, aby nowe osoby zapełniały struktury OSP w swojej lub pobliskiej miejscowości. W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. W 2021 działało w Polsce 4738 jednostek OSP wpisanych do KSRG i aż ponad 11 000 jednostek niewpisanych do systemu. Ochotnicze Straże Pożarne ściśle współpracują z Państwowa Strażą Pożarną i innymi instytucjami, tak aby zapewnić bezpieczeństwo mieszkańcom na swoim obszarze działania - w mieście lub gminie i jej pobliskich miejscowościach. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Przed jednostkami KSRG stawiany jest szereg wymagań sprzętowych oraz personalnych, które muszą spełniać. W tym miejscu warto zauważyć, że jednostki, które nie są włączone do systemu, potrafią równie sprawnie działać.
Decyzja o wstąpieniu do OSP jest świadoma. Chęć pomocy innym, zrobienie czegoś dobrego, zdobycie nowych umiejętności, sprawdzenie siły charakteru czy podtrzymanie tradycji rodzinnych to tylko niektóre powody, dla których zostaje się strażakiem. Straż to przede wszystkim ludzie, na których można liczyć nie tylko podczas akcji, ale także w codziennym życiu. Strażacy to druga rodzina, która dzieli się swoimi trudnościami i wspólnie sobie pomaga.
Korzyści z Członkostwa
- Praca zespołowa: Koleżeństwo i praca w zespole to filary każdej drużyny pożarniczej. Ważne jest bowiem, aby podczas akcji strażacy zawsze mogli na sobie polegać. Często w OSP zyskuje się druhów na całe życie. Umiejętność pracy w zespole oraz poczucie wspólnoty to nieodłączny element w pracy strażaka.
- Zaangażowanie społeczne: Jeśli masz chęć pomagania innym, możesz realizować się w różnych organizacjach, takich jak Ochotnicza Straż Pożarna. Pomaganie innym daje poczucie satysfakcji i spełnienia.
- Odpowiedzialność i wzór dla innych: Jako członek straży pożarnej pomagasz ludziom po wypadkach i zapewniasz bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych. Dlatego strażacy często stanowią wzór do naśladowania dla dzieci i młodzieży.
- Szkolenia i dalszy rozwój: Szkolenia i wyzwania, które czekają na ciebie w OSP, nie tylko mogą pozytywnie wpłynąć na twój rozwój osobisty, ale również pozwolą ci zdobyć nową wiedzę i umiejętności - np. przy obsłudze wymaganego sprzętu lub pojazdów.
- Plus w CV: Dobrowolne zaangażowanie w straż pożarną jest wysoko cenione przez wielu pracodawców i dlatego może dać ci przewagę w procesie rekrutacyjnym. Wieloletnia służba w straży pokazuje, że masz zdolności techniczne, odporność psychiczną i fizyczną oraz umiesz pracować w zespole.
Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) - Przyszłość OSP
Dzieci i młodzież również mogą zaangażować się w działalność społeczną na rzecz ochrony przeciwpożarowej oraz dołączyć do Dziecięcej Drużyny Pożarniczej (DDP) lub Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP). W ten sposób poznają obszary działania strażaków ochotników. Do MDP mogą wstąpić chłopcy i dziewczęta do 18 roku życia. Dolna granica wieku wyznaczana jest przez konkretną jednostkę OSP. Kiedy dzieci podrosną, mogą zasilić szeregi Ochotniczej Straży Pożarnej. Według statystyk z 2018 roku MDP liczą ok. 87 tys. członków, z czego 27 tys. to dziewczęta. Młodzi strażacy wraz ze stażem i umiejętnościami mają szansę zdobyć Odznaki Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej - I, II i III stopnia. Jednak sekcja młodzieżowa OSP to nie jedynie miejsce zdobywania wspaniałych osiągnięć, wiedzy i umiejętności, ale przede wszystkim budowania relacji i nawiązywania przyjaźni - które nierzadko trwają już do końca życia.
Zadania i Rozwój w MDP
Do zadań Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej należy:
- Nauka o ochronie przeciwpożarowej oraz przepisach przeciwpożarowych,
- Rozwijanie sprawności fizycznych,
- Budowanie relacji i rozwijanie umiejętności społecznych,
- Działalność wolontariacka.
W MDP dzieci i młodzież poznają pracę straży pożarnej od kulis i nabywają wiele umiejętności, które potem mogą wykorzystać w praktyce po osiągnięciu pełnoletności i wstąpieniu do OSP. W Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej młodzi strażacy zdobywają wiedzę teoretyczną oraz praktyczną na temat:
- Sprzętu i wyposażenia strażaków,
- Zarządzania i kierowania zespołem oraz umiejętności liderskich,
- Działania i obsługi węża strażackiego,
- Wiązania wytrzymałych węzłów,
- Ochrony przeciwpożarowej,
- Grup i rodzajów pożarów,
- Postępowania w przypadku wybuchu pożaru,
- Pierwszej pomocy,
- Ochrony środowiska.
Zadania Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej obejmują również aktywności poza remizą, np. integracje członków. Wspólne wycieczki, obozy czy zawody sportowe wzmacniają relacje oraz poprawiają pracę zespołową młodych strażaków.