W Polsce od wielu lat istnieje obowiązek jazdy samochodem strażackim w hełmie na głowie. Można się domyślać, że autorzy tych zapisów postawili sobie za cel bezpieczeństwo strażaka podczas ewentualnego zdarzenia drogowego. Jednak w rzeczywistości hełm taki może stanowić jeszcze większe zagrożenie.
Ewolucja przepisów dotyczących jazdy w hełmie
W latach 2008-2021 każdy strażak, z wyjątkiem kierowcy, musiał jechać w hełmie na głowie. Obowiązek ten dotyczył nie tylko wyjazdów do akcji, ale również powrotów, przejazdów na ćwiczenia czy w celach gospodarczych. W 2021 roku wprowadzono nowe rozporządzenie, które bardziej szczegółowo opisało te zasady:
- Kierujący może prowadzić pojazd pożarniczy bez zakładania hełmu.
- Podtrzymano obowiązek jazdy w hełmie, dodając możliwość korzystania z kasków specjalistycznych (np. do ratownictwa wysokościowego).
- Wprowadzono wyjątki, m.in. dla grup operacyjnych oraz osób funkcyjnych przejmujących dowodzenie, a także dla wszelkich przejazdów niealarmowych (powroty z akcji, dojazdy na szkolenia).
Pojawiają się jednak kontrowersje: strażacy jadący do akcji jako posiłki z sąsiedniego powiatu nie mają obowiązku jazdy w hełmie, mimo że poruszają się tą samą drogą i uczestniczą w tych samych działaniach. Budzi to pytania o spójność przepisów w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom przejazdu.
Dlaczego hełm strażacki w pojeździe jest niebezpieczny?
Wielu strażaków żyje w złudnym poczuciu bezpieczeństwa, wierząc, że hełm ochroni głowę przed uderzeniem w elementy kabiny. Należy jednak pamiętać, że hełm strażacki został zaprojektowany do ochrony przed uderzeniami z góry, wysoką temperaturą i płomieniem, a nie do absorpcji energii podczas wypadku komunikacyjnego.
Zagrożenie dla kręgosłupa
Skutki jazdy w hełmie strażackim mogą być odwrotne do zamierzonych. W przypadku zderzenia lub gwałtownego hamowania głowa porusza się bezwładnie, co prowadzi do urazów kręgosłupa w odcinku szyjnym, znanych jako „efekt smagnięcia biczem”.
- Hełm z latarką waży około 1,5 kg.
- Masa hełmu potęguje siłę, z jaką głowa porusza się podczas wypadku.
- Konstrukcja zagłówków foteli samochodowych jest przystosowana do podparcia głowy, a nie głowy w hełmie o specyficznym kształcie.
Podejście międzynarodowe: Przykład USA
W niektórych krajach, jak np. w USA, zamiast nakazu jazdy w hełmie, wprowadzono wręcz zakaz. Norma NFPA 1901 z 2009 roku wprost wskazuje, że osobom w zamkniętej kabinie nie wolno trzymać hełmów na głowach. Uzasadnienie jest jasne: hełmy strażackie nie są przeznaczone do ochrony w razie wypadku drogowego i zakłócają prawidłowe działanie zagłówków.
Wnioski dla bezpieczeństwa służby
Należy pilnie rozważyć zmianę zapisów rozporządzenia na temat bezpieczeństwa i higieny służby strażaków. Hełm strażacki nie jest tym samym co kask w sportach motorowych, gdzie stosuje się specjalistyczne fotele, kołnierze typu HANS oraz uprzęże ograniczające ruchy głowy.
| Cecha | Hełm strażacki | Kask rajdowy |
|---|---|---|
| Główne przeznaczenie | Ochrona przed ogniem i spadającymi przedmiotami | Ochrona przed skutkami wypadku drogowego |
| Współpraca z autem | Brak (zakłóca zagłówek) | Wymaga kołnierza/systemu HANS |
Pamiętaj: To nie hełm strażacki uratuje Cię w razie wypadku, lecz pasy bezpieczeństwa. Zapinaj je zawsze, niezależnie od przepisów dotyczących nakrycia głowy.