Katastrofy Budowlane: Działania Ratownicze i Rola OSP w KSRG

Decyzje podjęte przez pierwszych dowódców mogą być kluczowe i wpłynąć na powodzenie i sprawność całej akcji ratowniczej podczas katastrof budowlanych. Ukierunkowanie pierwszych działań oraz przyjęta taktyka dla początkowych zastępów są niezwykle istotne, zanim na miejscu powstanie sztab, przybędą grupy poszukiwawczo-ratownicze i dostępny będzie wyspecjalizowany sprzęt techniczny. Umiejętne posługiwanie się technikami stabilizacji naruszonych elementów budynku odgrywa ważną rolę w takich akcjach, będąc obowiązkiem każdego ratownika, nie tylko specjalistów z grup poszukiwawczo-ratowniczych. Stabilizacja, choć niezwykle istotna, stanowi tylko element skomplikowanej układanki działań ratowniczych.

Podstawy Działań Poszukiwawczo-Ratowniczych w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym

Podstawowym dokumentem regulującym działania jest zatwierdzony w lipcu 2013 roku przez komendanta głównego PSP dokument: „Zasady organizacji działań poszukiwawczo-ratowniczych w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym”. Wprowadzają one trzypoziomową gradację działań ratowniczych.

Rola Strażaków OSP w Działaniach Podstawowych

Działania poszukiwawczo-ratownicze w zakresie podstawowym mogą prowadzić strażacy po szkoleniu kwalifikacyjnym. Strażacy Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) zdobywają te kwalifikacje na szkoleniu podstawowym strażaków ratowników OSP cz. I i II. Ratownicy innych jednostek mogą prowadzić działania na poziomie podstawowym, jeśli przeszli odpowiednie szkolenie specjalistyczne według odrębnych zasad.

Zasady Prowadzenia Działań i Niezbędne Wyposażenie

Zestawienie sprzętu i minimalne wyposażenie określa załącznik nr 2 do wspomnianych Zasad. W praktyce jest to sprzęt, który z reguły stanowi wyposażenie każdego samochodu ratowniczo-gaśniczego pełniącego rolę pierwszego wyjazdowego pojazdu. Jak widać, nie jest to sprzęt wyszukany.

Rozpoznanie powinno być niezwykle szczegółowe, a decyzje należy podejmować rozważnie, na podstawie jak największej liczby danych. Już samo ustawienie pojazdów ratowniczych i ich odległość od zniszczonego budynku muszą być bezpieczne. Nie ma jednej właściwej wartości odległości, jest ona zawsze zmienna i zależy od sytuacji na miejscu zdarzenia. Ostateczną decyzję podejmuje KDR, biorąc pod uwagę szereg przesłanek.

Zagrożenia Związane z Instalacjami Technicznymi

Podczas katastrofy uszkodzeniu lub zniszczeniu ulegają wszelkie instalacje z mediami, stwarzając realne zagrożenie zarówno dla poszkodowanych, jak i ratowników. Należy zachować szczególną ostrożność:

• Instalacja elektryczna: Grozi porażeniem prądem. Na każdym etapie akcji, nawet gdy zasilanie do budynku zostało odłączone przez fachowe służby, stosuje się zasadę ograniczonego zaufania i traktuje wystające przewody i urządzenia elektryczne tak, jakby były pod napięciem.
• Instalacja gazowa: Stwarza zagrożenie wybuchem. Nawet jeśli do katastrofy doszło w wyniku wybuchu, trzeba się liczyć z możliwością wystąpienia eksplozji wtórnych i dążyć do jak najszybszego odłączenia tego medium.
• Instalacja wodociągowa i ciepłownicza: Jej uszkodzenie grozi zalaniem pomieszczeń i przestrzeni zablokowanych, w których mogą przebywać ludzie. Dodatkowo woda obciąża nienaturalnie konstrukcję, prowadząc do stopniowej utraty stabilności budynku.

Instalacje techniczne zabezpiecza się bezpośrednio po rozpoznaniu stwarzanego przez nie zagrożenia. W pierwszej fazie zajmują się tym sami ratownicy, wyłączając główny wyłącznik prądu czy zakręcając zawory. Prawidłowość odłączenia poszczególnych instalacji powinna zostać jednak zweryfikowana przez odpowiednie służby.

Rozpoznanie, Ustalenie Liczby i Lokalizacji Poszkodowanych

Ustalenie liczby poszkodowanych opiera się między innymi na rozpoznaniu wstępnym. Część osób będzie nawoływać, prosząc o pomoc. Niektórzy poszkodowani, nawet jeśli są nieprzytomni, będą od razu widoczni na gruzowisku lub konstrukcji. Należy zebrać informacje od osób, które wydostały się ze strefy zagrożenia o własnych siłach, sąsiadów, administratora budynku, a także z takich źródeł, jak książki meldunków hotelowych, dzienniki lekcyjne, listy obecności itp., jeśli są dostępne.

Kiedy już dysponujemy wstępną wiedzą o prawdopodobnej liczbie osób, które będą wymagały pomocy ratowników, należy doprecyzować ich lokalizację. Do poszkodowanych można dotrzeć poprzez odgruzowanie i otwarcie wejść głównych oraz wejść do poszczególnych pomieszczeń. W dużej mierze dostęp do nich nie będzie jednak oczywisty, często wymaga zaangażowania wielu ratowników i sprzętu.

Zabezpieczenie Strefy i Oświetlenie Miejsca Zdarzenia

Po ustaleniu strefy niebezpiecznej oznacza się ją wszelkimi dostępnymi środkami i metodami. Najlepiej sprawdza się tu taśma do znakowania terenu akcji. Nie wolno dopuszczać do wyznaczonej strefy osób postronnych, w tym mieszkańców, którzy będą próbowali powrócić do swoich lokali. W tej strefie nawet liczba ratowników jest ograniczona - przebywa w niej tyle osób, ile jest potrzebnych do wykonania konkretnego zadania.

Istotne jest właściwe oświetlenie miejsca zdarzenia. Światło powinno pokrywać jak największą powierzchnię, nie tworząc obszarów zacienionych, nie może oślepiać i utrudniać pracy. Wskazane jest, aby oświetlenie używane wewnątrz budynku miało zasilanie bateryjne/akumulatorowe. Jeśli zestawy oświetleniowe zasilane są agregatami prądotwórczymi, szczególną uwagę należy zwrócić na ich ustawienie.

Dostęp do Poszkodowanych i Kwalifikowana Pierwsza Pomoc

Wykonanie dostępu do zlokalizowanych poszkodowanych (niewymagające wykonywania złożonych prac rozbiórkowych, przekopów itp.) z wykorzystaniem posiadanego sprzętu, to wszystkie działania umożliwiające przeprowadzenie ewakuacji. Do tych zadań zalicza się wszelkie działania prowadzące do zapewnienia bezpieczeństwa osobom i zwierzętom przebywającym w uszkodzonym budynku i sąsiadujących zagrożonych budynkach. To również niezbędna ewakuacja i zabezpieczenie mienia o znacznej wartości.

Często po dojściu do poszkodowanego sytuacja okazuje się dość stabilna i bezpieczna, ale sposób jego uwięzienia jest na tyle skomplikowany, że uniemożliwia ewakuację bez wykonania technicznych czynności uwalniających. W takim przypadku tworzy się możliwie szybko jak największy dostęp do poszkodowanego, by udzielić mu kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP) w jak najszerszym zakresie. Najbardziej komfortowa dla ratowników jest sytuacja, gdy ze względu na brak szczególnych zagrożeń i nieuwięzienie poszkodowanego można mu udzielić KPP na miejscu w maksymalnym zakresie. Decyzje po dotarciu do poszkodowanego opierają się w dużej mierze na sekwencji założeń taktycznych w ratownictwie medycznym.

Wsparcie Specjalistyczne i Współdziałanie Służb

Wraz z przybyciem Specjalistycznej Grupy Poszukiwawczo-Ratowniczej (SGPR) rozpoczyna się specjalistyczny poziom działań. Jednostki, które do tej pory prowadziły działania podstawowe, zobowiązane są od tej chwili do wsparcia jednostek specjalistycznych. W zależności od potrzeb i sytuacji, będą to w głównej mierze prace pomocnicze:

• Przy obsłudze specjalistycznego sprzętu do lokalizacji osób zasypanych (np. przy rozstawianiu sensorów geofonu we wskazanych miejscach).
• Przy budowaniu stabilizacji właściwej.
• Przy niezbędnych pracach rozbiórkowych (przebicia przez stropy i ściany, odgruzowywanie, wypompowywanie wody, usuwanie lub zabezpieczanie elementów szczególnie zagrażającym ratownikom i psom ratowniczym).

Do działań specjalistycznych mogą zostać zadysponowane zespoły ratownicze z psami ratowniczymi z OSP lub inne podmioty ratownicze współdziałające z KSRG, których zakres współdziałania określa właściwy terytorialnie plan ratowniczy. Jeśli SGPR ma dotrzeć na miejsce zdarzenia śmigłowcem, do obszaru współpracy zalicza się przygotowanie lądowiska dla statku powietrznego.

Współpraca z Innymi Służbami

Bezpieczeństwo i skuteczność działań ratowniczych wymaga współdziałania ze wszystkimi podmiotami. Zakres ich działań i kompetencji wpływa bezpośrednio na działanie straży pożarnej. Obecność na miejscu katastrofy budowlanej innych służb odciąża ratowników i pozwala się skupić na działaniu typowo ratowniczym.

• Pogotowie ratunkowe: Lekarz pogotowia pełni rolę koordynatora medycznego działań ratowniczych, co pozwala na udzielenie pomocy na najwyższym poziomie w przypadku zdarzeń o charakterze masowym lub mnogim. Zespoły pogotowia udzielają fachowej pomocy medycznej po przekazaniu im poszkodowanych ewakuowanych ze strefy zagrożenia i są odpowiedzialne za ich transport do szpitali.
• Policja: Zabezpiecza teren wokół zdarzenia przed osobami postronnymi lub utrudniającymi działania. Wyznacza niezbędne objazdy, kieruje ruchem drogowym i zapewnia szybki przejazd na miejsce akcji dodatkowym zespołom ratowniczym.
• Pogotowie wodociągowo-kanalizacyjne i pogotowie ciepłownicze: Odłącza media doprowadzone do budynku, pomaga w likwidacji zagrożenia, kontroluje instalacje w sąsiednich budynkach.

Przykłady Realnych Akcji Ratowniczych

Katastrofa Budowlana w Leźnie (Gmina Żukowo)

W niedzielę, 3 maja, w miejscowości Leźno w gminie Żukowo, o godzinie 11:37 do Stanowiska Kierowania Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Kartuzach wpłynęła informacja o częściowym zawaleniu budynku gospodarczego. Kluczową informacją było to, że nie było pewności, czy w momencie zawalenia ktoś przebywał wewnątrz obiektu, co wymagało natychmiastowego działania i skierowania większych sił. Na miejsce zadysponowano dziewięć zastępów straży pożarnej z powiatu kartuskiego oraz Gdańska, w tym jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej z Leźna, Żukowa i Skrzeszewa.

Ratownicy natychmiast przystąpili do zabezpieczenia terenu i szczegółowego przeszukiwania gruzowiska, prowadząc działania z dużą ostrożnością. Do akcji skierowano Specjalistyczną Grupę Poszukiwawczo-Ratowniczą oraz bezzałogowy statek powietrzny (dron), który pozwolił ocenić sytuację z góry i zidentyfikować niebezpieczne miejsca. Akcja poszukiwawcza trwała blisko trzy godziny, a po dokładnym przeszukaniu całego obszaru potwierdzono, że w chwili zawalenia w budynku nie znajdowały się żadne osoby. Na miejscu obecni byli również policjanci oraz przedstawiciele nadzoru budowlanego. Działaniami kierował zastępca komendanta powiatowego PSP mł. bryg. Marek Szwaba.

Katastrofa Budowlana w Miłoszowie (Gmina Leśna)

9 czerwca około godziny 20:30 doszło do katastrofy budowlanej w miejscowości Miłoszów (gmina Leśna, powiat lubański), gdzie runął dach do wnętrza budynku jednorodzinnego. Po otrzymaniu zgłoszenia natychmiast zadysponowano siły i środki z JRG Lubań, OSP Leśna, a także Specjalistyczną Grupę Poszukiwawczo-Ratowniczą z JRG Lubin wraz z zastępem z OSP Siechnice.

Uzyskano informację, że dotychczasowy mieszkaniec wyprowadził się i prawdopodobnie w budynku w chwili katastrofy nikogo nie było. W celu wykluczenia obecności w środku uszkodzonego budynku innych osób, przeprowadzono działania poszukiwawcze z wykorzystaniem sprzętu technicznego i psów ratowniczych. Ostatecznie nie stwierdzono osób poszkodowanych. W akcji współpracowały patrole policji i pogotowie energetyczne. Działania trwały 4 godziny, a zastępy wróciły do macierzystych jednostek po godzinie 6 rano.

Katastrofa Budowlana w Cieszynie

W Cieszynie strażacy rozpoczęli odgruzowywanie miejsca katastrofy budowlanej po nocnym pożarze, w wyniku którego zawaliła się część kamienicy przy ul. Głębokiej. Dwie osoby, zameldowane w tym budynku, są poszukiwane. Komendant główny Państwowej Straży Pożarnej przekazał, że będzie to bardzo długotrwała akcja ratownicza. Pożar wybuchł około godziny 4:05. Na zdjęciach z akcji widać, że zawaliła się frontowa ściana budynku. Ratownicy zostali wprowadzeni na gruzowisko, a działania obejmowały zdejmowanie ostatniej kondygnacji i stabilizację ściany. Sprowadzono dodatkowe siły i środki do rotowania ratowników.

Na wczesnym etapie było za wcześnie na wpuszczenie psów poszukiwawczych. Strażacy dysponowali przekrojami kondygnacji z lokalizacją łóżek i znaleziono telefon mężczyzny z drugiego piętra. Obecnie na miejscu katastrofy pracuje niemal 160 strażaków. Prawdopodobną przyczyną pożaru i zawalenia był wybuch gazu, co sugerowała duża dziura w kamienicy. W kamienicy zameldowanych było 11 osób, a bezpośrednio w chwili katastrofy w budynku znajdowały się trzy osoby.

Pierwszy zastępca Komendanta Głównego Policji poinformował, że komendant wojewódzki śląskiej policji powołał 12-osobowy zespół biegłych, którzy zajęli się sprawą, a na miejscu byli również prokuratorzy. Ratownicy dysponowali między innymi skanerem 3D do oględzin, a z drona wykonano nagrania gruzowiska. Zabezpieczono dokumenty dotyczące przeglądów gazowych. Kamienica, będąca budynkiem miejskim w zabytkowej starówce, nie była ogrzewana gazem z sieci miejskiej, ale gaz był doprowadzony do kuchenek i piecyków. Nadzór budowlany ocenił, że sąsiednia kamienica powyżej runiętej jest bezpieczna, natomiast kamienica poniżej ma ogromną wyrwę w ścianie szczytowej i mieszkańcy prawdopodobnie nie będą mogli do niej wrócić. Dla poszkodowanych zabezpieczono tymczasowe miejsca pobytu w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym i Gościńcu Sportowym.

Jak widać, działania związane z wystąpieniem katastrofy budowlanej są niezwykle trudne, złożone i stawiają przed ratownikami wiele skomplikowanych zadań. Znajomość zakresu działań poszukiwawczo-ratowniczych na poziomie podstawowym, w tym zdobyta podczas szkolenia OSP cz. I i II, wpływa od samego początku na ich bezpieczeństwo i sprawność. Ponadto, pierwsze podejmowane decyzje determinują rozwój i kształt akcji poszukiwawczo-ratowniczej jako całości. Prawidłowo przeprowadzona akcja w zakresie podstawowym płynnie, niemal naturalnie przejdzie po przyjeździe SGPR w zakres specjalistyczny.

tags: #katastrofy #budowlane #osp #czii