15 kwietnia 2019 roku oczy całego świata zwróciły się na Paryż, gdy słynna katedra Notre Dame stanęła w płomieniach. Tysiące mieszkańców miasta gromadziło się wokół płonącej świątyni, modląc się o jej uratowanie. Pożar, który zaczął się około godziny 18:50 w poniedziałek, wywołał dramatyczną walkę strażaków o ocalenie tego symbolu Francji.
Przebieg pożaru i akcja gaśnicza
Pierwszy alarm pożarowy rozległ się o godzinie 18:20, a katedra została ewakuowana w ciągu kilku minut. Ponownie alarm pożarowy zabrzmiał 20 minut później. Przed godziną 19:00 strażacy zlokalizowali ogień, który rozprzestrzenił się na dachu budowli. Krótko przed godziną 20:00 (o 19:50) zawaliła się iglica.
W akcji gaszenia katedry wzięło udział około 400 strażaków, którzy wykorzystywali 18 kilkudziesięciometrowych węży gaśniczych i podnośniki. Przed godziną 4:00 nad ranem następnego dnia pożar udało się ugasić, a ogień trawiący katedrę został opanowany. Rzecznik francuskiej straży pożarnej poinformował, że około godziny 3:00 nad ranem żywioł był już "pod kontrolą", a przed 4:00 pożar został całkowicie ugaszony.
Pożar katedry Notre Dame. Przejmujące zdjęcia
Skutki pożaru i straty
W pożarze spłonął dach świątyni, a do atmosfery uwolnionych zostało 460 ton ołowiu. Runęła iglica zbudowana w XIX wieku według projektu Eugene’a Viollet-le-Duca. Zniszczone zostały również fragmenty kamiennego sklepienia w nawie głównej, na jej skrzyżowaniu z transeptem oraz w północnej części transeptu, a także XIX-wieczne górne witraże w szczytach transeptu.
Na szczęście, z wnętrza płonącej katedry strażakom udało się wynieść cenne relikwie, takie jak Korona Cierniowa Chrystusa - jedna z najważniejszych relikwii chrześcijaństwa - oraz tunika św. Ludwika i dzieła sztuki. Od zawalenia uchroniły się obie wieże, a konstrukcja budynku pozostała nienaruszona.
Przyczyny pożaru i śledztwo
Paryska prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie nieumyślnego spowodowania pożaru. Śledczy skoncentrowali się na prawdopodobnym zaprószeniu ognia w trakcie prac na dachu świątyni. W komunikacie prokuratury zaznaczono, że prawdopodobne zaprószenie ognia nastąpiło na rusztowaniach ustawionych na dachu katedry, które zostały umieszczone tam przed kilkoma miesiącami w związku z pracami konserwacyjnymi. Robotnicy, którzy uczestniczyli w tych pracach, zostali przesłuchani.
Późniejsze śledztwo wykazało, że przyczyną pojawienia się ognia było spięcie w instalacji elektrycznej. Francuskie władze stwierdziły, że przyczyną mogła być usterka elektryczna lub niezgaszony papieros.
Odbudowa katedry Notre Dame
Fazy odbudowy
Prezydent Francji Emmanuel Macron już w dniu pożaru zapowiedział odbudowę katedry, określając ją jako "naszą historię, naszą literaturę, oś naszego świata wyobrażonego". Odbudowa świątyni została podzielona na dwie fazy:
- Faza zabezpieczania (przygotowawcza): trwała od 16 kwietnia 2019 roku do końca lata 2021 roku, z budżetem 165 milionów euro. W tym etapie usunięto uszkodzone części konstrukcji, zabezpieczono elementy przed zawaleniem, oprzyrządowano budynek rusztowaniami, przeprowadzono inwentaryzację elementów wnętrza, a także przeniesiono organy i dzieła sztuki do konserwacji. Z budynku i placu usunięto setki ton gruzu.
- Faza rzeczywistej rekonstrukcji: rozpoczęła się zimą 2021 roku i potrwa do roku 2024 włącznie. Jej celem jest przywrócenie architektury zewnętrznej katedry, identycznej z oryginałem, w tym iglicy Viollet-le-Duca i pokrycia dachu.
Postępy i wyzwania
Od września 2020 roku prowadzone są badania, jak oczyścić i przeprowadzić renowację kaplic Świętego Ferdynanda i Notre-Dame de Guadalupe, co następnie zostanie wykonane we wszystkich 24 kaplicach katedry. Równolegle, od marca 2021 roku, rozpoczęto konsolidację i umocnienie od strony wewnętrznej sklepień katedry, co potrwa do lata 2021 roku.
W ramach odbudowy, w wyniku umowy między instytucją publiczną odpowiedzialną za konserwację i restaurację katedry Notre-Dame de Paris a Biurem Badań Geologicznych i Górniczych (BRGM), poszukuje się odpowiednich kamieni. Udało się już wybrać tysiąc kilkusetletnich dębów (połowę z lasów publicznych, a połowę z prywatnych we Francji), które posłużą do renowacji iglicy, ram transeptu i przyległych przęseł. Do lata 2021 roku zamontowana zostanie konstrukcja parasolowa na wysokości przejścia przez transept, która zapewni, że do katedry nie będzie dostawała się woda.
Wsparcie finansowe i ponowne otwarcie
Zarządzający pracami odbudowy podkreślają hojność darczyńców: 340 tysięcy wiernych i instytucji ze 150 krajów zebrało 833 miliony euro darowizn na odbudowę Notre Dame. Prezydent Emmanuel Macron obiecał, że katedra zostanie odbudowana w ciągu pięciu lat. Ponowne otwarcie katedry na pierwsze nabożeństwo po rekonstrukcji budynku zaplanowano na 16 kwietnia 2024 roku.
Polska kaplica w Notre Dame
W katedrze Notre Dame znajduje się Polska kaplica pod wezwaniem Najświętszej Matki Bożej Częstochowskiej i Świętego Germana, patrona Paryża. Ta kaplica, w której przechowywana jest kopia obrazu Matki Boskiej Jasnogórskiej, przywieziona przez paulinów z jasnogórskiego sanktuarium, oraz relikwie św. Jana Pawła II, nie spłonęła w pożarze.
Rektor świątyni podkreślał silne więzi Polaków z katedrą, mówiąc: "Polacy mają w sercach paryską katedrę Notre Dame. Dziękujemy za waszą miłość. Jesteśmy bardzo przywiązani do polskich elementów w katedrze. Polacy są przywiązani do Notre Dame, a my jesteśmy przywiązani do Polski i do Jasnej Góry. Kaplica zostanie oczyszczona i nadal będzie wspaniała." Pomnik Jana Pawła II na czas robót został zabezpieczony jako dzieło sztuki i przeniesiony z miejsca przy katedrze; wróci na nie po zakończeniu prac.
Notre Dame przed pożarem
Katedra Notre Dame jest jedną z najbardziej znanych katedr na świecie, zasłynęła między innymi dzięki powieści "Dzwonnik z Notre Dame" francuskiego pisarza Victora Hugo. Nazwa Notre-Dame oznacza "Nasza Pani" i odnosi się do Matki Boskiej. Budowla została wzniesiona na wyspie na Sekwanie nazywanej Ile de la Cité. Budowa tej najsłynniejszej świątyni gotyckiej i do niedawna najchętniej odwiedzanego kościoła Paryża rozpoczęła się w drugiej połowie XII wieku, a zakończyła w pierwszej połowie XIV wieku. W miejscu obecnej katedry istniał już wcześniej kościół, ale Maurice de Sully - biskup Paryża - chciał, aby miasto mogło szczycić się świątynią potężną i piękną. Nakazał więc wyburzyć kościół i na jego gruzach rozpocząć prace nad katedrą w stylu gotyckim. Przed pożarem, Notre Dame odwiedzało rocznie około 13 milionów turystów z całego świata.
