Zasady Noszenia Odznaczeń w Ochotniczej Straży Pożarnej

System odznaczeń w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest rozbudowany i ma swoją hierarchię, a każde z wyróżnień posiada określone kryteria przyznawania. Głównym celem tego systemu jest uhonorowanie osób i jednostek za długoletnią, aktywną działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej, doceniając nie tylko bohaterstwo podczas akcji, ale również pracę organizacyjną, szkoleniową i społeczną, która wzmacnia struktury OSP.

Hierarchia Odznaczeń OSP

System odznaczeń Ochotniczych Straży Pożarnych charakteryzuje się jasno określoną hierarchią, odzwierciedlającą wagę i prestiż poszczególnych wyróżnień.

Złoty Znak Związku OSP RP - najwyższe odznaczenie

Złoty Znak Związku OSP RP to najwyższe i najbardziej prestiżowe odznaczenie w strukturach OSP, będące ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej.

• Przyznaje się je za długoletnią, aktywną działalność w OSP lub Związku OSP RP.
• Mogą je otrzymać również osoby i instytucje spoza struktur pożarniczych, które w wyjątkowy sposób przyczyniły się do rozwoju Związku.
• Złotym Znakiem Związku może zostać uhonorowana cała jednostka OSP, o ile posiada co najmniej 100-letnią tradycję.
• Warunkiem nadania Złotego Znaku Związku OSP RP jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.

Zasady noszenia Złotego Znaku Związku

Złoty Znak Związku powinien być umieszczony na wstędze pod kołnierzem koszuli, tak aby był widoczny 1 cm poniżej węzła krawata, a nie wpięty do munduru. Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza

W hierarchii odznaczeń Ochotniczej Straży Pożarnej Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zajmuje drugie miejsce, zaraz po Złotym Znaku Związku. Jest to zaszczytne wyróżnienie przyznawane za wybitne zasługi w umacnianiu i rozwijaniu Związku OSP RP oraz samych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych.

• Mogą nim zostać uhonorowani nie tylko członkowie OSP i działacze Związku, ale również całe jednostki straży pożarnej.
• Odznaczenie to może trafić także w ręce osób, instytucji i organizacji społecznych spoza OSP, które swoją działalnością w znaczący sposób wsparły ochotnicze pożarnictwo.
• Warunkiem otrzymania medalu jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” od co najmniej pięciu lat.

Opis Medalu Honorowego im. Bolesława Chomicza

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 70 mm, w kolorze srebrzystym, oksydowanym. Na awersie medalu znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca popiersie pierwszego prezesa jednolitego Związku OSP RP, z napisem w trzech wierszach: BOLESŁAW * CHOMICZ * 1878-1959. Na rewersie medalu umieszczono akcesoria strażackie: dwa hełmy, dwa bosaki, drabinę, toporek, prądownicę, dzwon i sygnałówkę. W dolnej części widnieje wizerunek Znaku Związku OSP RP oraz napis: BOGU NA CHWAŁĘ LUDZIOM NA POŻYTEK. W prawej, bocznej części medalu znajdują się półkoliście stylizowane liście dębu. Medal wręczany jest w dekoracyjnym etui.

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Odznaczenie to dzieli się na trzy klasy, przyznawane w kolejności: brązową, srebrną i złotą. Medal został ustanowiony przez Główny Związek Straży Pożarnych RP w 1926 roku i zastąpił nadawany w latach 1922-1926 Srebrny Medal „Za Długoletnią, Nieskazitelną Służbę”. Był nadawany m.in. za wyróżniającą się działalność, energiczne i planowe kierownictwo, bohaterstwo i odwagę podczas akcji gaśniczych i ratowniczych. Medal w każdym stopniu mógł być nadany tej samej osobie kilkukrotnie. Nadawano go do 1939 roku.

• Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 4 lata (lub 5 lat, zależnie od źródła).
• Warunkiem nadania Brązowego Medalu „Za Zasługi Dla Pożarnictwa” członkowi OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat.
• Pozostali członkowie OSP mogą mieć nadany medal po co najmniej 10 latach działalności od osiągnięcia pełnoletności (lub 5 latach, zależnie od źródła).
• Ochotnicze Straże Pożarne, charakteryzujące się aktywną działalnością, mogą być przewidziane do uhonorowania Medalem „Za Zasługi dla Pożarnictwa”.

Opis Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” ma kształt okrągłej tarczy o średnicy 30 mm, z krawędzią o szerokości 1 mm, wykonaną z metalu odpowiedniego koloru: złotego, srebrnego lub brązowego. Na awersie medalu znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca postać kobiety symbolizującej grecką boginię ognia Hestię (odpowiednik rzymskiej bogini Westy), stojącą na liściach laurowych, opartej jedną ręką na tarczy z pochodnią. W drugiej ręce trzyma liść wawrzynu nad napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA. Na rewersie medalu widnieje orzeł jagielloński oparty na skrzyżowanych toporkach w obramowaniu wieńca ze stylizowanych liści laurowych. W górnej części w półkolu znajduje się napis: ZW. OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH RP. Medal noszony jest na białej wstążce szerokości 36 mm z czerwonym paskiem o szerokości 16 mm, umieszczonym symetrycznie pośrodku.

Zasady noszenia Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Medal nosi się na lewej stronie piersi, rozmieszczony symetrycznie 5,5 cm powyżej lewej klapy górnej kieszeni kurtki mundurowej.

Odznaka „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Strażak Wzorowy” to jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków. Jest odznaczeniem jednostopniowym i może być nadawana czynnym członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną.

Opis Odznaki „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Strażak Wzorowy” składa się z równoramiennego trójkąta wykonanego z metalu, którego lewa połowa pokryta jest emalią czerwoną, a prawa granatową. U góry trójkąta znajduje się wypukła głowa strażaka w hełmie, niżej napis: STRAŻAK WZOROWY. Na tle trójkąta umieszczono dwa skrzyżowane toporki. Na trójkąt nałożony jest, z metalu koloru złotego, wieniec laurowy.

Zasady noszenia Odznaki „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Wzorowy Strażak” noszona jest na środku między guzikiem klapy a dolną krawędzią prawej, górnej kieszeni kurtki.

Odznaka „Za Wysługę Lat”

Odznaka „Za Wysługę Lat” jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie. Pierwszy raz odznakę można otrzymać po 10 latach aktywnej działalności. Prawo do odznaki „Za Wysługę Lat” można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (np. X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75).

Odznakę nadaje się na wniosek zarządu macierzystej jednostki OSP lub z inicjatywy prezydium zarządu gminnego ZOSP RP.

Opis Odznaki „Za Wysługę Lat”

Odznakę „Za Wysługę Lat” stanowi tarcza okrągła o średnicy 24 mm, wykonana z metalu koloru złotego. Nad tarczą umieszczono hełm strażacki, u dołu tarczy wylot prądownicy i dwa skrzyżowane toporki. Na otoku znajduje się wieniec z liści laurowych. Środek tarczy to okrągła tarcza z otokiem białej emalii z napisem złoconym: ZW. OCHOTN. STRAŻY POŻ. RP * ZA WYSŁUGĘ LAT*, oraz czerwona emalia z odpowiednią cyfrą.

Zasady noszenia Odznaki „Za Wysługę Lat”

„Odznakę za wysługę lat” nosi się jedną aktualną, na prawej górnej klapie kieszeni munduru, w jej lewym rogu.

Odznaka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP)

Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP) stworzona została z myślą o najmłodszych adeptach pożarnictwa. Jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy ochotniczej straży pożarnej.

• System odznaki MDP jest trzystopniowy, co odzwierciedla rosnące umiejętności i wiedzę jej członków (brązowa, srebrna, złota).
• Zdobycie złotej odznaki, będącej dowodem cech liderskich, wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów, takich jak posiadanie srebrnej odznaki od co najmniej pół roku oraz aktywne pełnienie funkcji instruktorskich.
• Złota odznaka MDP może być przyznawana działaczom Związku OSP RP pracującym z młodzieżą pożarniczą.

Opis Odznaki Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej

Odznaka Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej ma formę toporka strażackiego. W części przeciwległej od ostrza toporka znajduje się napis "OSP", po prawej stronie wkomponowany jest czerwony trójkąt. U dołu umieszczono napis "Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza".

Zasady noszenia Odznaki Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej

Zaleca się noszenie najwyższej stopniem odznaki MDP (złotej) w miejscu przewidzianym dla odznak stowarzyszeń.

Ogólne Zasady Noszenia Odznaczeń, Baretek i Odznak

Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP. Użytkując umundurowanie, należy przestrzegać określonych zasad dotyczących noszenia orderów, odznaczeń i medali.

Noszenie orderów, odznaczeń i medali

• Ordery i odznaczenia nosi się na wstążkach na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w kolejności wynikającej z ich znaczenia i godności: orderów, odznaczeń, medali.
• Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda, przy czym wstążki zakłada się na sznurkach koloru ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej.
• Górna krawędź wstążek wszystkich orderów i odznaczeń powinna tworzyć równą linię poziomą.
• Ordery i odznaczenia nosi się na kurtkach munduru rozmieszczone symetrycznie na wysokości 5,5 cm powyżej klapy górnej kieszeni w określony sposób, w zależności od liczby noszonych odznaczeń.
• W przypadku nadania tego samego orderu, odznaczenia lub medalu po raz kolejny, nosi się najwyższą jego klasę.
• Odznaczenia lub odznaki na sztandar wpina się do specjalnego uchwytu (kolucha), który wkręca się w drzewce na wysokości górnej krawędzi płata sztandaru, tak aby podczas prezentacji sztandaru wstęga z odznaczeniami lub odznaką znajdowała się przy płacie ze Znakiem Związku.
• Strażacy występujący do dekoracji nie mogą być ubrani w koszule letnie; odznaczenie lub odznaka wymaga poszanowania, dlatego obowiązkowo należy występować w umundurowaniu galowym.

Baretki

W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali, nosi się ich baretki wykonane ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia.

• Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia. Wysokość baretki wynosi 8 mm.
• Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego. Podkładka powinna być o 2 mm szersza i wyższa od baretki.
• Baretki nosi się na lewej stronie piersi z prawa na lewo w kolejności przewidzianej dla orderów, odznaczeń, medali.
• Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej.
• Wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia.
• W razie nadania tych samych orderów i odznaczeń po raz kolejny - nosi się odpowiednią ilość baretek tych orderów i odznaczeń.
• Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem galowym i bez sznura galowego) na lewej stronie piersi z prawa na lewo, w linii poziomej.
• W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki umieszczone obok siebie bez przerw między nimi. Powyżej trzech baretek - w dwóch lub więcej rzędach bezpośrednio jeden pod drugim, w każdym rzędzie po trzy baretki, w rzędzie dolnym mniej niż trzy baretki nosi się w ten sposób, aby znajdowały się one pod środkiem bezpośredniego rzędu górnego.
• Baretki na mundurze umieszcza się nad lewą kieszenią munduru z prawa na lewo w kolejności przewidzianej dla orderów/odznaczeń/medali. Baretki przyszywa się w ten sposób, aby czarne sukno, na którym są one umieszczone, przylegało do górnej klapy lewej kieszeni munduru.
• Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po orderach i odznaczeniach polskich.

Noszenie odznak

• Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić na kurtkach ubioru wyjściowego odznaczenia i odznaki organizacji pożarniczych i pokrewnych. Przypina się je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek.
• Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie.
• Oprócz odznak „Za wysługę lat” przykładowo można nosić: odznakę Honorowego Dawcy Krwi, Krzyż Harcerski, Odznakę PCK i inne.

Zasady Umundurowania i Zachowania podczas Uroczystości

Czapki rogatywki

• Do czapek rogatywek nie powinny być przypięte orzełki Państwowej Straży Pożarnej (PSP), Wojska Polskiego, Służby Więziennej itp.
• Nie należy nosić przy czapkach rogatywkach złotych galonów, pasków białych, srebrnych, metalowych pasków lub złotych okuć.
• Czapki rogatywki powinny odpowiadać dystynkcjom noszonym na kołnierzach umundurowania lub przy klapie lewej kieszeni munduru lub białej koszuli.

Sznur galowy

• Sznur galowy musi być przypięty do guzika pod pagonem munduru, przy wszyciu rękawa po prawej stronie i do pierwszego górnego guzika zapięcia munduru, a nie pod pagon do guzika przy szyi.
• Natomiast przy koszuli letniej sznur galowy powinien być przypięty do guzika pod pagonem prawym, przy wszyciu rękawa, a warkocz z pomponem do guzika pod klapą kieszeni prawej.

Ubiór galowy a koszule letnie

• Dowódca prowadzący uroczystość, inni dowódcy pododdziałów, strażacy na uroczystościach z udziałem sztandarów i wręczeniem odznaczeń lub odznak, występują wyłącznie w umundurowaniu galowym, a nie koszulach letnich.
• Do munduru wyjściowego nie należy nosić krawatów cywilnych lub kolorowych koszul. Skarpety powinny być czarne, jednolite, bez wzorów.

Meldunki

Na uroczystościach w OSP, gdzie dowódcy ubrani są w umundurowanie związkowe, meldunki składa się przedstawicielowi władzy statutowej Związku, a nie PSP.

Orkiestra dęta OSP

• Hymn państwowy lub związkowy powinna wykonywać orkiestra dęta OSP, a nie orkiestra taneczna lub kapela itp.
• W uroczystościach udział powinny brać tylko te orkiestry, które posiadają co najmniej dostateczną umiejętność odegrania hymnu państwowego, związkowego oraz kilku marszy (czysto, równo, z rytmem itp.).
• Orkiestra dęta OSP na uroczystościach ma występować w umundurowaniu związkowym, łącznie z kapelmistrzem.

Formowanie jednostki do uroczystości

Przy uformowaniu jednostki do uroczystości należy stosować zasadę, że na prawym skrzydle patrząc do trybuny honorowej zajmują w kolejności miejsca: orkiestra, dowódca pododdziału honorowego, poczet flagowy, poczet sztandarowy, pododdział honorowy, pozostałe OSP tworzące plutony lub kompanie itd.

Oznaki specjalności

Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP pełniący funkcje kierowców, mechaników motopomp, łącznościowców, a także członkowie orkiestr i drużyn sanitarnych noszą przy mundurach wyjściowych i galowych na ich lewym rękawie naszywki-oznaki specjalności, haftowane srebrną nitką na ciemnogranatowym tle wg wzorów zawartych w załączniku nr 12 do regulaminu. Naszywki umieszcza się 15 cm od dolnej krawędzi rękawa. Niektóre gminy dostarczają naszywki z herbem i nazwą gminy, które mogą być noszone na lewym rękawie, w połowie długości pomiędzy ramieniem a łokciem, choć regulamin odznaczeń może nie zawierać szczegółowych zapisów na ten temat.

Różnice między OSP a PSP w zakresie stopni i odznaczeń

W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) i Państwowa Straż Pożarna (PSP). Mimo że obie formacje mają tę samą misję, polegającą na walce z pożarami i usuwaniu skutków klęsk żywiołowych, różnią się pod wieloma względami, w tym w kwestii stopni służbowych i systemu odznaczeń.

Stopnie służbowe

Państwowa Straż Pożarna jest zawodową formacją, gdzie stopnie służbowe są ściśle uregulowane prawnie i nadawane przez przełożonych. System stopni w PSP jest rozbudowany i obejmuje korpusy szeregowych, podoficerów, aspirantów i oficerów.

W przypadku Ochotniczej Straży Pożarnej, kwestia nadawania stopni nie jest tak ściśle uregulowana prawnie. OSP funkcjonuje na zasadach stowarzyszenia, a regulacje dotyczące stopni i dystynkcji leżą w gestii poszczególnych jednostek OSP, choć istnieją pewne ogólne wytyczne.

Przykładowo, stopień strażaka w OSP otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat. Stopień starszego strażaka wymaga dodatkowo ukończenia kursu strażaków ratowników OSP oraz czynnego udziału w działaniach ratowniczo-gaśniczych.

System odznaczeń

System odznaczeń w OSP jest odrębny od systemu odznaczeń w PSP. Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego, a przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe odznaczeniach.

tags: #kiedy #nosimy #odznaczenia #w #osp