Kiedy zbiornik przeciwpożarowy z pompownią jest wymagany?

Zbiorniki przeciwpożarowe i pompownie stanowią kluczowe elementy ochrony przeciwpożarowej w wielu typach budynków i obiektów. Ich obecność może decydować o skuteczności systemów gaśniczych, a w niektórych przypadkach jest wręcz wymagana przepisami prawa. Prawidłowe zaprojektowanie i funkcjonowanie tych elementów ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa ludzi i mienia.

Rola zbiorników przeciwpożarowych w systemach ochrony

Zbiorniki przeciwpożarowe są wymagane w różnych sytuacjach, w zależności od rodzaju budynku, jego przeznaczenia oraz ryzyka pożarowego. Zbiorniki te muszą być zaprojektowane tak, aby zapewniały odpowiedni zapas wody do gaszenia pożaru. Zabezpieczenie zbiornika przeciwpożarowego jest kluczowe, aby zapewnić jego długotrwałe i niezawodne działanie. Obejmuje to zarówno ochronę przed korozją, jak i regularne przeglądy techniczne.

W systemach ochrony przeciwpożarowej zbiornik wody gaśniczej pełni znacznie ważniejszą rolę niż zwykły rezerwuar. To fundament bezpieczeństwa - swoista „skrzynka ratunkowa”, która zapewnia nieprzerwany dostęp do wody dla instalacji gaśniczych, takich jak hydranty, tryskacze, a także nowoczesne systemy mgły wodnej. Zbiorniki przeciwpożarowe są szczególnie istotne w lokalizacjach, gdzie infrastruktura wodna nie spełnia wymogów określonych przez przepisy lub jest ograniczona.

W dobrze zaprojektowanym systemie przeciwpożarowym zbiornik stanowi serce całej instalacji. Jest również kluczowym elementem systemów tryskaczowych, które uruchamiają się automatycznie w odpowiedzi na wzrost temperatury. W nowoczesnych obiektach coraz częściej stosuje się także instalacje mgły wodnej. Te zaawansowane systemy, zasilane właśnie ze zbiornika, rozpraszają mikroskopijne krople wody, skutecznie gasząc ogień w zamkniętych przestrzeniach, gdzie tradycyjne metody gaszenia mogłyby wyrządzić więcej szkód niż sam pożar.

Dlatego tak ważne jest, aby wszystkie elementy systemu - od pojemności zbiornika, przez jego lokalizację, aż po sposób podłączenia - spełniały rygorystyczne normy techniczne. W wielu przypadkach posiadanie zbiornika zapasu wody ppoż. to obowiązek wynikający z obowiązujących przepisów prawa budowlanego i przeciwpożarowego.

Projektowanie pompowni pożarowych: aspekty techniczne i formalno-prawne

Projektowanie pompowni pożarowych wymaga czerpania wiedzy prawnej z Ustaw, Rozporządzeń krajowych, Rozporządzeń UE, Dyrektyw UE oraz powołanych w aktach prawnych norm. Tylko i wyłącznie poprawny dobór i projekt pompowni przeciwpożarowej umożliwiają poprawne funkcjonowanie instalacji ochrony przeciwpożarowej.

Wymogi dla pomieszczeń pompowni przeciwpożarowych

Warunki techniczne stawiają jeden wymóg wobec pomieszczeń stanowiących pompownie przeciwpożarowe - powinny stanowić odrębną strefę pożarową. Dotyczy to również pomieszczeń, w których znajdują się zbiorniki środków gaśniczych (m.in. wody, środka pianotwórczego), maszynownie wentylacji przeciwpożarowej oraz rozdzielnie elektryczne, zasilające urządzenia ppoż. W nowoprojektowanych budynkach należy pamiętać o tym już na etapie projektu architektonicznego, zapewniając, aby ściany i drzwi posiadały stosowną odporność ogniową. Przewody elektryczne przechodzące przez strefy pożarowe muszą być wykonane jako niepalne.

Definicja pompowni przeciwpożarowej

Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony ppoż. określa, czym jest pompownia przeciwpożarowa, poprzez podanie definicji (§ 2.1 ust. 3): ilekroć w Rozporządzeniu mowa jest o pompowni przeciwpożarowej - należy przez to rozumieć pompownię zasilającą w wodę instalację lub sieć wodociągową przeciwpożarową. Oznacza to, że zasilenie instalacji przeciwpożarowych automatycznie sprawia, że pompownia staje się pompownią przeciwpożarową, niezależnie od innych przyłączonych do niej instalacji.

Instalacja wodociągowa przeciwpożarowa to w myśl Rozporządzenia MSWiA w sprawie ochrony ppoż. instalacja zasilająca hydranty wewnętrzne oraz zawory hydrantowe. Ponadto odrębnie zdefiniowane zostały urządzenia przeciwpożarowe jako urządzenia służące do zapobiegania powstania, wykrywania, zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków. Jako typowe urządzenia wymienione zostały pompy w pompowniach przeciwpożarowych oraz hydranty i zawory hydrantowe.

Współpraca Projektanta z Rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych

Projekt zawierający urządzenia przeciwpożarowe powinien zostać bezwzględnie uzgodniony z Rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Zasady uzgadniania projektu budowlanego zostały określone w Rozporządzeniu w sprawie uzgadniania projektu budowlanego. Urządzenia przeciwpożarowe w obiekcie powinny być wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, a warunkiem dopuszczenia do ich użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich dla danego urządzenia prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania (§ 3.1 ust. 3 Rozporządzenia MSWiA w sprawie ochrony ppoż.).

Uzgodnienia projektu budowlanego dokonuje się w toku wzajemnej współpracy Projektanta z Rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w trakcie sporządzania przez Projektanta projektu budowlanego polegających na:

1. konsultacji rozwiązań projektowych w zakresie oceny ich zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej;
2. wymianie uwag i stanowisk w zakresie projektowanych technicznych środków zabezpieczenia przeciwpożarowego.

Uzgodnienie jest wymagane w przypadku odbudowy, rozbudowy, nadbudowy, przebudowy oraz zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego, a także zapewnienia drogi pożarowej do obiektu budowlanego, gdy ze względu na charakter lub rozmiar robót niezbędne jest sporządzenie projektu budowlanego, którego rozwiązania projektowe dotyczą warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu budowlanego.

Dopuszczenie do użytkowania i konserwacja pompowni

Warunkiem dopuszczenia urządzeń przeciwpożarowych do użytkowania, po zamontowaniu ich na obiekcie, jest przeprowadzenie odpowiednich prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania. Ustawodawca nie określił zakresu badań, pozostawiając ten aspekt w gestii producentów ze wskazaniem jedynie wytycznych do okresowej kontroli urządzeń.

Zgodnie z Ustawą o ochronie ppoż. (Art. 3 ust. 1 i 2):

• Osoba fizyczna, osoba prawna, organizacja lub instytucja korzystające ze środowiska, budynku, obiektu lub terenu są obowiązane zabezpieczyć je przed zagrożeniem pożarowym lub innym miejscowym zagrożeniem.
• Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu lub terenu, a także podmioty, o których mowa w ust. 1, ponoszą odpowiedzialność za naruszenie przepisów przeciwpożarowych.

Urządzenia przeciwpożarowe powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z Polskimi Normami oraz zgodnie z zaleceniami producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku (Art. 3 ust. 3 Rozporządzenia ppoż.). Za poprawną konserwację urządzenia odpowiadają w całości lub w części zarządcy lub użytkownicy budynku. W przypadku gdy właściciel budynku nie zawarł umowy ustanawiającej zarząd lub użytkowanie, przyjmuje na siebie odpowiedzialność w całości.

Instalacje dualne

Rozdział 5 Rozporządzenia MSWiA w sprawie ochrony ppoż. opisuje warunki przyłączania do instalacji przeciwpożarowych innych punktów czerpalnych:

1. Instalację wodociągową przeciwpożarową należy zabezpieczyć przed niekontrolowanym wypływem wody z uszkodzonych przyborów sanitarnych.
2. Parametry ciśnienia i przepływu w instalacji przeciwpożarowej mają być zapewnione niezależnie od stanu pracy innych systemów i urządzeń.

Oznacza to, że instalację wody bytowej czy technologicznej można przyłączyć do tego samego źródła wody co instalację przeciwpożarową, lecz należy przedsięwziąć środki w celu zabezpieczenia priorytetu działania instalacji przeciwpożarowych. Ustawodawca wskazuje zatem cel do osiągnięcia poprzez zastosowanie wiedzy technicznej. Przykładem takich rozwiązań są moduły odcięcia instalacji bytowej (np. Wilo-MOIB).

Ostatnim punktem dotyczącym pompowni przeciwpożarowych w Rozporządzeniu jest odnośnik do bardziej szczegółowych wymagań zawartych w Rozporządzeniu MSWiA w sprawie zaopatrzenia w wodę. Oznacza to, że te same wymagania stawiane są pompowniom zasilającym zarówno hydranty wewnętrzne, jak i zewnętrzne.

Pompy, zespoły pomp i układy pomp w pompowniach przeciwpożarowych

Rozporządzenie MSWiA w sprawie zaopatrzenia w wodę zawiera cały rozdział piąty poświęcony szczegółowym wymaganiom wobec pompowni przeciwpożarowych.

Źródła energii i zasilanie

Dozwolone źródła energii dla pomp przeciwpożarowych to sieć elektroenergetyczna lub silnik spalinowy z zapasem paliwa na 4 godziny pracy. Pompy powinny być zasilane z obwodów elektrycznych niezależnych od innych obwodów w obiekcie i powinny spełniać wymagania dla instalacji bezpieczeństwa. Głównie oznacza to, że pompy powinno się zasilać sprzed przeciwpożarowego wyłącznika prądu na obiekcie, tak aby nie zostały pozbawione energii w czasie trwania akcji straży pożarnej (podobnie jak inne urządzenia przeciwpożarowe).

W przypadku gdy pompownia dostarcza wodę w ilości przekraczającej 20 l/s, mają zastosowanie dodatkowe wymagania:

1. Pompy należy zasilać z 2 niezależnych źródeł energii. Dopuszczalna jest niezależna sieć elektroenergetyczna, silnik diesla stanowiący napęd pompy lub silnik diesla w agregacie prądotwórczym. Jeżeli nie zastosowano napędu diesla pompy, to rozdzielnia elektryczna powinna posiadać funkcję SZR - przełączania na zasilanie rezerwowe w przypadku zaniku napięcia głównego.
2. W przypadku pracy w systemie ciągłego podawania wody (system dualny) w pompowni należy zapewnić co najmniej dwie pompy, z czego jedna powinna stanowić rezerwę. Jako pompę rezerwową stosuje się pompę równą największej z zainstalowanych pomp.

Wymaganie to wynika z zapisów Rozporządzenia odnośnie prób odbiorczych oraz okresowych przeglądów urządzeń przeciwpożarowych. Ustawodawca wskazuje, czym powinny być badane pompy przeciwpożarowe i robi to, wskazując literalnie urządzenia dopuszczone do tego celu.

Pompy powinny być wyposażone w układ pomiarowy składający się z ciśnieniomierza, przepływomierza i zaworu regulacyjnego, pozwalający na okresową kontrolę parametrów pracy (Art. 11 ust. 4 Rozporządzenia).

Charakterystyka poboru mocy pomp

Rozporządzenie jasno definiuje 3 kluczowe podzespoły układu pomiarowego, nie pozostawiając swobody korzystania z wiedzy technicznej. Do wyjaśnienia pozostaje zatem definicja charakterystyki poboru mocy bezprzeciążeniowej oraz wznoszącej. Ta pierwsza charakteryzuje się szczytem poboru mocy, po którym zapotrzebowanie na energię spada. Drugim typem charakterystyki poboru mocy jest charakterystyka wznosząca, gdzie nie możemy zaobserwować żadnego szczytu poboru mocy, a zapotrzebowanie rośnie wraz ze wzrostem przepływu.

Pompy o charakterystyce wznoszącej muszą zapewnić znacznie większe przepływy niż pompy o charakterystykach bezprzeciążeniowych. Można sobie zatem wyobrazić, że są to większe pompy i większe silniki nawet dobierane na ten sam punkt pracy. Przykładowo, pompa ze wznoszącą charakterystyką dobrana na punkt pracy 24 m³/h i 25 m podnoszenia charakteryzuje się zapotrzebowaniem na moc rzędu 3,5 kW, a pompa z charakterystyką bezprzeciążeniową w tym samym punkcie pracy wymaga jedynie 2 kW mocy silnika.

Rodzaje i wymagania dla zbiorników przeciwpożarowych

Wybór odpowiedniego zbiornika przeciwpożarowego to kluczowy element skutecznego systemu ochrony przeciwpożarowej. Na rynku dostępnych jest kilka typów zbiorników, z których każdy odpowiada na inne potrzeby techniczne i warunki lokalizacyjne. Różnorodność dostępnych rozwiązań pozwala na precyzyjne dopasowanie zbiornika do konkretnej lokalizacji, uwzględniając zarówno ograniczenia przestrzenne, jak i wymagania techniczne.

W Polsce, projektowanie zbiornika przeciwpożarowego odbywa się w oparciu o rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, oraz o krajowe normy. Dodatkowo, zwraca się uwagi na praktyki i wymagania zapisane w światowych standardach bezpieczeństwa (np. NFPA 22 lub FM Approvalls). Obowiązująca od 2017 roku norma PN-B-02857:2017-04 określa wymagania dla wszystkich typów zbiorników przeciwpożarowych: naziemnych, półpodziemnych, podziemnych, krytych i otwartych.

W 2019 roku Szkoła Główna Służby Pożarniczej w Warszawie przygotowała „Opracowanie wytycznych użytkowania mobilnych zbiorników na wodę produkcji firmy Exflo jako zbiorników przeciwpożarowych”. Praca, którą kierował st. bryg. dr inż. Grzegorz Dzień, zakończona jest podsumowaniem, że zastosowanie mobilnych zbiorników na wodę do celów przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru, jest rozwiązaniem innowacyjnym, poszerzającym możliwości techniczne spełnienia warunków zaopatrzenia w wodę na terenach bez infrastruktury wodociągowej lub tych terenach, gdzie ta infrastruktura nie zapewnia parametrów określonych w przepisach i normach przeciwpożarowych. Jest to również bardzo dobre rozwiązanie na terenach leśnych. Zbiorniki mogą funkcjonować niezależnie od infrastruktury jako pojedyncze lub zespoły zbiorników. Zastosowanie zbiorników Exflo wymaga opracowania dokumentacji projektowej wraz z uzgodnieniem rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Wymagania normy PN-B-02857:2017-04 i opracowania SGSP

W nawiązaniu do wymagań normy PN-B-02857:2017-04 i opracowania SGSP, przy wykorzystaniu zbiorników elastycznych Exflo, należy uwzględnić m.in.:

1. Pojemność typowych zbiorników do budynków użyteczności publicznej wynosi 100 m³ i 200 m³. Do budynków produkcyjno-magazynowych jest obliczana indywidualnie na podstawie gęstości obciążenia ogniowego i względnego czasu trwania pożaru. Zbiorniki mogą być dodatkowo używane jako zastępcze lub uzupełniające źródła wody. Pojemność najmniejszego przeciwpożarowego zbiornika wodnego powinna wynosić co najmniej 50 m³. Ze względu na możliwość niepełnego opróżnienia zbiornika, należy zwiększyć każdorazowo jego pojemność o 2,5%.
2. Przeciwpożarowe zbiorniki wodne powinny być szczelne i trwałe, a ich rozwiązania konstrukcyjne powinny uwzględnić wszelkie przewidywane oddziaływania, tak aby utrzymać wymagany zapas wody do celów przeciwpożarowych przez cały okres ich projektowanej eksploatacji. Powinny być wykonane z przegród, membran wodoszczelnych (lub uszczelnionych membraną hydroizolacyjną), w sposób zapewniający ochronę projektowanego zapasu wody przed zamarzaniem.
3. Według opracowania SGSP, aby zachować zgodność z normą, w przypadku zbiorników Exflo, które są zbiornikami naziemnymi, jako głębokość należy traktować głębokość poboru wody ze studni ssawnej (która powinna wynosić 2,0 m).
4. Przeciwpożarowe zbiorniki wodne należy sytuować możliwie centralnie w stosunku do obiektów chronionych, w odległości od nich do 250 m, przy zapewnieniu pojazdom pożarniczym dojazdu o długości nie przekraczającej 350 m (od stanowiska czerpania wody do punktu przewidywanego przyjęcia jednostek ochrony przeciwpożarowej, zlokalizowanego nie dalej niż 30 m od chronionego obiektu).
5. Stanowisko czerpania wody należy lokalizować przy każdej nasadzie ssawnej punktu poboru wody, tak aby umożliwić postój samochodu pożarniczego o długości 12 m. Powinno posiadać szerokość min. 4 m i długość min. 16 m, jeśli obiektem jest budynek ze ścianą zewnętrzną. Punkt powinien umożliwiać bezpieczny pobór wody w przypadku pożaru.
6. Studzienka ssawna połączona ze zbiornikiem, stanowi zespół naczyń połączonych. W przypadku utrudnień terenowych i braku możliwości posadowienia studzienki poniżej poziomu terenu, zbiornik należy posadowić na nasypie tak, aby zapewnić głębokość poboru wody minimum 2m.
7. Przewód ssawny powinien być wykonany z rur o średnicy nominalnej nie mniejszej niż 100 mm, a w przypadku zbiornika naziemnego z jednym przewodem ssawnym o średnicy nie mniejszej niż 150 mm.
8. Studzienka osadnikowa powinna być zlokalizowana między zbiornikiem a kanałem doprowadzającym wodę.
9. Należy zapewnić zabezpieczenie przeciw zamarzaniu wody w okresie zimowym.

Rodzaje zbiorników przeciwpożarowych dostępnych na rynku

Na rynku dostępne są trzy główne technologie, z których wykonuje się zbiorniki przeciwpożarowe:

• Zbiorniki Stalowe: Najczęściej stosowane przy dużych pojemnościach.
• Zbiorniki Żelbetowe: Niezwykle trwałe i odporne na duże obciążenia (np. pod parkingami).
• Zbiorniki z Tworzyw Sztucznych (PE, GRP): Idealne rozwiązanie dla małych i średnich instalacji. Nowoczesne zbiorniki ppoż. 100 m³ z tworzyw często składają się z kilku połączonych ze sobą modułów (np. 5 x 20 m³). Ich kluczową zaletą jest błyskawiczna instalacja - często cały montaż zamyka się w 1-2 dniach. Są całkowicie odporne na korozję, co eliminuje koszty przyszłej konserwacji.

Nowoczesne rozwiązania, takie jak AmargTank MultiPower®, rewolucjonizują podejście do budowy zbiorników przeciwpożarowych. System oparty jest na modułowych płytach MultiPower wykonanych z tworzyw takich jak PP-COPO i HDPE. Technologia AmargTank MultiPower® łączy trwałość, mobilność i efektywność, stanowiąc doskonałą alternatywę dla tradycyjnych metod, szczególnie tam, gdzie liczy się czas, koszty i niezawodność. Nowoczesny zbiornik przeciwpożarowy powinien być wyposażony we właz, który umożliwia łatwy dostęp do wnętrza konstrukcji.

Certyfikacja i regulacje prawne

W zakresie pompowni przeciwpożarowych stosuje się wiele podzespołów będących wyrobami budowlanymi. Definicja wyrobu budowlanego została przedstawiona w Rozporządzeniu CPR 305/2011 (Art. 2 ust. 1): „wyrób budowlany” oznacza każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych.

Pompy i zestawy pomp przeciwpożarowych wpływają na bezpieczeństwo pożarowe obiektów, dlatego są traktowane jako wyroby budowlane. Obowiązki producentów względem wyrobów budowlanych określa Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych, która odnosi się swoją treścią do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiającego zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych (Rozporządzenie CPR).

Zgodnie z polskim Prawem Budowlanym, stałe urządzenia przeciwpożarowe muszą być wykonane z wyrobów dopuszczonych do obrotu. Jedynym, oficjalnym i niepodważalnym potwierdzeniem takiego dopuszczenia dla zbiornika ppoż. jest Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych wydany przez CNBOP-PIB (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego).

Posiadanie świadectwa dopuszczenia CNBOP jest często warunkiem koniecznym do uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu. W praktyce, dokument CNBOP to nieodłączny element każdej profesjonalnej inwestycji przeciwpożarowej. Brak takiego certyfikatu może skutkować wstrzymaniem odbioru, opóźnieniami i karami umownymi.

Konserwacja i bezpieczeństwo eksploatacji

Aby zbiorniki przeciwpożarowe działały niezawodnie przez długie lata, konieczna jest ich regularna konserwacja. Kluczowe jest przestrzeganie norm technicznych oraz regularna kontrola stanu technicznego. Równie ważna jest ochrona przed uszkodzeniami mechanicznymi, takimi jak uderzenia pojazdów, drgania konstrukcyjne czy przypadkowe kolizje. Należy również pamiętać o zabezpieczeniu przeciw zamarzaniu wody w okresie zimowym. Bez odpowiedniego źródła wody nawet najbardziej zaawansowany system przeciwpożarowy może zawieść. Zasilanie systemów gaśniczych to fundament skutecznej ochrony przed ogniem.

tags: #kiedy #robi #sie #zbiornik #przeciwpozarowy #z