Kiedy stosować elektrozaczep przeciwpożarowy

W systemach bezpieczeństwa pożarowego kluczowe znaczenie ma odpowiedni dobór i konfiguracja wszystkich elementów, w tym mechanizmów blokujących drzwi, takich jak elektrozaczepy. Ich właściwe zastosowanie ma bezpośredni wpływ na skuteczność ewakuacji oraz ochronę mienia. Poniższa artykuł wyjaśnia zasady stosowania elektrozaczepów, ze szczególnym uwzględnieniem wersji przeciwpożarowych oraz wymagań dotyczących okablowania i zgodności z projektem.

Rodzaje elektrozaczepów w kontekście bezpieczeństwa pożarowego

Elektrozaczep to podstawowy element systemu kontroli dostępu, montowany w ościeżnicy, który stanowi blokadę dla języka zamka. Rozróżnia się dwa główne typy elektrozaczepów, których zastosowanie w systemach przeciwpożarowych jest ściśle określone:

Elektrozaczep rewersyjny (Normalnie Otwarty - NO)

Elektrozaczep rewersyjny (NO) to mechanizm, który odblokowuje przejście w momencie wyłączenia napięcia zasilania (np. w przypadku zaniku prądu lub sygnału z centrali ppoż.). Jest on stosowany przede wszystkim na drogach ewakuacyjnych i w budynkach użyteczności publicznej, gdzie przepisy bezpieczeństwa wymagają automatycznego otwarcia drzwi po zaniku zasilania. Ze względu na to, że drzwi przeciwpożarowe podczas pożaru muszą pozostać zamknięte, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się ognia, elektrozaczep rewersyjny w drzwiach przeciwpożarowych należy montować na dodatkowym, górnym zamku. Skutkuje to koniecznością zastosowania dwustronnej kontroli dostępu, często z czytnikiem kart z jednej strony i przyciskiem zwalniającym elektrozaczep z drugiej.

Elektrozaczep zwykły (Normalnie Zamknięty - NC)

Elektrozaczep zwykły (NC), inaczej awersyjny, odblokowuje przejście w momencie włączenia napięcia zasilania. Jego najpopularniejsze zastosowanie to systemy domofonowe. W drzwiach przeciwpożarowych elektrozaczep zwykły montowany jest na zamku głównym. Takie rozwiązanie często łączy się z kontrolą dostępu jednostronną oraz klamko-gałką, gdzie od strony wewnętrznej pomieszczenia drzwi otwierane są klamką. Modele standardowe (zamknięte bez prądu) mogą spełniać zadanie zabezpieczenia drzwi na głównym zamku, gwarantując skuteczną ochronę drzwi przeciwpożarowych przed samoistnym otwarciem, które mogłoby pojawić się m.in. w wyniku różnicy ciśnień charakterystycznej dla wzrastającej temperatury podczas pożaru.

Wymogi dla elektrozaczepów przeciwpożarowych

Szczególny rodzaj elektrozaczepów stanowi ich odmiana przeciwpożarowa. Stosuje się je w drzwiach przeciwpożarowych o wysokiej ognioodporności (np. EI30, EI60, EI120). Są to produkty o tyle wyjątkowe, że spoczywa na nich duża odpowiedzialność za ochronę przeciwpożarową ludzi i mienia.

Certyfikacja i normy

Każdy elektrozaczep przeciwpożarowy musi posiadać odpowiedni certyfikat. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE, elektrozaczepy muszą spełniać zharmonizowaną normę, która weryfikuje ich wytrzymałość i funkcjonalność. Elektrozaczepy przeciwpożarowe są poddawane szeregowi badań oraz kontroli na każdym z etapów produkcyjnych. Ważne jest, aby wybierać wyroby renomowanych producentów, które są przeznaczone do systemów sygnalizacji pożarowej (SSP) oraz oddymiających i posiadają atesty CNBOP (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej), jeśli takie wymogi obowiązują w danym kraju. Warto zauważyć, że normy te, choć nie zawsze obowiązkowe w każdym aspekcie, stanowią podstawę do projektowania i realizacji bezpiecznych systemów.

Dodatkowe funkcje i zastosowania

Obecnie na rynku wprowadzane są modele elektrozaczepów wyróżniających się dodatkowymi funkcjami. Takie elektrozaczepy mogą sygnalizować zamknięcie, posiadać warystor (zabezpieczenie przeciwprzepięciowe), a także być wyposażone w wyślizg. Elektrozaczepy pozwalają utrzymywać odpowiednie właściwości drzwi ognioodpornych, jednocześnie stanowiąc element kontroli dostępu. Mimo licznych podobieństw, elektrozaczepy przeciwpożarowe nie mogą być zastępowane innym typem elektrozaczepów. Zawsze warto skonsultować się z ekspertami przed zakupem właściwych akcesoriów.

Kwestie okablowania i zasilania w systemach ppoż.

W systemach przeciwpożarowych, takich jak systemy oddymiania czy sterowanie elektrozaczepami, kluczową rolę odgrywa odpowiednie okablowanie i zasilanie. Błędy w tych obszarach mogą uniemożliwić prawidłowe działanie systemu w sytuacji zagrożenia.

Znaczenie okablowania niepalnego ("białe" i "czerwone" kable)

Wszelkie kable sterujące, pętlowe i zasilające, związane w jakikolwiek sposób z SSP i oddymianiem, powinny być niepalne (ognioodporne, ognioodporne z funkcją podtrzymania zasilania). W praktyce branżowej często spotyka się podział na "białe" i "czerwone" kable, co odnosi się do ich właściwości w warunkach pożaru. Kolorystyka ta symbolizuje ognioodporność i zdolność do podtrzymania funkcji:

• Kable "czerwone": Są to kable ognioodporne (np. z cechą PH, FRLSZH), które zachowują swoje właściwości przewodzenia przez określony czas w warunkach pożaru (np. 60/90/120 minut). Są one niezbędne tam, gdzie wymagane jest nieprzerwane działanie urządzeń (np. zasilanie siłowników klap oddymiających, centrali, elektrozaworów, które mają pozostać otwarte lub zamknięte w konkretnej pozycji).
• Kable "białe": Mogą to być standardowe kable (np. YnTKSY, YTKSY), które w przypadku pożaru szybko tracą swoje właściwości izolacyjne. Ich zastosowanie jest dopuszczalne wyłącznie w specyficznych sytuacjach, gdy ich uszkodzenie w wyniku pożaru prowadzi do bezpiecznego stanu urządzenia. Przykładem jest elektrozaczep, który otwiera drzwi po zaniku napięcia, lub elektrozawór, który zamyka się po utracie zasilania. W takich przypadkach spalenie się kabla powoduje zadziałanie mechanizmu zgodnie z założonym scenariuszem pożarowym.

Ważne jest nie tylko samo okablowanie, ale także jego mocowanie. Konieczne jest stosowanie mocowań, które również wytrzymają wysokie temperatury, aby kable nie opadły i nie spowodowały zwarć.

Zgodność z projektem i odbiory

Podstawą każdej instalacji przeciwpożarowej jest projekt. Wszystkie elementy, w tym okablowanie elektrozaczepów, elektrozaworów, siłowników i centrali oddymiania, powinny być zgodne z dokumentacją projektową. W projekcie (lub opisie technicznym do niego, bądź scenariuszu pożarowym) muszą być zawarte wszelkie informacje na temat wymaganego okablowania, typów urządzeń, ich zasilania oraz sposobu działania w trybie pożarowym.

Ignorowanie projektu i stosowanie niewłaściwych rozwiązań może skutkować nieodebraniem instalacji przez straż pożarną. W przypadku pożaru i nieprawidłowego działania systemu, odpowiedzialność spoczywa na wykonawcy. Zasilacze buforowe, wykorzystywane do zasilania zaczepów i zaworów, muszą posiadać odpowiednie atesty i być przystosowane do pracy w systemach ppoż. Należy również zwrócić uwagę na zapas mocy pojedynczego wyjścia napędu w centrali w stosunku do obciążenia siłowników, aby uniknąć przeciążenia i zapewnić niezawodne działanie wszystkich elementów.

Akty prawne, które regulują te kwestie w Polsce, to m.in.:

• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j. t. Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1229 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719).
• Norma PKN-CEN/TS 54-14:2006 Systemy sygnalizacji pożarowej.

Alternatywne rozwiązania - zwory elektromagnetyczne

Zwory elektromagnetyczne, zwane również zamkami magnetycznymi, stosuje się zamiennie z elektrozaczepami rewersyjnymi, czyli tam, gdzie przepisy bezpieczeństwa wymagają otwarcia drzwi po zaniku napięcia zasilania w systemie kontroli dostępu. Są one idealne dla wyjść ewakuacyjnych, drzwi przeciwpożarowych oraz w budynkach użyteczności publicznej. Zwora nie posiada ruchomych elementów mechanicznych, co eliminuje zużycie elementów urządzenia. Z tego względu zwory są często stosowane w miejscach o dużym natężeniu ruchu, gdzie kontrolowane drzwi są często otwierane.

tags: #kiedy #stosowac #elektrozaczep #pozarowy