Kierowanie pojazdem uprzywilejowanym Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) wiąże się ze spełnieniem szeregu wymagań prawnych i formalnych. Poniższa artykuł przedstawia kompleksowe informacje dotyczące podstaw prawnych, procedur uzyskiwania zezwoleń, finansowania oraz wyzwań związanych z interpretacją przepisów.
Podstawy prawne i wymagania dla kierowców OSP
Główne podstawy prawne regulujące kwestie kierowania pojazdami uprzywilejowanymi OSP to:
- Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. [numer])
- Ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. [numer])
- Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2009 r., Nr 178, poz. 1380 z późn. zm.)
Kto może być kierowcą pojazdu uprzywilejowanego OSP?
Zgodnie z art. 106 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami, osoba ubiegająca się o zezwolenie na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym musi spełniać następujące warunki:
- Ukończyła 21 lat.
- Posiada prawo jazdy odpowiedniej do rodzaju pojazdu kategorii.
- Uzyskała orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem uprzywilejowanym.
- Uzyskała orzeczenie psychologiczne o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem uprzywilejowanym.
- Ukończyła kurs dla kierujących pojazdami uprzywilejowanymi.
- Posiada zezwolenie na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym w zakresie określonej kategorii prawa jazdy.
Dodatkowo, kierujący pojazdami uprzywilejowanymi OSP musi być strażakiem ratownikiem OSP, co oznacza spełnienie wymagań określonych w art. 8 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych.
Kursy kierowców - Pojazdy uprzywilejowane
Procedura uzyskiwania zezwolenia
Organem wydającym zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi OSP jest Starosta. Zezwolenie wydawane jest w drodze decyzji administracyjnej, po uiszczeniu opłaty oraz opłaty ewidencyjnej, osobie, która spełnia wszystkie wymagania z art. 106 ust. 1 i 3 ustawy o kierujących pojazdami.
Jeżeli członek OSP ubiegający się o zezwolenie spełnia warunki, powinien złożyć wniosek we właściwej, z punktu widzenia siedziby OSP, gminie o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, iż ma być kierującym pojazdem OSP. Władze macierzystych OSP udzielają pomocy organizacyjnej w tym zakresie.
Finansowanie badań i zezwoleń
Koszty związane z uzyskaniem uprawnień są finansowane z budżetu gminy:
- Badanie lekarskie osoby ubiegającej się o wydanie zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym OSP jest finansowane z budżetu gminy (art. 76 ust. [numer] ustawy o OSP).
- Badanie psychologiczne w zakresie psychologii transportu jest finansowane z budżetu gminy (art. 83 ust. [numer] ustawy o OSP).
- Koszty samych zezwoleń na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi ochotniczych straży pożarnych są również finansowane z budżetu gminy (art. 109 ust. 1 i 6 ustawy o kierujących pojazdami).
Problemy interpretacyjne i luki prawne
W ostatnich latach pojawiła się luka w przepisach, przez którą nowi kierowcy pojazdów ochotniczych straży pożarnych mieli problem z otrzymaniem zaświadczeń do kierowania pojazdem uprzywilejowanym. Po wejściu w życie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (1 stycznia 2022 r.) uchylono przepisy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, które określały, jaki podmiot wydaje takie zaświadczenia.
W przypadku kierowców OSP, oprócz podstawowych warunków, dodatkowym wymogiem wydania zezwolenia jest przedstawienie stosownego zaświadczenia potwierdzającego, że osoba ma być kierującym pojazdem ochotniczej straży pożarnej.
Interwencja Rzecznika Praw Obywatelskich i stanowisko Ministerstwa Infrastruktury
Sprawą zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich, argumentując, że wójt powinien mieć wyraźną podstawę prawną do wydawania takiego zaświadczenia, zgodnie z zasadą legalności i praworządności z art. 7 Konstytucji RP.
Ministerstwo Infrastruktury potwierdziło istnienie problemu. Resort poinformował RPO, że wymóg określony w art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami odnosi się do przepisu, który został uchylony, i brak jest podstaw do uznania, że dyspozycja tego przepisu może być zrealizowana. Tym samym starosta nie może skutecznie żądać przedstawienia zaświadczenia wydanego przez podmiot, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r.
Ministerstwo wskazuje, że istnieje możliwość uzyskania takiego zaświadczenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 217 § 1 i 2 pkt 2 k.p.a.), gdzie wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wydać zaświadczenie potwierdzające fakt lub stan prawny wynikający z danych posiadanych przez ten organ.
Nowelizacja przepisów
Aby wyeliminować tę nieścisłość, rząd wpisał nowelizację art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami do projektu noweli ustawy o OSP. Zgodnie z propozycją, nowe brzmienie przepisu ma jasno określać zasady wydawania zaświadczeń dla kierujących pojazdami ochotniczych straży pożarnych.
Formy zatrudnienia i odpowiedzialność kierowców OSP
Istnieje wiele pytań dotyczących form zatrudnienia kierowców OSP oraz ich odpowiedzialności.
Zatrudnienie kierowcy OSP
Zgodnie z art. 95a ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, kierującym pojazdem uprzywilejowanym OSP może być osoba, która posiada zaświadczenie wydane przez właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta), potwierdzające spełnienie wymagań w zakresie badań lekarskich oraz psychologicznych. Posiadanie tego zaświadczenia jest jedynym wymogiem. Kierowca taki nie musi być zatrudniony ani w gminie, ani w OSP. Nie musi być nawet członkiem OSP, jeżeli statut danej OSP tego nie wymaga.
Wójt nie może zatrudniać kierowców w OSP, ponieważ OSP działa w formie stowarzyszenia, a władze stowarzyszenia lub osoby przez nie upoważnione mogą podpisywać jakiekolwiek umowy. Co więcej, kierowca pojazdu uprzywilejowanego OSP nie może być pracownikiem samorządowym zatrudnionym przez wójta, zgodnie z załącznikiem nr 3 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych.
Udział w działaniach ratowniczych a wiek kierowcy
Zgodnie z art. 19 ust. 1b ustawy o ochronie przeciwpożarowej, bezpośredni udział w działaniach ratowniczych mogą brać członkowie OSP, którzy ukończyli 18 lat i nie przekroczyli 65 lat, posiadają aktualne badania lekarskie oraz odbyli szkolenie pożarnicze.
Kierowca pojazdu uprzywilejowanego OSP, który przekroczył 65 rok życia, nie może więc brać bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych. Działanie ratownicze obejmuje szeroki wachlarz czynności, w tym udawanie się na miejsce zdarzenia, co oznacza, że kierowanie pojazdem uprzywilejowanym OSP jest uznawane za bezpośredni udział w działaniu ratowniczym.
Odpowiedzialność Zarządu OSP w przypadku wypadku
Jeżeli kierujący pojazdem uprzywilejowanym OSP uczestniczy w wypadku drogowym lub kolizji nie z jego winy, Członkowie Zarządu OSP nie poniosą odpowiedzialności za sam wypadek jako odrębne zdarzenie. Mogą jednak ponieść odpowiedzialność prawną, na przykład w przypadku zaniedbań związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu lub brakami w dokumentacji kierowcy.
Użycie samochodu strażackiego do celów innych niż ratownicze
Dysponowanie samochodem strażackim zależy od jego właściciela:
- Jeżeli samochód strażacki jest wyłączną własnością OSP, o jego dysponowaniu decydują wyłącznie osoby uprawnione w jednostce OSP. Mogą one wyrazić zgodę lub odmówić na podwożenie strażaków na uroczystości (państwowe czy prywatne).
- Jeżeli samochód jest w dyspozycji OSP, ale jego właścicielem jest gmina, powinien być używany jedynie do działań związanych z realizacją zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej, chyba że osoby dysponujące samochodem z ramienia gminy wyrażą zgodę na używanie go do innych celów.
Nowe zasady nabywania uprawnień dla kierowców OSP (informacja z 2012 r.)
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, która w większości swoich przepisów weszła w życie 19 stycznia 2013 r., wprowadziła nowe zasady dotyczące wydawania uprawnień do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi.
Przepisy przejściowe
Osoby, które przed 19 stycznia 2013 r. były uprawnione do kierowania pojazdem uprzywilejowanym (np. członkowie OSP), zostały uznane za spełniające nowe wymagania dotyczące orzeczeń lekarskich i psychologicznych do końca okresu ich ważności. Dotyczyło to również ukończenia kursu dla kierujących pojazdami uprzywilejowanymi, jeśli uprawnienia zostały uzyskane w trybie art. 95a Prawa o ruchu drogowym.
Aby zachować te prawa, konieczne było posiadanie zaświadczenia wydanego w trybie art. 95a ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym przez okres 6 miesięcy od dnia wejścia w życie nowej ustawy (do 19 lipca 2013 r.) i w tym terminie wymienić je na zezwolenie (decyzję Starosty), o którym mowa w art. 106 ust. 1 pkt 5.
Adwokat Krzysztof M. Miazga zwracał uwagę na niekonsekwencję ustawodawcy, który niejasno określał obowiązek posiadania zaświadczeń dla kierowców OSP w przepisach przejściowych. Zalecał, aby kierowcy OSP zawsze posiadali przy sobie te zaświadczenia w okresie przejściowym, aby uniknąć problemów interpretacyjnych podczas kontroli drogowych. Sugerowano również, aby przed 19 stycznia 2013 r. kierowcy OSP przeszli badania lekarskie i psychologiczne według dotychczasowych przepisów, co pozwoliłoby na przesunięcie terminu kolejnych badań według nowych unormowań.
tags: #kierowca #pojazdu #uprzywilejowanego #osp