W Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach, sercu kultury Słowińców, doszło do groźnego pożaru, w wyniku którego spłonęła zrekonstruowana XIX-wieczna chałupa, znana jako Karczma u Dargoscha. Zdarzenie to, które miało miejsce 17 kwietnia 2019 roku, tuż przed godziną 17, postawiło pod znakiem zapytania dalszy los jednego z kluczowych obiektów skansenu, będącego zarówno atrakcją turystyczną, jak i bazą gastronomiczną oraz noclegową.
Charakterystyka zabytkowego obiektu
Karczma u Dargoscha to niezwykły obiekt, który ma swoją historię poza Klukami. Pierwotnie była to XIX-wieczna chałupa dwurodzinna, pochodząca z pobliskiego Wierzchocina. W latach 80. ubiegłego wieku została zdemontowana i przewieziona do kluckiego skansenu, gdzie dokonano jej ponownego montażu. Pod koniec lat 90. na jej bazie postanowiono wybudować karczmę, co wiązało się z dobudowaniem części gastronomicznej oraz pokoi gościnnych na poddaszu. Budynek, wykonany w konstrukcji szachulcowej z dachem krytym strzechą, jest wpisany do rejestru zabytków, co podkreślało jego wyjątkową wartość historyczną i kulturową.
Przez ostanie lata chałupą zajmowali się dzierżawcy, którzy prowadzili Karczmę u Dargoscha. Była ona ważnym punktem dla turystów odwiedzających skansen, oferującym nie tylko posiłki, ale i noclegi.
Przebieg akcji gaśniczej
Zawiadomienie o pożarze strażacy otrzymali 17 kwietnia 2019 roku tuż przed godziną 17. Na miejsce natychmiast skierowano 15 jednostek gaśniczych państwowej i ochotniczej straży pożarnej, w tym ze Smołdzina, Żelaza, Gardny, a nawet z Główczyc. Akcja ratownicza trwała kilka godzin, a dodatkowe utrudnienie stanowiła specyficzna konstrukcja chaty.
St. kpt. Tomasz Ponczkowski z Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Słupsku relacjonował: "Z uwagi na konstrukcje budynku, czyli drewniane belki, dach kryty strzechą, działania były bardzo wymagające, wymagały bardzo dużego nakładu pracy. Pożar był na nieużytkowanym strychu, tam też doszło do głównego spalania. Dostanie się do tego miejsca i ugaszenie pożaru wymagało zdjęcia całej konstrukcji dachu. Kiedy pożar wybuchł, rozprzestrzenił się po całym poddaszu nieużytkowym, dochodziło w wielu miejscach do wyjścia tego pożaru na zewnątrz." Mimo szybkiej interwencji ogień rozprzestrzeniał się w zawrotnym tempie. Prawdopodobnie do pożaru doszło w wyniku nieszczelności na przewodzie kominowym.
Skala zniszczeń i pierwsze oceny
W pożarze najbardziej ucierpiały górne kondygnacje obiektu. Dach z poddaszem zostały praktycznie całkowicie spalone. Parter budynku natomiast został zalany wodą użytą do gaszenia płomieni. Początkowo trudno było oszacować straty, ale z pewnością można je było liczyć w setkach tysięcy złotych, a wstępnie oszacowano je na kilkaset tysięcy złotych.
Henryk Soja, kierownik Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach, wyraził smutek z powodu straty: "Serce mi pęka, bo dużo pracy włożyliśmy w rekonstrukcję chałupy. Straty są ogromne." Mimo rozległych zniszczeń, wstępne oględziny pokazały, że ogień oszczędził najwartościowsze elementy budynku - stare, zabytkowe belki, stropy i rygle zachowały się i pozostały nienaruszone. Obiekt był ubezpieczony.
Na szczęście ogień nie przeniósł się na pozostałe zabudowania skansenu. Nie wiadomo było, jak zachowają się nasiąknięte wodą ściany budynku wykonane metodą szachulcową.
Plany odbudowy i rewitalizacji
Mimo ogromnych zniszczeń, muzealnicy i władze lokalne byli zgodni co do konieczności odbudowy. Henryk Soja stwierdził: "Nam się wydaje, że obiekt jest do uratowania. Jest on wpisany do rejestru zabytków, więc musi być uratowany." Violetta Tkacz-Laskowska, kustosz Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach, dodała: "Nie wyobrażamy sobie, żeby nie odbudować budynku. To, w jaki sposób będzie on robiony, muszą ocenić odpowiedni ludzie, rzeczoznawcy od budowlanki. Przede wszystkim najważniejsze, co ze stropami, jeżeli będą one zdrowe, to - myślę - nie będzie potrzeby rozbierania budynku." Wójt gminy Smołdzino Arkadiusz Walach podkreślał również, że trzeba zrobić wszystko, by zabytek odbudować, wskazując na to, że karczma była jedną z atrakcji gminy, a niedługo miało odbyć się "Czarne Wesele" przyciągające masę turystów.
Przed przystąpieniem do odbudowy, na miejscu trwało usuwanie skutków pożaru, w tym wywożenie strzechy chałupy oraz nadpalonych elementów konstrukcji. Funkcjonariusze policji prowadzili czynności mające na celu wyjaśnienie przyczyn pożaru.
W celu odrestaurowania karczmy, na początku 2023 roku została podpisana umowa w sprawie utworzenia Centrum Tradycji i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego w zabytkowej Karczmie u Dargoscha. Wartość zamówienia wyniosła blisko 3 200 000 zł, a pieniądze na ten cel przekazał marszałek województwa pomorskiego. Obiekt, który przez cztery lata był całkowicie wyłączony z użytku, został starannie wyremontowany.
Uroczyste otwarcie zrewitalizowanej Karczmy u Dargoscha
W czwartek, 29 czerwca 2023 roku, o godzinie 13:00, w Muzeum Wsi Słowińskiej w Klukach odbyło się uroczyste otwarcie zrewitalizowanej po pożarze zabytkowej Karczmy u Dargoscha. Wydarzenie to rozpoczęło się przy zagrodzie Reimanna (zagroda nr 1 na planie skansenu).
Po remoncie obiekt, obok dawnej części gastronomicznej i noclegowej, wzbogacił się o przestrzeń do prowadzenia warsztatów edukacyjnych. Utworzone w karczmie Centrum Tradycji i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego będzie oferować całoroczne zajęcia edukacyjne związane ze zwyczajami słowińskimi, uzupełniając działającą do tej pory jedną zagrodę edukacyjną, wykorzystywaną głównie latem. Nowo wyposażony obiekt ma przyjąć pierwszych gości w przyszłym roku, podkreślając, że takie miejsca to nasze kulturalne dziedzictwo, o które należy dbać.