Niniejszy artykuł szczegółowo omawia rolę i zadania Komendanta Gminnego Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) w kontekście ochrony przeciwpożarowej i zarządzania kryzysowego na poziomie gminy.
Podstawy Prawne i Zakres Działania
Funkcjonowanie Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) na obszarze gminy jest koordynowane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy Prawo ochrony przeciwpożarowej. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji KSRG, w § 24 ust. 1, określa pewne aspekty tej organizacji.
Brak Szczegółowych Uregulowań
Jednakże, ani ustawa Prawo ochrony przeciwpożarowej, ani ustawa o samorządzie gminnym, ani rozporządzenie KSRG nie precyzują szczegółowych zadań Komendanta Gminnego OSP wprost. W kontekście tworzenia planów ratowniczych, rola Komendanta Gminnego Związku nie została jednoznacznie sprecyzowana w dostępnych dokumentach. Niemniej jednak, jego kluczowe obowiązki można wywnioskować na podstawie ogólnych przepisów i praktyki.
Finansowanie i Obszar Działania OSP
Jedną z podstawowych jednostek ochrony przeciwpożarowej jest OSP. Działalność tej jednostki koncentruje się na terenie gminy, a jej członkowie to mieszkańcy gminy. Gmina jest zobowiązana do ponoszenia kosztów zapewnienia gotowości bojowej OSP.
Kluczowe Obowiązki Komendanta Gminnego OSP
Podstawową funkcją Komendanta Gminnego jest koordynacja działań związanych z przygotowaniem ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczych i ich uczestnictwem w tych działaniach. Ponadto pełni on funkcję dowódcy jednostek operacyjno-technicznych OSP (JOT OSP) z terenu gminy oraz jest odpowiedzialny za określanie potrzeb finansowych OSP z terenu gminy i zgłaszanie ich do projektu budżetu gminy.
Potencjalna Odpowiedzialność za Plany Ratownicze
Należy zauważyć, że Komendant Powiatowy (Miejski) PSP wykonuje swoje zadania na terenie gminy i powiatu, a gmina jest terenem działania Komendy Powiatowej PSP. W kontekście akcji ratowniczych, podmiotem odpowiedzialnym jest zawsze gmina lub właściciel terenu. Plany ratownicze, mimo że tworzone na szczeblu powiatowym czy wojewódzkim, dotyczą gminy lub właściciela obiektu lub terenu, a siły i środki zaangażowane w likwidację skutków zdarzenia pochodzą z poziomu gminy. Można przyjąć, że Komendant Gminny jest również odpowiedzialny za aktualizację planu ratowniczego swojej gminy.
Rola OSP w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG)
Definicja i Współpraca OSP
Ochotnicze straże pożarne (OSP) to jednostki ochrony przeciwpożarowej będące jednocześnie stowarzyszeniami w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2261). Jednostki OSP ściśle współdziałają z jednostkami organizacyjnymi Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz innymi podmiotami i instytucjami w celu zapewnienia bezpieczeństwa obywateli na terenie swego działania (miasta i gminy) lub wspomagają sąsiednie obszary w ramach poczynionych uzgodnień lub umów.
Komendant powiatowy (miejski) PSP prowadzi ewidencję sił i środków OSP, którymi może dysponować do działań ratowniczych we współpracy z właściwym wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) oraz starostą.
Warunki Włączenia do KSRG
Włączenie jednostki OSP do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG) uwarunkowane jest osiągnięciem przez nią wymaganych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej standardów wyposażenia i wyszkolenia, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 września 2014 r. w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. z 2014 r., poz. 1317), co pozwala na realizację samodzielnych działań ratowniczych.
Proces Włączania i Porozumienia
Włączenie jednostki do KSRG poprzedzone jest zawarciem porozumienia między właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej, tą jednostką a wójtem gminy, burmistrzem lub prezydentem - w przypadku ochotniczych straży pożarnych. Porozumienie, które zawierane jest na czas określony, powinno określać:
- deklarowaną gotowość operacyjną, w tym siły i środki jednostki przewidziane do wykorzystania w systemie;
- zadania ratownicze przewidziane dla jednostki w ramach systemu;
- wymaganą liczbę i wymagany poziom wyszkolenia ratowników w jednostce;
- sposób utrzymania stanu gotowości jednostki do działań ratowniczych;
- sposoby alarmowania jednostki;
- okres obowiązywania porozumienia;
- warunki rozwiązania porozumienia.
Do systemu może być włączona także jednostka, która jest wyposażona i której ratownicy są wyszkoleni na poziomie pozwalającym na realizację specjalistycznych czynności ratowniczych, jeżeli jej działalność ma zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie ratowniczym. Oceny tych warunków dokonuje właściwy miejscowo komendant powiatowy (miejski) i komendant wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, każdy w zakresie swojej właściwości. Ewidencję jednostek włączonych do KSRG prowadzi Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej.
Statystyki Rozwoju KSRG
Stan OSP w KSRG w poszczególnych latach przedstawia się następująco:
| Rok | Liczba jednostek w KSRG |
|---|---|
| 2015 | 4195 |
| 2016 | 4306 |
| 2017 | 4376 |
| 2018 | 4439 |
| 2019 | 4505 |
| 2020 | 4610 |
| 2021 | 4736 |
| 2022 | 4869 |
| 2023 | 5030 |
Łącznie od 2016 do 2023 włączono do KSRG 835 jednostek. Ogółem w Polsce, według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r., liczba ta wynosiła 5030 jednostek.
How Does The Government Of Poland Actually Work? - Making Politics Simple
Planowanie Ratownicze na Poziomie Gminy
Znaczenie Planów Ratowniczych
Plan ratowniczy jest opracowywany na wypadek nieprzewidzianych okoliczności i nagłych zdarzeń, szczególnie w sytuacjach kryzysowych. Określenie procedur postępowania i umieszczenie ich w planie działań jest niezbędne dla uniknięcia nieporozumień. Plany te opisują, kto, co i kiedy będzie robił, przy użyciu jakich zasobów i na jakiej podstawie prawnej - przed, w trakcie i natychmiast po zdarzeniu kryzysowym. Zapewniają przemyślane strategie komunikacji oraz podstawy do badań i oceny w celu wprowadzenia ewentualnych zmian.
Obowiązek Planowania Obronnego
Obowiązek planowania w ramach przygotowań obronnych państwa wynika z ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie warunków i trybu planowania i finansowania zadań wykonywanych w ramach przygotowań obronnych państwa. W ramach tego planowania wykonuje się między innymi opracowywanie planów ochrony zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych. Roczne plany tworzy się dla obszarów powiatu, województwa i kraju. Celem planów jest zapewnienie systemowego, skoordynowanego i efektywnego reagowania na zdarzenia, które powodują lub mogą spowodować stan kryzysu, poprzez kierowanie działaniem wszystkich jednostek organizacyjnych administracji rządowej i samorządowej oraz innych osób prawnych i fizycznych.
Rodzaje Planów Operacyjno-Ratowniczych
Rozróżnia się plany wewnętrzne i zewnętrzne. Komendant Wojewódzki PSP, na podstawie przedstawionych informacji, opracowuje dla zakładu o dużym ryzyku zewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy dla terenu narażonego na skutki awarii przemysłowej, znajdującego się poza zakładem.
Prowadzący zakład o zwiększonym lub dużym ryzyku powstania awarii przemysłowej sporządza program zapobiegania poważnym awariom, w którym przedstawia system zarządzania zakładem. Ponadto, prowadzący taki zakład jest zobowiązany opracować raport o bezpieczeństwie oraz wewnętrzny plan operacyjno-ratowniczy.
Rola Komendantów PSP w Planowaniu
Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej stanowi, że do zadań komendanta powiatowego (miejskiego) PSP należy między innymi opracowywanie planów ratowniczych na obszarze powiatu. Podobny obowiązek spoczywa na komendancie wojewódzkim w odniesieniu do województwa. Aktem wykonawczym do ustawy o ochronie przeciwpożarowej jest rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. Analiza ta stanowi podstawę ewentualnych korekt sieci podmiotów systemu na jego poszczególnych poziomach funkcjonowania oraz planowania i rozmieszczania sprzętu specjalistycznego. Analizy te poddaje się aktualizacji co najmniej raz w roku.
Zadania Jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP)
Zadania i organizację OSP określa ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2490). W świetle art. 3 ww. ustawy, do zadań realizowanych przez jednostki OSP należy podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska przez:
- prowadzenie działań ratowniczych, udział w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, a także udział w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże;
- udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych poza granicami kraju na podstawie umów międzynarodowych;
- udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludności o zagrożeniach;
- udział w ochronie ludności;
- wykonywanie kwalifikowanej pierwszej pomocy;
- organizowanie ćwiczeń oraz udział w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, gminę lub inne uprawnione podmioty;
- zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym;
- propagowanie zasad i dobrych praktyk w zakresie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów;
- organizowanie przedsięwzięć służących krzewieniu sportu i kultury fizycznej;
- organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej;
- upowszechnianie i wspieranie współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi z zakresu ochrony przeciwpożarowej;
- propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy;
- wspieranie gminy w realizacji pomocy na rzecz społeczności lokalnej;
- integrowanie społeczności lokalnej;
- udział we współpracy międzynarodowej gminy.
Przykład Działania OSP na Terenie Gminy
Przykładowe jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej na terenie Gminy Pisz, które odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa:
- OSP Liski (KSRG)
- OSP Hejdyk (KSRG)
- OSP Wiartel
- OSP Pogobie Średnie
- OSP Rostki
- OSP Jeże
Podsumowanie Obowiązków Komendanta Gminnego OSP
Chociaż szczegółowe zadania Komendanta Gminnego OSP nie są wprost wyliczone w obowiązujących przepisach, jego rola jest nieodzowna dla skutecznego funkcjonowania ochrony przeciwpożarowej na poziomie gminy. Obejmuje ona koordynację działań OSP, dowodzenie jednostkami JOT OSP, partycypację w planowaniu budżetowym oraz potencjalnie odpowiedzialność za aktualizację planów ratowniczych.