Komendant Gminny OSP: Zakres Obowiązków i Rola w Systemie Ratowniczym

Rola Komendanta Gminnego Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) jest kluczowa dla koordynacji działań ratowniczych na poziomie lokalnym, choć jego szczegółowe zadania nie zawsze są precyzyjnie określone w przepisach. Niniejszy artykuł przedstawia zakres obowiązków Komendanta Gminnego OSP, jego pozycję w strukturze ochrony przeciwpożarowej oraz kwestie dotyczące łączenia funkcji.

Podstawy Prawne Funkcjonowania OSP

Ochotnicze straże pożarne (OSP) to jednostki ochrony przeciwpożarowej, które jednocześnie stanowią stowarzyszenia w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2261). Jednostki OSP ściśle współdziałają z jednostkami organizacyjnymi Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz innymi podmiotami i instytucjami w celu zapewnienia bezpieczeństwa obywateli na terenie swego działania (miasta i gminy) lub wspomagają sąsiednie obszary w ramach poczynionych uzgodnień lub umów.

Zadania i organizację OSP określa ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2490). Komendant powiatowy (miejski) PSP prowadzi ewidencję sił i środków OSP, którymi może dysponować do działań ratowniczych we współpracy z właściwym wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) oraz starostą.

Zadania Realizowane przez Jednostki OSP

W świetle art. 3 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, do zadań realizowanych przez jednostki OSP należy podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, obejmujące:

1. Prowadzenie działań ratowniczych, udział w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, a także udział w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże.
2. Udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych poza granicami kraju na podstawie umów międzynarodowych.
3. Udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludności o zagrożeniach.
4. Udział w ochronie ludności.
5. Wykonywanie kwalifikowanej pierwszej pomocy.
6. Organizowanie ćwiczeń oraz udział w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, gminę lub inne uprawnione podmioty.
7. Zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym.
8. Propagowanie zasad i dobrych praktyk w zakresie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
9. Organizowanie przedsięwzięć służących krzewieniu sportu i kultury fizycznej.
10. Organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
11. Upowszechnianie i wspieranie współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
12. Propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy.
13. Wspieranie gminy w realizacji pomocy na rzecz społeczności lokalnej.
14. Integrowanie społeczności lokalnej.
15. Udział we współpracy międzynarodowej gminy.

Komendant Gminny OSP w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG)

Włączenie jednostki OSP do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG) uwarunkowane jest osiągnięciem przez nią wymaganych standardów wyposażenia i wyszkolenia, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 września 2014 r. w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. z 2014 r., poz. 1317), co pozwala na realizację samodzielnych działań ratowniczych.

Włączenie jednostki do KSRG poprzedzone jest zawarciem porozumienia między właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej, tą jednostką a wójtem gminy, burmistrzem lub prezydentem - w przypadku ochotniczych straży pożarnych. Porozumienie, zawierane na czas określony, powinno określać:

• deklarowaną gotowość operacyjną, w tym siły i środki jednostki przewidziane do wykorzystania w systemie;
• zadania ratownicze przewidziane dla jednostki w ramach systemu;
• wymaganą liczbę i wymagany poziom wyszkolenia ratowników w jednostce;
• sposób utrzymania stanu gotowości jednostki do działań ratowniczych;
• sposoby alarmowania jednostki;
• okres obowiązywania porozumienia;
• warunki rozwiązania porozumienia.

Do systemu może być włączona także jednostka, która jest wyposażona i której ratownicy są wyszkoleni na poziomie pozwalającym na realizację specjalistycznych czynności ratowniczych, jeżeli jej działalność ma zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie ratowniczym. Oceny tych warunków dokonuje właściwy miejscowo komendant powiatowy (miejski) i komendant wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, każdy w zakresie swojej właściwości. Ewidencję jednostek włączonych do KSRG prowadzi Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej.

Stan OSP w KSRG dynamicznie się rozwija, co świadczy o rosnącym znaczeniu tych jednostek w krajowym systemie bezpieczeństwa. W latach 2015-2023 liczba jednostek OSP włączonych do KSRG przedstawiała się następująco:

Łącznie od 2016 do 2023 włączono do KSRG 835 jednostek.

Rola i Zakres Obowiązków Komendanta Gminnego OSP

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, wójt (burmistrz, prezydent miasta) koordynuje funkcjonowanie Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego na obszarze gminy w zakresie ustalonym przez wojewodę. Jednakże, szczegółowe zadania Komendanta Gminnego Ochrony Przeciwpożarowej nie są precyzyjnie określone ani w ustawie o ochronie przeciwpożarowej, ani w ustawie o samorządzie gminnym, ani w rozporządzeniu KSRG.

Podstawowe Funkcje Komendanta Gminnego

Podstawową funkcją Komendanta Gminnego jest koordynacja przedsięwzięć dotyczących przygotowania ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczych i uczestniczenia w tych działaniach. Komendant Gminny jest dowódcą jednostek operacyjno-technicznych OSP z terenu gminy. Do jego zadań należy również określanie potrzeb finansowych OSP z terenu gminy i zgłaszanie ich do projektu budżetu gminy.

Odpowiedzialność za Planowanie Ratownicze

Komendant Gminny ma znaczące możliwości działania w zakresie planowania ratowniczego. Należy pamiętać, że Komendant Powiatowy (Miejski) wykonuje swoje zadania na terenie gminy i powiatu. Plany, mimo że powstają na szczeblu powiatowym lub wojewódzkim, dotyczą gminy lub właściciela obiektu lub terenu. Siły i środki uczestniczące w likwidacji skutków zdarzenia również pochodzą z poziomu gminy. Można przyjąć, że Komendant Gminny jest również odpowiedzialny za aktualizację planu ratowniczego swojej gminy.

Podstawy Prawne i Dokumenty Odniesienia

Mimo braku bezpośredniego sprecyzowania obowiązków Komendanta Gminnego Związku w procesie tworzenia planów ratowniczych, można odwołać się do następujących aktów prawnych i publikacji:

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. Nr 81, poz. 351 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. Nr 88, poz. 400 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 grudnia 1999 roku w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz. U. Nr 111, poz. ...).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo - gaśniczego.
• Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
• Kosowski B. Programowanie działań na wypadek zaistnienia sytuacji kryzysowych. Poradnik praktyczny.
• Vademecum ochrony przeciwpożarowej w powiecie i gminie. Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy. Ochrona przeciwpożarowa. Zbiór przepisów.

Zgodnie z art. 14 ust. 5 u.ppoż., wójt (burmistrz, prezydent miasta) koordynuje funkcjonowanie Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego na obszarze gminy w zakresie ustalonym przez wojewodę.

Łączenie Funkcji: Komendant Gminny, Naczelnik OSP, Konserwator i Prezes OSP

Praktyka pokazuje, że Komendant Gminny OSP często łączy różne funkcje. Ważne jest, aby rozróżnić funkcję społeczną od stanowiska pracy. Komendant Gminny jest wybierany na zjeździe zarządu gminnego, natomiast konserwator (np. kierowca-konserwator) jest zatrudniony przez gminę na podstawie umowy o pracę.

Komendant Gminny a Naczelnik/Kierowca-Konserwator

Łączenie funkcji Komendanta Gminnego z Naczelnikiem oraz Kierowcą-Konserwatorem w tej samej OSP jest możliwe, choć budzi pytania o efektywność dowodzenia. Naczelnik jest bezpośrednio odpowiedzialny za operacyjne funkcjonowanie jednostki OSP. Natomiast konserwator to stanowisko pracy, nie funkcja. Nie ma przeciwwskazań, aby konserwator posiadał uprawnienia do prowadzenia pojazdów ratowniczych. Trudno jednak być jednocześnie dowódcą akcji i jej wykonawcą (kierowcą). Mimo to, w wielu gminach takie połączenia funkcji mają miejsce, zwłaszcza gdy chodzi o części etatu.

Komendant Gminny a Prezes OSP

Kwestia łączenia funkcji Komendanta Gminnego z Prezesem OSP budzi więcej kontrowersji, głównie z powodów etycznych. Prezes OSP reprezentuje interesy swojej jednostki, natomiast Komendant Gminny powinien koordynować i wspierać wszystkie jednostki OSP w gminie w sposób obiektywny. Istnieje ryzyko, że Prezes OSP, będąc jednocześnie Komendantem Gminnym, mógłby przedkładać interesy swojej jednostki nad inne. Statuty OSP lub wewnętrzne regulaminy gminne mogą zawierać zapisy dotyczące takich sytuacji. W praktyce, jeśli nie ma niezdrowej rywalizacji między jednostkami, takie połączenie może funkcjonować, choć może prowadzić do zarzutów o faworyzowanie.

W niektórych gminach powołuje się koordynatorów ds. ochotniczych straży pożarnych, którzy podlegają bezpośrednio pod wydział bezpieczeństwa obywateli w urzędzie. Realizują oni zadania związane z funkcjonowaniem jednostek ochrony przeciwpożarowej, zarządzaniem kryzysowym i obroną cywilną, co może odciążyć Komendanta Gminnego i zapewnić bardziej obiektywne zarządzanie.

tags: #komendant #gminny #osp