Ochotnicze straże pożarne (OSP) to kluczowe jednostki ochrony przeciwpożarowej w Polsce, działające również jako stowarzyszenia w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2020 r. poz. 2261).
Jednostki OSP ściśle współdziałają z jednostkami organizacyjnymi Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz innymi podmiotami i instytucjami. Ich głównym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa obywateli na terenie swego działania (miasta i gminy) lub wspomaganie sąsiednich obszarów w ramach poczynionych uzgodnień lub umów.
Lokalne Jednostki OSP - Przykład Gminy Pisz
Wiele gmin w Polsce może pochwalić się rozwiniętą siecią jednostek OSP, które aktywnie wspierają lokalne społeczności. Przykładem są jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej na terenie Gminy Pisz, do których należą:
- OSP Liski (KSRG)
- OSP Hejdyk (KSRG)
- OSP Wiartel
- OSP Pogobie Średnie
- OSP Rostki
- OSP Jeże
Rola Komendanta Powiatowego (Miejskiego) PSP wobec OSP
Kluczową rolę w koordynacji działań OSP na szczeblu lokalnym pełni Komendant powiatowy (miejski) PSP. To właśnie on prowadzi ewidencję sił i środków OSP, którymi może dysponować do działań ratowniczych.
Działania te odbywają się we współpracy z właściwym wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) oraz starostą, co podkreśla współzależność i partnerstwo między różnymi szczeblami administracji i służb.
Zadania Realizowane przez Jednostki OSP
Zadania i organizację OSP określa ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2490). Zgodnie z art. 3 tej ustawy, do zadań realizowanych przez jednostki OSP należy podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, poprzez szeroki zakres aktywności:
- Prowadzenie działań ratowniczych, udział w działaniach ratowniczych oraz akcjach ratowniczych, a także udział w działaniach prowadzonych przez inne służby, inspekcje i straże.
- Udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych poza granicami kraju na podstawie umów międzynarodowych.
- Udział w alarmowaniu i ostrzeganiu ludności o zagrożeniach.
- Udział w ochronie ludności.
- Wykonywanie kwalifikowanej pierwszej pomocy.
- Organizowanie ćwiczeń oraz udział w szkoleniach, ćwiczeniach i zawodach sportowo-pożarniczych organizowanych przez Państwową Straż Pożarną, gminę lub inne uprawnione podmioty.
- Zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym.
- Propagowanie zasad i dobrych praktyk w zakresie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
- Organizowanie przedsięwzięć służących krzewieniu sportu i kultury fizycznej.
- Organizowanie przedsięwzięć oświatowo-kulturalnych propagujących wiedzę i umiejętności w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
- Upowszechnianie i wspieranie współdziałania między lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi z zakresu ochrony przeciwpożarowej.
- Propagowanie zasad udzielania pierwszej pomocy.
- Wspieranie gminy w realizacji pomocy na rzecz społeczności lokalnej.
- Integrowanie społeczności lokalnej.
- Udział we współpracy międzynarodowej gminy.
Psy Ratownicze - OSP Wieprz
Ochotnicze Straże Pożarne w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG)
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) jest podstawą operacyjną dla wielu jednostek OSP, umożliwiając im realizację samodzielnych działań ratowniczych. Włączenie jednostki OSP do KSRG uwarunkowane jest osiągnięciem przez nią wymaganych standardów wyposażenia i wyszkolenia, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 września 2014 r. w sprawie zakresu, szczegółowych warunków i trybu włączania jednostek ochrony przeciwpożarowej do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Dz.U. z 2014 r., poz. 1317).
Proces i Warunki Włączenia do KSRG
Włączenie jednostki do KSRG poprzedzone jest zawarciem porozumienia. Porozumienie to jest zawierane między właściwym miejscowo komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej, daną jednostką OSP a wójtem gminy, burmistrzem lub prezydentem.
Porozumienie, zawierane na czas określony, powinno szczegółowo określać:
- deklarowaną gotowość operacyjną, w tym siły i środki jednostki przewidziane do wykorzystania w systemie;
- zadania ratownicze przewidziane dla jednostki w ramach systemu;
- wymaganą liczbę i wymagany poziom wyszkolenia ratowników w jednostce;
- sposób utrzymania stanu gotowości jednostki do działań ratowniczych;
- sposoby alarmowania jednostki;
- okres obowiązywania porozumienia;
- warunki rozwiązania porozumienia.
Do systemu może być włączona także jednostka, która jest wyposażona i której ratownicy są wyszkoleni na poziomie pozwalającym na realizację specjalistycznych czynności ratowniczych, jeżeli jej działalność ma zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie ratowniczym. Oceny tych warunków dokonuje właściwy miejscowo komendant powiatowy (miejski) i komendant wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, każdy w zakresie swojej właściwości.
Ewidencję jednostek włączonych do KSRG prowadzi Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej.
Rozwój Jednostek OSP w KSRG
Stan jednostek OSP włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) dynamicznie wzrasta. Poniższa tabela przedstawia liczbę tych jednostek w poszczególnych latach:
| Rok | Liczba jednostek OSP w KSRG |
|---|---|
| 2015 | 4195 |
| 2016 | 4306 |
| 2017 | 4376 |
| 2018 | 4439 |
| 2019 | 4505 |
| 2020 | 4610 |
| 2021 | 4736 |
| 2022 | 4869 |
| 2023 | 5030 |
Łącznie od 2016 do 2023 roku włączono do KSRG 835 jednostek, co świadczy o rosnącym zaangażowaniu OSP w ogólnokrajowy system bezpieczeństwa.
Ogólne Cele i Misja Związku OSP RP
Działalność Ochotniczych Straży Pożarnych jest wspierana i koordynowana również przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Cele Związku obejmują szeroki zakres działań na rzecz ochrony i rozwoju społeczności:
- Działanie na rzecz ochrony życia, zdrowia i mienia przed pożarami, klęskami żywiołowymi i zagrożeniami ekologicznymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami.
- Rzecznictwo i reprezentowanie członków związku wobec organów administracji publicznej.
- Wykonywanie zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej zleconych przez organy administracji publicznej.
- Współtworzenie i opiniowanie aktów normatywnych dotyczących ochrony przeciwpożarowej.
- Działanie na rzecz ochrony środowiska.
- Informowanie o występujących zagrożeniach pożarowych i innych zagrożeniach miejscowych oraz sposobach im zapobiegania.
- Rozwijanie i upowszechnianie działalności kulturalnej.
- Rozwijanie i krzewienie kultury fizycznej i sportu.