Kora sosnowa, będąca materiałem organicznym, stanowi potencjalne zagrożenie pożarowe, zwłaszcza gdy jest składowana w dużych ilościach. Pożary biomasy, w tym kory sosnowej, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji ekonomicznych i ekologicznych, a także stanowić wyzwanie dla służb ratowniczych.
Studia Przypadku: Incydenty Pożarowe z Udziałem Kory Sosnowej
Poniżej przedstawiono analizę dwóch znaczących pożarów, które ilustrują specyfikę i wyzwania związane z gaszeniem płonącej kory sosnowej.
Pożar hałdy kory sosnowej w Leśniakowiźnie (2021)
Dnia 3 stycznia 2021 roku tuż przed godziną 13:00 w miejscowości Leśniakowizna, gmina Wołomin, doszło do pożaru części hałdy kory sosnowej o kubaturze około 20 000 m3. Przybyłe na miejsce jednostki straży zastały pożar, który obejmował około 100 m2 składowiska biomasy. Po dotarciu na miejsce strażacy przystąpili do działań, podając prądy gaśnicze na ogniska pożaru oraz wykorzystując pobliską rzekę do zasilenia w wodę. W miarę przybywania kolejnych jednostek straży pożarnej, ilość prądów gaśniczych zwiększała się. Właściciel obiektu udostępnił strażakom ciężki sprzęt w postaci koparek i ładowarek wraz z obsługą, aby można było dotrzeć do ukrytych w składowisku zarzewi ognia.
Pożar sortowni kory sosnowej w Wyganowie (2022)
W sobotę 18 czerwca 2022 roku o godzinie 13:59 w miejscowości Wyganów (gmina Kobylin) doszło do pożaru hali produkcyjnej - sortowni kory sosnowej. Ogień objął wnętrze obiektu o dużej powierzchni oraz materiały palne składowane tuż przy ścianach zewnętrznych, co spowodowało dużą ilość napływających zgłoszeń o widocznym intensywnym zadymieniu we wskazanej lokalizacji. Pierwsze zastępy docierające na miejsce pożaru zastały pożar hali w fazie rozwiniętej, który obejmował cały obiekt oraz materiały wykorzystywane w procesie produkcyjnym zgromadzone w pobliżu. Decyzją Kierującego Działaniami Ratowniczymi na miejsce dysponowano kolejne zastępy, systematycznie zwiększając intensywność podawania środka gaśniczego. Działania utrudniała duża intensywność spalania materiałów zgromadzonych wewnątrz hali, silne zadymienie oraz wysoka temperatura. W momencie dotarcia na miejsce kolejnych jednostek sumarycznie podano 6 skutecznych prądów gaśniczych w natarciu na palące się wnętrze hali oraz materiały przy ścianie zewnętrznej. Celem zachowania ciągłości działań gaśniczych na miejscu zorganizowano zaopatrzenie wodne w oparciu o pobliską sieć hydrantową.
W momencie opanowania sytuacji pożarowej do budynku wprowadzono roty gaśnicze, które dogaszały ogień w różnych częściach hali oraz koordynowały usuwanie nadpalonych materiałów na zewnątrz. W celu zwiększenia komfortu pracy ratowników hale systematycznie oddymiano, stosując wentylację nadciśnieniową. Przed przybyciem na miejsce jednostek ochrony przeciwpożarowej jeden z domowników podjął próbę ewakuacji części wartościowego mienia, odczuwając negatywne skutki oddziaływania wysokiej temperatury oraz dymów pożarowych w hali. Mężczyźnie udzielono kwalifikowanej pierwszej pomocy, oczekując na przyjazd służb medycznych. Na szczęście w trakcie szczegółowej diagnostyki w karetce pogotowia kierownik zespołu nie stwierdził podstaw do hospitalizacji uczestnika zdarzenia. W dalszej części działań przeprowadzono ręczne prace rozbiórkowe zdeformowanej konstrukcji metalowej, która utrudniała dostęp do części socjalno-bytowej obiektu, wykorzystując do tego celu mechaniczne piły tarczowe. Po usunięciu materiałów składowanych w pryzmach z wykorzystaniem ciągnika rolniczego z ładowaczem czołowym na zewnątrz i dogaszeniu zarzewi ognia zlokalizowanych za pomocą kamery termowizyjnej, działania, które trwały nieprzerwanie przez ponad 5 godzin, zakończono.
POŻAR DOMU Wyjazd Alarmowy OSP!!!
Czynniki Sprzyjające Powstawaniu i Rozwojowi Pożarów Biomasy
Pożary biomasy, w tym kory sosnowej, są często wynikiem połączenia niekorzystnych warunków pogodowych i działalności człowieka.
Warunki Meteorologiczne
Warunki pogodowe to główny czynnik, od którego zależy podatność lasów i składowisk biomasy na pożary. Brak opadów wpływa na wilgotność ściółki lub składowanego materiału, której spadek poniżej poziomu 28% znacznie zwiększa ryzyko zapalenia. Kiedy wilgotność spada poniżej 10%, czyli w granicach wilgotności kartki papieru, każda nieostrożność człowieka, każdy porzucony niedopałek automatycznie stają się zarzewiem pożaru.
Zmiany klimatyczne prowadzą do skrajnych warunków pogodowych, takich jak fale upałów, deszcze nawalne, burze, huragany, ale mogą również przyczyniać się do występowania większej liczby pożarów. Naukowcy nie mają wątpliwości, że wskutek globalnych zmian klimatu pożary będą coraz częstsze i bardziej intensywne.
Czynnik Ludzki
Jak podaje Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej, za ponad 90% pożarów odpowiedzialny jest człowiek. Obok umyślnych podpaleń, najczęstszą ich przyczyną są palone ogniska, grille, używanie w lasach otwartego ognia i niedopałki papierosów, także te wyrzucane z przejeżdżających przez tereny leśne samochodów. Te same czynniki mogą być przyczyną zapłonu składowisk kory sosnowej.
Dynamika Dużych Pożarów Biomasy
Problem z wielkimi pożarami biomasy jest taki, że trudno przewidywać, jak będą się zachowywały. Ogień szalejący na dużym obszarze tworzy własne prądy powietrzne. Rozgrzane przez pożar powietrze leci ku górze, a w jego miejsce zasysane jest chłodniejsze z okolicy, tworząc burzę ogniową. Wytworzony przez pożar wiatr może mieć siłę sztormu i gwałtownie podsyca ogień, osiągając temperaturę zdolną topić metalowe konstrukcje. Dodatkowo wiatry unoszą płonące żagwie, najczęściej fragmenty gałęzi, i roznoszą je po okolicy. Tą drogą ogień może przeskakiwać nawet na pół kilometra i rozprzestrzeniać się w sposób trudny do opanowania, przy okazji omijając górą przygotowane przez strażaków pasy przeciwpożarowe. Wytwarzane przez ogień prądy powietrzne rozprzestrzeniają też dym, który może zaskoczyć strażaków i stworzyć dla nich zagrożenie.
W takich warunkach nie mówi się o gaszeniu, tylko o ograniczaniu zasięgu pożaru, głównie z powietrza. Tysiące litrów wody zrzucają z powietrza samoloty i śmigłowce, celując w obrzeża pożaru. W jego centrum nie ma możliwości gaszenia ognia; panuje tam tak wysoka temperatura, że woda wyparowuje, zanim dotrze do celu. Gdy ogień już się rozszaleje i stanie się katastrofalnym pożarem, głównym celem staje się niedopuszczenie go do budynków i infrastruktury.
Konsekwencje Pożarów Biomasy dla Środowiska i Gospodarki
Pożary biomasy, w tym składowisk kory sosnowej, przynoszą znaczące straty ekonomiczne i ekologiczne.
Skutki Ekonomiczne
Do ekonomicznych skutków pożarów zaliczamy:
- straty finansowe związane z akcją gaśniczą,
- koszty oczyszczania pogorzeliska,
- uszkodzenia drzew lub materiałów wykluczające je z późniejszego użytkowania,
- wydatki związane z przywróceniem środowisku stanu sprzed pożaru.
Według Instytutu Badawczego Leśnictwa, bezpośrednie straty w przeliczeniu na 1 hektar powierzchni wynoszą 17 tysięcy złotych, a straty pośrednie (ekologiczne) 92 tysiące złotych/1 ha. Wartości te, choć dotyczą lasów, dają pogląd na skalę strat ponoszonych również w przypadku dużych pożarów składowisk biomasy.
Skutki Ekologiczne
Ekologiczne skutki pożarów biomasy są szczególnie niebezpieczne ze względu na wydzielane w procesie spalania związki toksyczne oraz gazy cieplarniane przyczyniające się bezpośrednio do powstawania efektu cieplarnianego. Podczas pożaru 1 tony materiału leśnego (a więc i biomasy takiej jak kora sosnowa) powstaje:
- 1375 kg dwutlenku węgla,
- 125 kg tlenku węgla,
- 50 kg cząstek ciekłych i stałych (dym, para wodna),
- 12,5 kg węglowodorów (w tym metan),
- 2,5 kg tlenków azotu,
- związki siarki.
Aby wyrównać emisję dwutlenku węgla wyemitowanego w pożarze 1 hektara lasu, należy zasadzić około 10-25 hektarów lasu. Pożary lasów w skali globalnej są niekorzystne dla klimatu głównie z powodu wysokich emisji dwutlenku węgla, który istotnie wpływa na równowagę klimatyczną Ziemi i pogłębia zachodzące tendencje klimatyczne. Do efektu cieplarnianego przyczyniają się również emitowane w czasie pożarów pyły. Pył w atmosferze absorbuje i rozprasza promieniowanie słoneczne, a w konsekwencji, wypromieniowując zaabsorbowaną energię, podwyższa temperaturę powietrza i powoduje wzrost temperatur. Taki proces może trwać długo, ponieważ pyły mogą unosić się w atmosferze nawet ponad rok. Pył w końcu opada, a jego część dociera nad obszary podbiegunowe, co oznacza kolejne konsekwencje. Lód przykryty nawet drobną warstwą pyłów szybciej akumuluje i oddaje energię słoneczną w postaci ciepła, a w konsekwencji szybciej się topi.
Strategie Zapobiegania i Działania Pożarowe
Gaszenie pożarów biomasy i lasów wymaga stosowania specyficznych metod ochrony przeciwpożarowej oraz zaangażowania wyszkolonych służb i specjalistycznego sprzętu. Konieczna jest stała obserwacja terenu umożliwiająca dostrzeżenie zagrożenia w fazie początkowej i zahamowanie rozprzestrzeniania się ognia. Potrzebna jest powszechna świadomość konieczności przestrzegania zasad zachowania się w lasach i w ich otoczeniu, obowiązku alarmowania służb w przypadku dostrzeżenia ognia oraz podporządkowania się zarządzeniom kierujących akcją gaśniczą. W przypadku dużych składowisk biomasy, takich jak kora sosnowa, kluczowe jest również zapobieganie samozapłonom oraz szybkie reagowanie na wszelkie oznaki tlenia się materiału.