Koszt szczepionki na ospę wietrzną i kompleksowe informacje o szczepieniu

Ospa wietrzna to jedna z najczęstszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego, wywoływana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (Varicella zoster virus, VZV). Charakteryzuje się nagłym pojawieniem się swędzącej wysypki, gorączki, bólu głowy i ogólnego osłabienia. Choć u większości dzieci przebieg choroby jest łagodny, u niemowląt, dzieci z problemami zdrowotnymi, nastolatków, kobiet w ciąży oraz osób dorosłych może mieć znacznie cięższy przebieg i prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy nadkażenia bakteryjne skóry. W Polsce co roku odnotowuje się kilkaset tysięcy zakażeń, a ponad 1000 osób wymaga hospitalizacji z powodu powikłań.

Wirus VZV bardzo łatwo przenosi się drogą kropelkową, a także poprzez bezpośredni kontakt ze zmianami skórnymi chorego. Okres zakaźny rozpoczyna się już 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki i trwa do momentu, gdy wszystkie pęcherzyki wyschną i pokryją się strupami. Okres inkubacji wirusa wynosi zazwyczaj od 10 do 21 dni.

Dlaczego warto się szczepić?

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest podstawową zasadą profilaktyki, która pozwala zapobiec chorobie lub znacząco złagodzić jej przebieg. Ponadto, chroni ono przed późniejszym "przebudzeniem się" wirusa w postaci półpaśca, który może reaktywować się po wielu latach. Koszty szczepienia są niewielkie w porównaniu z potencjalnymi wydatkami na leczenie powikłań wynikających z zakażenia wirusem ospy wietrznej.

Szczepionka przeciwko ospie wietrznej - rodzaje i skuteczność

Na polskim rynku dostępne są szczepionki przeciwko ospie wietrznej, zawierające żywe atenuowane (osłabione) wirusy Varicella zoster szczepu Oka. Przykładem jest preparat Varilrix, który jest monowalentny (jednoskładnikowy). Istnieje również szczepionka poczwórnie skojarzona przeciwko odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej (MMRV), jednak w niniejszym artykule skupiamy się na szczepieniu przeciwko samej ospie.

Po przyjęciu obu dawek szczepionki ponad 95% dzieci uniknie zachorowania na ospę wietrzną. Nawet jeśli dojdzie do zachorowania, przebieg choroby jest zazwyczaj łagodniejszy, z mniejszą liczbą wykwitów i niższą gorączką niż u osób niezaszczepionych. Szczepionka zapewnia długotrwałą odporność i zmniejsza ryzyko wystąpienia półpaśca w przyszłości. Skuteczność szczepionki w zapobieganiu zachorowaniu lub znacznym łagodzeniu przebiegu jest również wysoka, jeśli preparat zostanie podany w ciągu 3-5 dni od kontaktu z osobą chorą na ospę wietrzną.

Czy szczepienie na ospę wietrzną jest obowiązkowe i refundowane?

W Programie Szczepień Ochronnych (PSO) w Polsce szczepienie na ospę wietrzną figuruje jako pozycja zalecana, a nie obowiązkowa dla większości populacji. Oznacza to, że preparaty ochronne nie są refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). W związku z tym, większość osób zainteresowanych uodpornieniem musi samodzielnie ponieść koszt szczepionki oraz kwalifikacji do szczepienia.

Obowiązkowe i bezpłatne szczepienia dla grup ryzyka

Mimo że szczepienie jest zalecane, istnieją grupy, dla których jest ono obowiązkowe i bezpłatne. Należą do nich dzieci do 12. roku życia z następujących grup:

• z upośledzeniem odporności, w tym zakażone wirusem HIV;
• z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji;
• przed leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią;
• z otoczenia dzieci znajdujących się w grupie ryzyka ciężkiego przebiegu choroby (o ile nie przeszły jej wcześniej);
• narażone na zakażenie ze względów środowiskowych, przebywające w:
  • żłobkach lub klubach dziecięcych;
  • zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, zakładach opiekuńczo-leczniczych;
  • rodzinnych domach dziecka, domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, domach pomocy społecznej;
  • placówkach opiekuńczo-wychowawczych, regionalnych placówkach opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodkach preadopcyjnych.

Warto zaznaczyć, że obowiązek szczepienia przeciw ospie nie obejmuje dzieci uczęszczających do przedszkoli.

Koszt szczepionki na ospę wietrzną

Ponieważ szczepienia na ospę wietrzną są w większości przypadków nierefundowane, za preparat trzeba zapłacić zarówno w publicznych, jak i prywatnych klinikach czy aptekach. Cena jednej dawki szczepionki Varilrix na polskim rynku wynosi zazwyczaj od 240 zł do 290 zł, jednak może się różnić w zależności od apteki. W przypadku chęci zaszczepienia dziecka, które nie należy do grup objętych obowiązkiem szczepienia, należy poprosić lekarza o receptę, a następnie zakupić szczepionkę w aptece, pamiętając o odpowiednim transporcie w torbie termicznej.

Niektóre ośrodki oferujące szczepienia, jak np. TropicalMed w Krakowie, mogą oferować preparat na miejscu, co eliminuje konieczność samodzielnego zakupu i dostarczania szczepionki. W takich miejscach cena za dawkę może wynosić około 359 zł, co często obejmuje również kwalifikację do szczepienia. Kwalifikacja medyczna, mająca na celu wykluczenie ewentualnych przeciwwskazań, jest obowiązkowa przed każdym szczepieniem i jej koszt może wynosić około 70 zł.

Dla kogo jest zalecana szczepionka?

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest zalecane wszystkim osobom, które nie chorowały na nią i nie były wcześniej szczepione. Szczególnie ważne jest dla następujących grup:

• dzieci od 9. miesiąca życia, zwłaszcza w wieku przedszkolnym i szkolnym;
• osoby dorosłe i młodzież, u których przebieg ospy jest z reguły cięższy i obarczony większym ryzykiem powikłań;
• kobiety, które nie chorowały na ospę wietrzną i planują ciążę - ze względu na ryzyko ciężkiego przebiegu ospy w ciąży i zakażenia płodu, mogącego prowadzić do wystąpienia u dziecka wrodzonego zespołu ospy wietrznej;
• osoby mające bliski kontakt z chorym na ospę lub półpasiec (profilaktyka poekspozycyjna) - zaleca się podanie szczepionki najpóźniej 72-120 godzin po kontakcie.

O konieczności szczepienia, szczególnie w przypadku wskazań środowiskowych lub zdrowotnych, decyduje lekarz (pediatra w przypadku dzieci).

Schemat szczepienia przeciwko ospie wietrznej

Szczepionka przeciwko ospie wietrznej podawana jest podskórnie lub domięśniowo, najczęściej w okolicę mięśnia naramiennego lub w przednio-boczną część uda. Zalecany schemat szczepienia obejmuje dwie dawki preparatu.

• Dzieci (od ukończenia 9. miesiąca życia do 12. lat): pierwsza dawka może być podana od 9. miesiąca życia (zaleca się po 12. miesiącu życia, optymalnie między 12. a 18. miesiącem życia), a drugą dawkę należy podać po upływie co najmniej 6 tygodni (optymalny odstęp to 3 miesiące). U niemowląt od 9. do 11. miesiąca życia włącznie, drugą dawkę należy podać po co najmniej 3 miesiącach.
• Młodzież i dorośli (od ukończenia 13. roku życia): dwie dawki szczepionki, z drugą dawką podaną po co najmniej 6 tygodniach od pierwszej (w żadnym wypadku odstęp nie powinien być krótszy niż 4 tygodnie).

Osobom, które rozpoczęły proces szczepienia, ale go nie ukończyły (otrzymały tylko jedną dawkę), należy jak najszybciej podać drugą dawkę. Nie ma konieczności rozpoczynania schematu szczepienia od początku. Szczepionka może być podawana jednocześnie z innymi szczepionkami (np. MMR, DTPa, Hib, IPV, HBV), jednak różne szczepionki podawane we wstrzyknięciach powinny być zawsze aplikowane w różne miejsca ciała.

Przeciwwskazania do podania szczepionki przeciwko ospie

Przed każdym szczepieniem konieczna jest kwalifikacja lekarska, która wykluczy ewentualne przeciwwskazania. Do głównych przeciwwskazań należą:

• ciężkie upośledzenie odporności (pierwotne lub nabyte, np. osoby z niedoborem limfocytów, białaczką, chłoniakiem, dyskrazją krwi, klinicznymi objawami zakażenia wirusem HIV, AIDS);
• przyjmowanie leków immunosupresyjnych, w tym dużych dawek kortykosteroidów, chemioterapii lub radioterapii (zalecany odstęp po zakończeniu leczenia wynosi zazwyczaj do 6 miesięcy);
• ciąża (należy unikać zajścia w ciążę przez miesiąc od zaszczepienia);
• nadwrażliwość na substancję czynną, neomycynę lub którykolwiek składnik szczepionki (kontaktowe zapalenie skóry po neomycynie nie jest przeciwwskazaniem);
• wystąpienie w przeszłości objawów nadwrażliwości po podaniu innej szczepionki przeciw ospie wietrznej;
• leczenie krwią, osoczem, immunoglobulinami lub innymi preparatami krwi w okresie poprzedzającym szczepienie (zalecany odstęp od 3 do 11 miesięcy w zależności od rodzaju preparatu);
• ostra i ciężka choroba przebiegająca z gorączką (łagodna infekcja, np. przeziębienie, nie jest przeciwwskazaniem);
• okres karmienia piersią (ze względu na teoretyczne ryzyko przeniesienia wirusa z matki na niemowlę, choć dane są ograniczone).

Przez 6 tygodni po szczepieniu nie należy podawać osobie zaszczepionej preparatów kwasu acetylosalicylowego (np. aspiryny, polopiryny) ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu Reye’a.

Możliwe działania niepożądane

Podobnie jak w przypadku innych szczepionek, po szczepieniu na ospę wietrzną mogą wystąpić działania niepożądane, które zazwyczaj są łagodne i ustępują samoistnie. Bardzo często zgłaszane są:

• ból, rumień i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia;
• gorączka (mierzona pod pachą/w jamie ustnej ≥37,5°C lub w odbycie ≥38°C).

Niezbyt często mogą pojawić się:

• infekcje górnych dróg oddechowych, zapalenie gardła, powiększenie węzłów chłonnych;
• rozdrażnienie, ból głowy, senność;
• kaszel, nieżyt nosa, nudności, wymioty;
• wysypka wirusowa, świąd;
• ból stawów, ból mięśni, zmęczenie, złe samopoczucie.

Rzadziej obserwuje się zapalenie spojówek, ból brzucha, biegunkę czy pokrzywkę. W przypadku wystąpienia gorączki lub bólu, można zastosować leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol. U niektórych osób, zwłaszcza nastolatków, może wystąpić psychogenna reakcja na ukłucie igłą, objawiająca się omdleniem, któremu mogą towarzyszyć przemijające zaburzenia widzenia czy ruchy toniczno-kloniczne. Ważne jest zapewnienie odpowiednich procedur, aby uniknąć urazów podczas omdleń.

Ważne uwagi i środki ostrożności

• Monitorowanie po szczepieniu: Należy zapewnić możliwość fachowej opieki medycznej i leczenia na wypadek rzadko występujących po szczepieniu reakcji anafilaktycznych.
• Zmniejszenie wrażliwości na tuberkulinę: Szczepionki zawierające żywe wirusy mogą czasowo zmniejszać wrażliwość skóry na tuberkulinę. Próbę tuberkulinową należy wykonywać przed lub równocześnie ze szczepieniem, lub odczekać do 6 tygodni po nim.
• Przeniesienie wirusa szczepionkowego: Przeniesienie wirusa ospy wietrznej szczepu Oka z zaszczepionych osób, u których rozwinęła się wysypka, na osoby nieuodpornione występuje niezwykle rzadko. Osoby zaszczepione (nawet bez wysypki) powinny unikać kontaktu z osobami z grup wysokiego ryzyka (np. z obniżoną odpornością, kobietami w ciąży, noworodkami) przez 6 tygodni po szczepieniu, jeśli taki kontakt jest nieunikniony, należy ocenić ryzyko.
• Fenyloalanina: Szczepionka zawiera fenyloalaninę, co jest istotne dla osób z fenyloketonurią (PKU).
• Transport szczepionki: W przypadku samodzielnego zakupu preparatu, należy go transportować w torbie termicznej, w temperaturze od +2°C do +8°C.

tags: #koszt #szczepionki #na #ospe #wietrzna