Krajowe Zawody Sportowo-Pożarnicze Ochotniczych Straży Pożarnych są zwieńczeniem czteroletniego cyklu, w którym udział bierze ponad 100 tysięcy członków OSP. To największe i najważniejsze zawody realizowane w środowisku ochotniczych straży pożarnych w kraju. Zawody te są kluczowym elementem przygotowania i weryfikacji gotowości jednostek OSP zarówno w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG), jak i poza KSRG, do udziału w działaniach ratowniczych.
Cele i znaczenie zawodów
Celem zawodów sportowo-pożarniczych OSP jest przede wszystkim doskonalenie umiejętności obsługi sprzętu, popularyzacja zagadnień ochrony przeciwpożarowej, a także ocena stanu wyszkolenia pożarniczego. W regulaminie zawodów jasno wskazano, że są one formą intensywnego szkolenia pożarniczego, przyczyniając się do podnoszenia kwalifikacji strażaków ochotników. Zawody możemy traktować jako rozrywkę i integrację, ale także jako formę doskonalenia, gdyż treningi do nich i sam udział mogą być dobrą formą przygotowania do działań ratowniczo-gaśniczych.
Zasady uczestnictwa i skład drużyn
W zawodach biorą udział członkowie Ochotniczych Straży Pożarnych. Mogą w nich uczestniczyć strażacy w wieku powyżej 16 lat. W przypadku zawodników niepełnoletnich wymagana jest zgoda rodziców lub opiekunów. Należy zaznaczyć, że niektóre funkcje w drużynie wymagają ukończenia 18 lat. Startujący zawodnicy powinni posiadać odpowiednie oznaczenia funkcyjne.
Skład drużyny różni się w zależności od kategorii:
- Drużyna męska: Składa się z 9 osób - 8 zawodników oraz 1 zawodnika rezerwowego. Zawodnik rezerwowy nie jest obowiązkowy, ale zdecydowanie warto go powołać.
- Drużyna kobieca: Składa się z 8 do 10 osób - 8 zawodniczek, 1 zawodniczki rezerwowej (nieobowiązkowo) oraz mężczyzny obsługującego motopompę (nieobowiązkowo).
Główne konkurencje sportowo-pożarniczych
Zawody sportowo-pożarnicze OSP rozgrywane są na różnych szczeblach, obejmując szereg zróżnicowanych konkurencji.
Ćwiczenie Bojowe ("Bojówka")
Ćwiczenie bojowe, często nazywane „bojówką”, to jedna z najbardziej widowiskowych konkurencji. W dużym skrócie celem jest strącenie pachołków i obrócenie lub złamanie tarczy prądem wody. Cel ten realizuje się poprzez zassanie wody z zewnętrznego zbiornika, podanie jej na linię główną zakończoną rozdzielaczem, z którego wyprowadzone są dwie linie gaśnicze.
Przebieg i role w ćwiczeniu bojowym
Ćwiczenie rozpoczyna się od meldunku dowódcy o gotowości drużyny. Sędzia odbierający meldunek wydaje zgodę na rozpoczęcie ćwiczenia, a następnie sędzia startowy wydaje komendę do startu.
- Łącznik: Odpowiedzialny jest za budowę linii głównej (od nasady motopompy do rozdzielacza) we współpracy z rozdzielaczowym. Zabiera wąż W-75, unosi go i rozwija w kierunku natarcia, podłączając jedną końcówkę do motopompy, a z drugą biegnąc w kierunku rozdzielacza.
- Rozdzielaczowy: Buduje linię główną, zabierając rozdzielacz i odcinek węża W-75. Stawia rozdzielacz na ziemi za linią orientacyjnego ustawienia i łączy go z linią główną.
- Mechanik: Uczestniczy w budowie linii ssawnej, przenosząc smoka ssawnego i dwa klucze do łączników w miejsce łączenia smoka z pierwszym odcinkiem węża ssawnego.
- Rota I (Przodownik i Pomocnik): Ma za zadanie zbudowanie pierwszej linii gaśniczej. Przodownik zabiera prądownicę i odcinek węża W-52, rozwija wąż i zajmuje stanowisko gaśnicze. Pomocnik roty zabiera odcinek węża W-52, biegnie na wysokość rozdzielacza, łączy wąż z rozdzielaczem, a następnie z odcinkiem rozwiniętym przez przodownika.
- Rota II: Ma najwięcej pracy do wykonania, budując linię ssawną i drugą linię gaśniczą. Po zbudowaniu linii ssawnej i zanurzeniu jej w wodzie, przystępuje do zbudowania drugiej linii gaśniczej analogicznie do roty I. Zadaniem przodownika roty jest strącenie czterech pachołków.
Podczas zawodów organizator zapewnia niezbędny sprzęt: zbiornik, podest, pachołki i tarczę obrotową, zgodnie z Regulaminem zawodów sportowo-pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych OSP-1/2011.
Sztafeta Pożarnicza
W sztafecie pożarniczej każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 m. Pierwszy zawodnik rozpoczyna bieg z prądownicą, która jest przekazywana kolejnym zawodnikom aż do pokonania całego dystansu. Przekazanie prądownicy powinno nastąpić w strefie zmiany, w przeciwnym wypadku naliczane są punkty karne.
Każdy z zawodników, poza pokonaniem dystansu, ma do wykonania zadanie, takie jak pokonanie drewnianej ściany o wymiarach 1,5 m x 1,5 m, czy podłączenie odcinka W-52 do wyjścia rozdzielacza i podłączenie prądownicy do węża (kolejność jest dowolna). Organizator zapewnia niezbędne elementy toru, takie jak płotek, rów, tyczki (3 sztuki, mocowane na trwałe z podstawą), równoważnię i ścianę, zgodnie z regulaminem OSP-1/2011.
Punkty Karne
W każdej z konkurencji możliwe jest otrzymanie punktów karnych, które są przyznawane za wykonanie czynności niezgodnych z regulaminem. 1 punkt karny jest równy 1 sekundzie. Oznacza to, że nawet uzyskując najlepszy czas, można otrzymać kilkadziesiąt punktów karnych i nie zająć wymarzonego miejsca. W celu uniknięcia punktów karnych należy trenować zgodnie z wytycznymi w regulaminie, ponieważ utrwalenie błędnych nawyków będzie trudne do naprawienia. Wynik końcowy to suma uzyskanych czasów w ćwiczeniu bojowym i sztafecie pożarniczej, z uwzględnieniem punktów karnych. Im mniejsza liczba punktów, tym wyższe miejsce.
Inne Formy Zawodów
- Formuła FireFit: To specyficzny format zawodów sportowych opartych na zadaniach, które odzwierciedlają rzeczywiste działania strażackie. Jest to jedna z najbardziej dynamicznych i wymagających dyscyplin w zakresie sportu strażackiego. FireFit to rodzaj wyścigu przeszkodowego, w którym zawodnicy muszą pokonać różne zadania na specjalnie zaprojektowanym torze. Wszystkie konkurencje mają na celu odzwierciedlenie realnych sytuacji, z którymi strażacy spotykają się podczas swojej służby.
- Mistrzostwa Grup Ratownictwa Wysokościowego: To specjalistyczne wydarzenia sportowo-techniczne, w których uczestniczą strażacy z wyspecjalizowanych grup ratowniczych. Zawody te mają na celu sprawdzenie i doskonalenie umiejętności w działaniach wymagających specjalistycznej wiedzy i sprzętu.
Wybrane wyniki i osiągnięcia
Uzyskiwane czasy podczas zawodów krajowych robią wrażenie. Najlepsze drużyny wykonują ćwiczenie bojowe w czasie poniżej 30 sekund i sztafetę w okolicach 51 sekund. Poniżej przedstawiono historyczne wyniki i osiągnięcia z różnych edycji Krajowych Zawodów Sportowo-Pożarniczych:
Przykładowe osiągnięcia drużyn
- OSP Żelazna (drużyna kobieca): Po raz trzeci z rzędu wywalczyła tytuł wicemistrza kraju, zaczynając w 2007 r. na Krajowych Zawodach Sportowo-Pożarniczych w Płocku, a następnie w 2011 r. Jest to unikalne osiągnięcie na skalę krajową.
- OSP Żelazna (drużyny męskie): Na Krajowych Zawodach Sportowo-Pożarniczych w 2003 r. w Toruniu zajęli IV miejsce, natomiast w 2007 r. w Płocku III miejsce.
- OSP Łomnica: Mimo debiutu w Krajowych Zawodach Sportowo-Pożarniczych, w kategorii ćwiczeń bojowych uzyskali dobry wynik 34,13 sekundy, choć otrzymali 5 punktów karnych.
Wybrane wyniki z zawodów krajowych (przykładowe miejsca)
- Kategoria Drużyn Kobiecych (KDP):
- 1. miejsce: KDP Szepietowo
- 2. miejsce: KDP Dobrów
- 3. miejsce: KDP Grodzisko Dolne
- 5. miejsce: KDP Raszowa
- 6. miejsce: KDP Żelazna
- Inne wyniki KDP (prawdopodobnie inna edycja lub kategoria):
- 1. miejsce: KDP Dobrów
- 2. miejsce: KDP Żelazna
- 3. miejsce: KDP Smardzewice
- 4. miejsce: KDP Raszowa
- Kategoria Męskich Drużyn Pożarniczych (OSP):
- 1. miejsce: OSP Dobrów
- 2. miejsce: OSP Stara Wieś
- 3. miejsce: OSP Szkopy
- 7. miejsce: OSP Łomnica
- 18. miejsce: OSP Raszowa
- Inne wyniki OSP (prawdopodobnie inna edycja lub kategoria):
- 1. miejsce: OSP Smardzewice
- 2. miejsce: OSP Brudzów
- 3. miejsce: OSP Łomnica
- 19. miejsce: OSP Raszowa
Województwo opolskie było reprezentowane m.in. przez drużyny kobiece z OSP Raszowa (w składzie: Magdalena SŁABIAK, Iwona GALUS, Monika TOMANEK, Sabina SZCZUBEŁEK, Lidia MURLOWSKA, Teresa POLEWKA, Sabina TOMANEK, Beata PAKOSZ, Beata ZAWADZKA, obsługa motopompy Tomasz KASUBEK) oraz OSP Żelazna (w składzie: Justyna RYCHLIK, Anna KOHS, Marta PACUŁA, Lidia BALDY, Paulina PACUŁA, Brygida WODNIK, Wiktoria DUDEK, Joanna GŁADKI, Sara BIEDROŃ, obsługa motopompy Bernard BIEDROŃ, kierownik drużyny Paweł BALDY). Wśród męskich drużyn z województwa opolskiego wymienić należy OSP Raszowa (w składzie: Andrzej ZAWADZKI, Szczepan KUBICA, Rafał KOLENDER, Tomasz BANNERT, Grzegorz REINERT, Piotr MURLOWSKI, Florian REINERT, Tomasz KOSUBEK i Marcin MURLOWSKI) oraz OSP Łomnica.
Organizacja zawodów
Organizatorem zawodów sportowo-pożarniczych jest Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, często we współpracy z lokalnymi samorządami i instytucjami. Komisja Sędziowska składa się z sędziów powołanych w skład ekipy sędziowskiej przez Sędziów Głównych Zawodów.
Przykłady wydarzeń
- W dniu 4 września w Parku Zdrojowym w Polanicy-Zdroju, otwarcia zawodów dokonała wiceprezes ZG ZOSP RP dh Teresa Tiszbierek wraz z zastępcą Komendanta Głównego PSP nadbryg.
- W ramach przygotowania jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo-gaśniczych, w dniu 26 sierpnia, zawody odbyły się we współpracy ZOSP RP z Gminą Kalwaria Zebrzydowska na Stadionie Miejskim Klubu Sportowego Kalwarianka. Partnerem tego wydarzenia było Województwo Małopolskie. W tych zawodach wzięło udział 39 drużyn męskich i kobiecych.
- I Krajowe Zawody Sportowo-Pożarnicze OSP według regulaminu CTIF odbyły się w Lądku w 2000 roku.
Regulamin i jego interpretacja
Podstawowym dokumentem regulującym zasady zawodów jest Regulamin zawodów sportowo-pożarniczych Ochotniczych Straży Pożarnych OSP-1/2011. Jest to wersja z 2011 roku. Przed zawodami krajowymi w 2019 roku kolegium sędziów zawodów strażackich ZOSP RP przygotowało uściślenia do regulaminu. Celem tego dokumentu jest zapewnienie jednolitej interpretacji regulaminu na wszystkich szczeblach zawodów.
Regulamin zawodów umożliwia organizację dodatkowych wydarzeń, takich jak memoriały (np. Memoriał im. st. bryg. Z., Ogólnopolski Memoriał im. gen. brygadiera F.), puchary czy ligi, co świadczy o elastyczności i otwartości systemu na różnorodne formy aktywności sportowo-pożarniczej.