Książka zatytułowana „Dotacje dla Ochotniczych Straży Pożarnych” stanowi pierwszą i jedyną na rynku wydawniczym monografię poświęconą kompleksowemu omówieniu finansowania ochotniczych straży pożarnych (OSP).
O Monografii: „Dotacje dla Ochotniczych Straży Pożarnych”
Całość opracowania oparta jest na aktualnych przepisach prawa, orzecznictwie sądów, regionalnych izb obrachunkowych (RIO) i administracji. Publikacja uwzględnia również wnioski i obserwacje zebrane przez Autora w trakcie prowadzonych szkoleń pracowników samorządowych oraz członków OSP w całej Polsce.
W książce omówiono finansowanie OSP z budżetu państwa, samorządu terytorialnego, ze środków własnych, a także z innych źródeł. Dodatkowo poruszono inne aspekty finansowania OSP, w tym m.in. rachunkowość, stosowanie ustawy o zamówieniach publicznych oraz zagadnienia podatkowe.
Publikacja zawiera wytyczne Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej na 2020 rok dotyczące udzielania OSP dotacji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) oraz dotacji dla OSP będących w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG). W książce uwzględniono również zmiany w finansowaniu OSP, które weszły w życie w latach 2016-2019, oraz wskazano na wnioski płynące z raportu Najwyższej Izby Kontroli (NIK) z 2019 roku o finansowaniu ochotniczych straży pożarnych.
Spis treści książki
Monografia szczegółowo analizuje różne aspekty finansowania, co znajduje odzwierciedlenie w jej rozbudowanym spisie treści:
- Rozdział I (m.in. struktura finansowania, źródła przychodów, wydatki)
- Rozdział II (m.in. dotacje z budżetu państwa i samorządu terytorialnego, rozliczenia)
- Rozdział III (m.in. ekwiwalent pieniężny, wzory uchwał)
- Rozdział IV (m.in. rachunkowość OSP)
- Rozdział V (m.in. stosowanie ustawy o zamówieniach publicznych, podatki, kontrola finansowa)
Do publikacji dołączono również elektroniczny suplement dostępny na stronie repozytorium.beck.pl po wprowadzeniu kodu ze zdrapki.
Autor Monografii: dr Dariusz P. Kała
Autorem monografii jest dr Dariusz P. Kała, doktor nauk prawnych. Jest założycielem i prowadzącym Kancelarię Prawną LexKała oraz Portal Prawa Ochrony Przeciwpożarowej LexFire.pl. Jako wykładowca prawa, pracuje w Akademii Ekonomiczno-Humanistycznej w Warszawie, a wcześniej był asystentem w Zakładzie Podstaw Prawnych Szkoły Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie oraz prowadził zajęcia z prawa na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II w Lublinie.
Dr Kała jest stałym współpracownikiem działu prawnego miesięcznika Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej „Strażak”, a także trenerem i autorem monograficznych szkoleń zawodowych dla pracowników samorządowych i członków OSP z zakresu prawa ochrony przeciwpożarowej oraz finansów publicznych. Był stypendystą Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w latach 2005-2009.
Jest autorem licznych książek, artykułów i opracowań naukowych, popularnonaukowych i poradnikowych z zakresu prawa, w tym cywilnego i administracyjnego (ze szczególnym uwzględnieniem ochrony przeciwpożarowej). Do jego publikacji należą m.in.:
- „Sto pytań do prawnika o Ochotnicze Straże Pożarne. Poradnik praktyczny”, t. 1 i t. 2
- „Ekwiwalent pieniężny dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych. Orzecznictwo, wzory pism, tablice”
- „Dotacje dla Ochotniczych Straży Pożarnych”
- „System finansowania ochotniczych straży pożarnych w Polsce (z suplementem elektronicznym)”
Publikuje na łamach pism „Strażak”, „Przegląd Pożarniczy”, w portalach Remiza.com.pl, Strażacki.pl oraz w wydawnictwie C.H. Beck. Dr Dariusz P. Kała jest również członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej oraz przewodniczącym komisji rewizyjnej oddziału powiatowego ZOSP RP. Był pełnomocnikiem dh OSP Edwarda Pruśniewskiego w głośnej sprawie wygranej przed Sądem Najwyższym.
Dla kogo przeznaczona jest publikacja?
Publikacja skierowana jest do szerokiego grona odbiorców zainteresowanych problematyką prawa ochrony przeciwpożarowej i finansowania OSP. Wśród nich są:
- Decydenci systemu ochrony przeciwpożarowej
- Pracownicy administracji państwowej i samorządu terytorialnego
- Funkcjonariusze państwowej i ochotniczej straży pożarnej
- Wykładowcy, studenci uczelni wyższych, szkół i ośrodków szkolenia PSP
- Sędziowie, adwokaci, radcy prawni, prawnicy
- Inżynierowie, technicy pożarnictwa, inspektorzy ochrony przeciwpożarowej, rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych
- Wszyscy zainteresowani problematyką prawa ochrony przeciwpożarowej
Opracowanie jest pomocne zarówno dla pracowników gmin odpowiedzialnych za współpracę z OSP, jak i dla samych członków OSP. Książka jest pierwszą i jedyną pozycją na rynku w sposób kompleksowy omawiającą zagadnienia dotacji dla ochotniczych Straży Pożarnych. Dotacje w skomplikowanym systemie finansowania OSP pełnią rolę uzupełniającą. Poradnik uwzględnia przepisy ustawy z 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz niektórych innych ustaw.
Dane techniczne i wydawnicze
- Wydawnictwo: Oddk / C.H.Beck
- Oprawa: Miękka
- Rok wydania: 2020
- Ilość stron: 318
- Język: Polski
- ISBN: 9788378047162
- EAN: 9788378047162
- Wymiary: 16.5x23.5x1.6 cm
Rola Skarbnika w Ochotniczej Straży Pożarnej
W każdej Ochotniczej Straży Pożarnej funkcja skarbnika jest niezmiernie ważna i odpowiedzialna. Jego zadania wyznacza przede wszystkim zakres działalności OSP, a także to, czy poza składkami członkowskimi ma inne dochody własne i w jaki sposób nimi gospodaruje. We współczesnym świecie sprawy finansowe są jednymi z najważniejszych zagadnień, a ich prawidłowe prowadzenie zapewnia spokojną działalność podstawową jednostki.
Obowiązki statutowe i odpowiedzialność skarbnika
Wzorcowy statut OSP (§ 24) jasno określa, że zarząd wybiera ze swego grona prezesa, naczelnika, dwóch wiceprezesów, sekretarza i skarbnika, a także może wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży. Oznacza to, że obsadzenie funkcji skarbnika jest obowiązkowe, podobnie jak prezesa i naczelnika. Skarbnik, jako członek zarządu, odpowiada za prawidłowe prowadzenie dokumentacji finansowej OSP. Wynika to bezpośrednio z przepisów ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości oraz rozporządzenia Ministra Finansów z 15 listopada 2001 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości dla niektórych jednostek niebędących spółkami handlowymi, nieprowadzących działalności gospodarczej.
Nawet jeżeli prowadzenie księgowości zarząd powierzy „zewnętrznej” księgowej, za jej pracę ostatecznie odpowiada skarbnik. Odpowiedzialność tę dzieli co prawda z prezesem, który odpowiada za wszystko w stowarzyszeniu, lecz nie staje się ona przez to w niczym mniejsza. Skarbnik odpowiada także za prawidłowość wszystkich rozliczeń OSP, za ich ewidencję zgodną z obowiązującymi przepisami, a także za właściwe przechowywanie dokumentów finansowych OSP i ich archiwizację.
Niezbywalnym prawem i obowiązkiem skarbnika jest prawo podpisu na dokumentach finansowych. Bez jego podpisu dokumenty finansowe OSP nie mają mocy prawnej. Zapisano to zresztą we wzorcowym statucie w § 44: „Umowy, akty oraz pełnomocnictwa i dokumenty finansowe podpisują w imieniu OSP prezes lub wiceprezes i skarbnik”.
W związku z tym funkcja ta wymaga nie tylko znajomości spraw finansowych, czyli stale zmieniającego się prawa i zasad sprawozdawczości, ale też dużego zaangażowania osobistego i czasowego. Osoby mające dobre chęci, ale niemające odpowiedniej wiedzy, nie powinny podejmować się tej funkcji. Odpowiedzialność prawna wynika także z przepisów ogólnych, więc nawet przy braku podpisanego oświadczenia, odpowiedzialność skarbnika nie ulega zmniejszeniu. Wskazane jest, aby skarbnik złożył oświadczenie o odpowiedzialności materialnej, a dobrym zwyczajem jest, aby takie oświadczenia składali wszyscy członkowie zarządu, co uzmysławia zespołową odpowiedzialność za powierzony majątek OSP.
Gospodarka finansowa i dokumentacja
Za całość spraw finansowych OSP odpowiada skarbnik. O sprawach finansowych OSP decyduje zarząd w swym pełnym składzie, jednak materiały potrzebne do podejmowania takich decyzji przygotowuje właśnie skarbnik. On też, wraz z prezesem, odpowiada za prawidłową, bieżącą gospodarkę środkami finansowymi. Stąd też przez ręce skarbnika powinny przechodzić wszystkie dokumenty finansowe - faktury i rachunki.
Należy zwrócić uwagę, że bardzo korzystne jest, by dokumenty tego typu były na odwrocie opisywane - czego dotyczą, w jakim celu oraz przez kogo był poczyniony wydatek. Można również napisać na czyje polecenie. Skarbnik powinien również parafować przyjęcie dokumentu do odpowiedniego rejestru. Dokumenty finansowe zawierają często dane osobowe, podlegające szczególnej ochronie, dlatego należy je przechowywać w warunkach gwarantujących, że nie dostanie się do nich nikt niepowołany. Dobrze jest przyjąć zasadę, że dokumenty finansowe (tak jak osobowe) nie mogą być wynoszone poza teren OSP, z wyjątkiem sytuacji, gdy księgowa nie pracuje w strażnicy, ale ją także obowiązują przepisy o ochronie danych.
W małych OSP, działających w niewielkich gminach, w których obroty finansowe są niewielkie, olbrzymią pomocą może być urząd gminy. W wielu przypadkach właściwą księgowość prowadzą wprost urzędnicy, a skarbnik dostarcza jedynie kolejne dokumenty. Wynika to z faktu, że dla organu założycielskiego (a więc kontrolnego), jakim dla OSP jest gmina, czasem łatwiej jest poprowadzić całą rzecz od początku, niż później poprawiać czyjeś błędy.
Poszukiwanie źródeł finansowania i zarządzanie środkami
Skarbnik jest w zarządzie osobą - niejedyną, ale najbardziej predysponowaną - do wyszukiwania sposobów zwiększenia wpływów do strażackiej kasy. To on w pierwszym rzędzie powinien śledzić możliwości uzyskiwania rozmaitych darowizn, dotacji czy innych dochodów. Skarbnik odpowiada również za właściwe przechowywanie środków pieniężnych. Najbezpieczniejsze jest trzymanie gotówki w banku i korzystanie w jak największej mierze z obrotu bezgotówkowego, ale nie zawsze jest to możliwe.
Często nawet przy zakupie sprzętu ratowniczego można się spotkać z żądaniem zapłaty gotówką. W tej sytuacji w kasie podręcznej powinien być pewien zapas gotówki. Skarbnik powinien dbać o to, by pieniądze spoczywały w bezpiecznym miejscu - np. w sejfie czy stabilnie zamocowanej kasecie, od której klucz posiada wyłącznie on. Zaleca się również, by zarząd podjął uchwałę określającą górną granicę środków, jakie można przechowywać w kasie podręcznej. Porządkuje to sprawę i zapobiega przechowywaniu większej ilości pieniędzy „w skarpecie”.
Jako strażnik finansów OSP skarbnik powinien też być odporny na pokusy szybkiego pomnożenia zasobów poprzez umieszczanie środków na okazyjnych, podejrzanie wysoko oprocentowanych kontach w różnych bankach i parabankach. Przy ewentualnej „wpadce” byłoby niesłychanie trudno wytłumaczyć właścicielowi tych środków (czyli wszystkim członkom stowarzyszenia), że działał w dobrej wierze.
Planowanie finansowe i sprawozdawczość
Do skarbnika należy również opracowanie rocznego planu finansowego OSP, niezależnie od wielkości obrotów finansowych. Publiczne pieniądze zawsze powinny pochodzić z legalnych źródeł i zawsze w równie legalny sposób powinny być wydawane. Dlatego po zakończeniu okresu finansowego, skarbnik powinien sporządzić sprawozdanie z wykonania planu.
Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych z 15 lutego 1992 r. (z późniejszymi zmianami) nakazuje, aby sprawozdanie finansowe po jego przegłosowaniu i zatwierdzeniu przez walne zebranie członków było dołączone do rocznego zeznania podatkowego (CIT-8), które OSP jako płatnik tego podatku powinien złożyć w urzędzie skarbowym w ciągu 10 dni od daty odbycia walnego zebrania.
Obsługa kasowa i składki członkowskie
Pełniąc obsługę kasową, skarbnik z jednej strony proponuje zarządowi wysokość rocznej składki członkowskiej, zatwierdzanej później na walnym zebraniu, a z drugiej - przyjmuje wpłaty tych składek. Prowadzi też rejestr członków z zaznaczeniem aktualności wniesienia składek członkowskich. Jest to o tyle ważne, że zbyt długie zaleganie z wpłaceniem należnych składek skutkuje zawieszeniem, a później utratą praw członkowskich w OSP. Na ogół przyjmuje się, że tylko członkowie z aktualnie opłaconymi składkami mają prawo głosu na walnym zebraniu. Przy zaległości większej niż rok zarząd może podjąć decyzję o skreśleniu z listy członków.
Jeżeli OSP jest członkiem Związku OSP RP, skarbnik ma jeszcze jeden obowiązek składkowy: co roku wpłaca zbiorową składkę członkowską OSP na rzecz Związku OSP RP. Wysokość tej składki powinna być określona przez Zarząd Oddziału Gminnego (lub równorzędnego) Związku OSP RP, a składkę wpłaca się na rzecz tegoż oddziału. Spotyka się także przypadki (zazwyczaj gdy oddziały gminne nie prowadzą działalności finansowej), gdy OSP wpłacają składki bezpośrednio na rzecz oddziału powiatowego, a nawet wojewódzkiego.
Znaczenie i docenienie roli skarbnika
Rola skarbnika nie ogranicza się jedynie do zliczania wpływów i wydawania pieniędzy na polecenie zarządu. Musi on na bieżąco prowadzić księgowość zgodną z wymaganiami władzy skarbowej, w porę odprowadzać należne podatki, wskazywać na możliwe źródła ewentualnych dochodów i na ograniczenia w wydatkach. Musi także planować strategię finansową stowarzyszenia, aby zachować możliwość jego działania i rozwoju. Jeżeli mamy dobrego skarbnika, dobrze wywiązującego się ze swoich obowiązków, do którego nie ma żadnych zastrzeżeń, a nasza OSP pomyślnie pokonuje trudności finansowe - dbajmy o niego i pamiętajmy, żeby go pochwalić.