Pożar sadzy w kominie: Przyczyny, Objawy, Postępowanie i Zapobieganie

Pożar sadzy w kominie to jedno z najniebezpieczniejszych zdarzeń, do jakich może dojść w budynku ogrzewanym paliwem stałym. Wysoka temperatura, gwałtowne rozprzestrzenianie się ognia oraz ryzyko pęknięcia komina sprawiają, że każda sekunda ma znaczenie. Wczesne wykrycie pożaru sadzy pozwala ograniczyć straty i podjąć natychmiastową reakcję. Według danych Komendy Głównej PSP, w samym tylko 2024 roku strażacy gasili w Polsce 13 198 pożarów sadzy w kominie, co stanowi aż 45 procent wszystkich pożarów w budynkach mieszkalnych. Jest to bardzo niebezpieczne zjawisko, które może doprowadzić do uszkodzenia komina, urządzenia grzewczego, a także budynku.

Czym jest sadza i kreozot? Jak dochodzi do pożaru sadzy?

Sadza to produkt niepełnego spalania drewna lub węgla. Osiada w przewodach kominowych, tworząc twardy, smołowaty nalot, który z czasem zaczyna się gromadzić w dużych ilościach. Pożar sadzy oznacza zapalenie się tego produktu, który jest efektem niedostatecznego spalenia się paliwa, a także tego wszystkiego, co zostało wrzucone do kotła. Jest to najczęściej efekt zaniedbania przewodów kominowych, a także spalanie nieodpowiednich materiałów poza dedykowanym paliwem.

W dymie zawsze znajdują się para wodna i niespalone węglowodory. Gdy spaliny schładzają się zbyt szybko w przewodzie kominowym, może powstać kreozot - gęsta, smolista substancja, która kondensuje się na ściankach komina, jeśli temperatura spadnie poniżej tak zwanego punktu rosy spalin (dla typowych kominów ceramicznych to około 60-150°C, zależnie od paliwa). Kreozot ma trzy etapy życia:

• Na początku jest to luźny, płatkowy osad - łatwy do usunięcia.
• Następnie zamienia się w lepką, smolistą maź, którą trudniej usunąć mechanicznie.
• W ostatniej fazie twardnieje do postaci szklistej, błyszczącej powłoki przywierającej do ceramiki jak emalia. Ten trzeci rodzaj jest szczególnie niebezpieczny.

Kiedy temperatura spalin wchodzących do komina chwilowo skoczy (na przykład przy mocnym rozpaleniu po długim dławieniu), osad osiąga swoją temperaturę zapłonu - około 500-600°C. Od tego momentu zaczyna się samopodtrzymująca się reakcja, a w kilka minut temperatura wewnątrz komina może sięgać 1000-1200°C.

Główne przyczyny pożarów sadzy:

• Spalanie nieodpowiednich materiałów: Jeśli do urządzenia grzewczego wrzucane są śmieci, mokre drewno, plastik, płyty wiórowe, odpady komunalne, meble, sklejki, papier, pieluchy, ciuchy, buty, opony, inne lakierowane czy gumowe przedmioty, można się spodziewać, że nie spalą się one całkowicie. Pozostałości spalania niewłaściwych materiałów oraz kiepskiej jakości paliwa, w postaci sadzy, będą przyczepione do ścian komina. Mokre drewno, spalane w dławionym palenisku, to klasyczna receptura na kreozot.
• Zaniedbanie przeglądów kominowych i czyszczenia komina: Zalegająca sadza i kreozot stanowią łatwopalną warstwę.
• Stare przewody kominowe i nieodpowiednio dobrane urządzenia grzewcze: Na przykład nowoczesne urządzenie podłączone do starego, niedostosowanego do danej technologii spalania, przewodu kominowego.

Objawy pożaru sadzy w kominie

Pożar sadzy rzadko bywa cichy. Kiedy dojdzie do zapalenia się sadzy w kominie, zjawisku towarzyszy bardzo głośny szum, spowodowany trwającą gwałtowną reakcją spalania. Często jest to huczenie, wręcz grzmot, przypominający pracę odrzutowca lub wielki wrzący czajnik. Z wylotu komina bije gęsty, czarny dym, często przemieszany z iskrami i pojedynczymi płomieniami. Na dachu widać żarzącą się koronę wylotu.

Sygnałem ostrzegawczym jeszcze zanim dojdzie do pożaru bywa wyraźna zmiana ciągu. Jeżeli przy jednakowym sposobie rozpalania kominek zaczyna dymić do pomieszczenia albo pali się zauważalnie słabiej niż zwykle, to często znaczy, że światło komina zaczął zabierać osad.

Co robić w przypadku pożaru sadzy?

W trakcie pożaru sadzy należy zachować maksymalne bezpieczeństwo. W sytuacji kryzysowej często pierwszym odruchem jest samodzielna próba gaszenia pożaru, ale pamiętajmy, że w takich sytuacjach czas jest kluczowy.

Oficjalne porady Państwowej Straży Pożarnej w przypadku pożaru sadzy obejmują:

1. Niezwłoczne powiadomienie straży pożarnej: Należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub 998, podając szczegółowo co się dzieje.
2. Ewakuacja: Oprócz tego należy upewnić się, że wszyscy mieszkańcy domu są świadomi sytuacji i są poza domem. Bezpieczeństwo ludzi jest najważniejsze. W przypadku zaawansowanego pożaru jego ugaszenie należy zostawić tylko profesjonalistom.
3. Wygaszenie ognia w urządzeniu grzewczym: W tym celu należy zamknąć dopływ powietrza do paleniska (klapa popielnika, szyber, regulator powietrza pierwotnego - wszystko w minimum). Należy również zamknąć dopływ powietrza do komina od dołu i, o ile to możliwe, od góry.
4. Gaszenie palącej się sadzy (jeśli jest to bezpieczne): Zaleca się wsypanie do wlotu komina soli kuchennej lub piasku. Gdy sól lub piasek się nie sprawdzają, można użyć gaśnicy proszkowej, podając prąd proszku przez wyczystkę w dolnej części komina.
5. Otworzenie okien: Należy otworzyć wszystkie okna, zwłaszcza w pomieszczeniach, przez które biegnie komin - po odcięciu dostępu powietrza w palenisku zacznie powstawać groźny dla życia tlenek węgla, czyli czad.
6. Dozorowanie: Przez czas oczekiwania na służby ratownicze powinno się dozorować całą długość przewodu kominowego od strony pomieszczeń. Udostępnić pomieszczenia, a po przybyciu na miejsce strażaków - udzielić im niezbędnych informacji.

Czego absolutnie nie wolno robić:

• Do palącego się komina nie wolno wlewać WODY! Dziesięć litrów wody wrzuconych na pożar sadzy zamienia się natychmiast w około 17 metrów sześciennych pary - to ciśnienie potrafi rozsadzić przewód. Z jednego litra wody powstaje ok. 1700 litrów pary, która powoduje wzrost ciśnienia, co w konsekwencji może spowodować rozerwanie komina (wybuch), a w konsekwencji do rozprzestrzenienia się pożaru na cały budynek, co może być tragiczne w skutkach.
• Oprócz tego warto pamiętać o tym, żeby nie wyprowadzać dymu i sadzy do wnętrza pomieszczenia. Może to być niebezpieczne dla zdrowia i życia.

Skutki pożaru sadzy dla komina i budynku

Pożar sadzy może być krótkotrwały, jak i długotrwały. Jego skutki mogą być bardzo niebezpieczne dla komina, budynku oraz domowników. Paląca się w wysokich temperaturach sadza może spowodować pęknięcia i nieszczelności w przewodzie kominowym. Wysoka temperatura a nawet ogień wydobywający się ze szczelin komina może doprowadzić do zapalenia się materiałów otaczających przewód kominowy.

• Uszkodzenia komina: Każdy pożar sadzy niszczy komin. Powstająca wtedy wysoka temperatura powoduje wykruszanie spoin między cegłami i w konsekwencji rozszczelnienia przewodu kominowego. Komin ceramiczny dobrej klasy przeważnie przetrwa pojedynczy pożar sadzy, ale następny będzie groźniejszy. Komin murowany z cegły bywa mniej szczęśliwy: spoiny puszczają, pojawia się nieszczelność, a rozgrzany gaz lub żar przedostaje się do konstrukcji dachu. Pęknięciom może ulec sam przewód, ale także jego obudowa.
• Ryzyko zaczadzenia: Efektem długo trwającego pożaru sadzy jest także wydostawanie się tlenku węgla oraz dymu do pomieszczeń przez szczeliny powstałe w efekcie pożaru sadzy. Domownikom wtedy grozi zaczadzenie.
• Rozprzestrzenianie się ognia: Pożar sadzy może doprowadzić do zapalenia się innych materiałów, które znajdują się w pobliżu przewodu kominowego. Gorące powietrze wydobywające się z komina będzie wypychać z niego płonące płaty sadzy, a wiatr może przenieść je na sąsiednie budynki. Rozszczelnienia w kominie powodują rozprzestrzenianie się ognia na przyległe elementy konstrukcji, takie jak więźba dachowa. Temperatura 1000°C w przewodzie oznacza, że drewniane belki przy kominie mogą się zająć od promieniowania, niekoniecznie od bezpośredniego ognia.
• Utrata ubezpieczenia: W momencie pożaru sadzy może nie zadziałać ubezpieczenie domu, ponieważ zgodnie z przepisami przeglądy muszą być wykonane przez wykwalifikowaną osobę - kominiarza z odpowiednimi kwalifikacjami.

Zapobieganie pożarom sadzy - klucz do bezpieczeństwa

Zapobiegać pożarowi sadzy można na kilka sposobów. Odpowiednia eksploatacja komina i urządzenia grzewczego to kluczowy element zapobiegania takim zjawiskom.

Regularne przeglądy i czyszczenie komina:

• Podstawą jest regularne przeprowadzanie kontroli i czyszczenie komina przez wykwalifikowanego kominiarza. Usługi takie realizowane są przez kominiarzy, którzy sprawdzają szczelność oraz drożność konstrukcji odprowadzającej dym i spaliny.
• Czyszczenie komina powinno być przeprowadzane regularnie, przynajmniej cztery razy w roku w przypadku urządzeń grzewczych zasilanych paliwami stałymi (drewnem, węglem). To wymóg, który na właścicielach domów jednorodzinnych kładzie rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji.
• Obowiązkową kontrolę przewodów wentylacyjnych, dymowych i spalinowych należy też przeprowadzać przynajmniej raz w roku, zgodnie z art. 62 ust. 1 prawa budowlanego.
• Warto pamiętać o tym nie tylko dlatego, żeby uniknąć mandatu, ale przede wszystkim, by zadbać o własne zdrowie i bezpieczeństwo.
• Samodzielne czyszczenie komina jest ważnym elementem dbania o sprawność systemu kominowego, ale z punktu widzenia przepisów jest niewystarczające, zwłaszcza w kontekście ubezpieczenia.
• Dla porównania, czyszczenie komina jeden-dwa razy w roku kosztuje przeważnie 150-250 złotych. Średni koszt gruntownego remontu po pożarze sadzy, nawet bez zajęcia domu, zaczyna się od 8-15 tysięcy złotych.

Używanie odpowiedniego paliwa:

• Jednym z powodów występowania pożaru sadzy jest wykorzystywanie śmieci, mokrego drewna, a także plastiku do palenia. Żeby zapobiec niebezpiecznemu zjawisku, należy zaprzestać stosować tego typu materiałów.
• Powinno się wykorzystywać jedynie paliwo dedykowane urządzeniu grzewczemu, wybierając możliwie najlepsze dostępne na rynku.
• Najlepsza profilaktyka to dobrze sezonowane drewno o wilgotności poniżej 20 procent, które tworzy minimalne ilości osadu.
• Pod żadnym pozorem nie należy spalać materiałów, które nie powinny być spalane, takich jak: śmieci, mokre drewno, meble, sklejki, papier, pieluchy, ciuchy, buty, plastik, opony, inne lakierowane czy gumowe przedmioty. Jest to zbyt niebezpieczne i może doprowadzić do uszkodzenia urządzenia grzewczego, zanieczyszczenia przewodów kominowych, niepoprawnego funkcjonowania systemów oraz innych konsekwencji, a w efekcie nawet do pożaru sadzy w kominie.

Wybór odpowiednich kominów:

• Żeby zapobiegać pożarowi sadzy, warto również wybierać odpowiednie kominy. Każdy z nich poddawany jest badaniom wskazującym, czy jest odporny na pożar sadzy. W tym celu rozgrzewany jest do temperatury 1000 stopni Celsjusza przez 10 minut, a następnie wysoka temperatura jest utrzymywana przez kolejne 30 minut.

Komin po pożarze sadzy - co dalej?

Należy pamiętać, że każdy pożar sadzy niszczy komin. Komin, w którym był pożar sadzy, powinien być bardzo dokładnie skontrolowany przez kominiarza. Nie wolno używać pieca ani komina do czasu interwencji kominiarza, który oceni stan techniczny oraz wyczyści przewody kominowe.

W zależności od tego, jak długo trwa pożar, może dojść do szeregu uszkodzeń, które muszą być naprawione, szczególnie jeśli przewód odprowadzający spaliny ma pęknięcia. Częstym efektem pożaru sadzy są pęknięcia ścian komina oraz nieszczelności. Korzystanie z takiej konstrukcji odprowadzającej dym i spaliny jest bardzo niebezpieczne. Jeśli zatem jest ona uszkodzona w znacznym stopniu, należy dokonać jej naprawy, a jeśli jest niemożliwa, to konieczna jest wymiana komina na nowy. Oprócz tego należy sprawdzić urządzenie grzewcze, żeby mieć pewność, że działa poprawnie.

tags: #ktd #podpalenie #sie #sadzy