Hydranty zewnętrzne i wewnętrzne stanowią kluczowy element infrastruktury przeciwpożarowej, zapewniając szybki i nieograniczony dostęp do wody w przypadku pożaru. Ich niezawodność jest kluczowa dla bezpieczeństwa publicznego, ochrony mienia, a nawet ludzkiego życia. Jednak kto tak naprawdę odpowiada za ich budowę, utrzymanie i kontrolę? Odpowiedź na to pytanie może wydawać się niejednoznaczna, gdyż zarządzanie systemem hydrantów wymaga współpracy różnych podmiotów.
Sieć Wodociągowa i Hydranty Zewnętrzne
Z mocy prawa oraz według umowy, dostawca dostarcza wodę dla odbiorców swoją siecią wodociągową. Sieć wodociągowa to - według prawa - układ przewodów wodociągowych wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda. Są one w posiadaniu dostawcy - przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego lub danej gminy, która jest często właścicielem takiego przedsiębiorstwa, spółki.
Definicja i Zastosowanie Hydrantów Zewnętrznych
Hydranty przeciwpożarowe, zwane też hydrantami zewnętrznymi, to zawory wbudowane w sieć wodociągową przeciwpożarową, przeznaczone do pobierania wody do celów przeciwpożarowych. Stanowią one kluczowy element infrastruktury przeciwpożarowej, zapewniając szybki i nieograniczony dostęp do wody w przypadku pożaru. Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80, a także DN 100.
Przeciwpożarowe zaopatrzenie w wodę wymagane jest dla wielu typów zabudowy, w tym dla budynków użyteczności publicznej, budynków wielorodzinnych oraz obiektów produkcyjnych i magazynowych. Hydranty zewnętrzne są zazwyczaj charakterystycznymi, czerwonymi słupkami montowanymi na trawnikach, parkingach, poboczach dróg czy placach manewrowych.
Kto Odpowiada za Hydranty Zewnętrzne?
Przy budowie sieci wodociągowej, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jako inwestor jest obowiązane zaprojektować wszystkie elementy tej sieci, także uzbrojenie w hydranty przeciwpożarowe, zgodnie z przepisami rozporządzenia o warunkach uzgadniania projektu pod względem ochrony przeciwpożarowej. W tym zakresie inwestor jest obowiązany uzgodnić projekt budowy sieci wraz z tymi hydrantami przeciwpożarowymi z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Hydranty przeciwpożarowe powinny być bezwzględnie oznakowane odpowiednimi tabliczkami znamionowymi z zaznaczonym domiarem, podobnie jak zasuwy sekcyjne.
Często spółki gminne wodociągowe są przekonane, że utrzymanie tych urządzeń należy do obowiązków właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, a nie do obowiązków dostawcy. Jednakże, za przeglądy, konserwację oraz utrzymanie hydrantów zewnętrznych odpowiada właściciel sieci wodociągowej, do której hydranty są podłączone. Obejmuje to zarówno hydranty znajdujące się na terenie publicznym, jak i te zlokalizowane w obrębie prywatnych posesji, jeżeli są one częścią ogólnodostępnej sieci przeciwpożarowej.
Za zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych odpowiada gmina. W sytuacji, gdy w pobliżu istnieje sieć wodociągowa, ale nie jest ona doprowadzona do danego obiektu, możliwa jest jej rozbudowa. Jeżeli na danym terenie nie ma sieci wodociągowej, konieczne jest zastosowanie rozwiązań alternatywnych, takich jak budowa zbiorników przeciwpożarowych, wykorzystanie naturalnych zbiorników wodnych lub studni.
Instalacje Hydrantów Wewnętrznych i Gaśnic
Ochronę przeciwpożarową wewnątrz budynków zapewniają różnego rodzaju urządzenia, takie jak gaśnice, tryskacze, zraszacze czy czujki dymu, a także hydranty wewnętrzne. Te ostatnie służą do szybkiego gaszenia pożaru i umożliwiają natychmiastowe podjęcie działań gaśniczych jeszcze przed przybyciem jednostek Państwowej Straży Pożarnej.
Rodzaje i Wymogi dla Hydrantów Wewnętrznych
Hydranty wewnętrzne oznacza się symbolami DN25, DN33 oraz DN52. Rozporządzenie wyróżnia też zawór 52, czyli punkt poboru wody bez wyposażenia w wąż pożarniczy.
- Hydranty DN25 z wężem półsztywnym stosuje się w obiektach o klasyfikacji ZL (służą ochronie zdrowia i życia), zależnie od kategorii zagrożenia ludzi, powierzchni strefy pożarowej i wysokości budynku.
- W przypadku przestrzeni, w których ochronie podlega mienie, np. w obiektach produkcyjno-magazynowych, do gaszenia przewidziano hydranty wewnętrzne DN52 z wężem płasko składanym. Ich obsługa wymaga nieco więcej sprawności i siły, a wydajność poboru wody na wylocie prądownicy jest tu znacząco większa.
- Rozporządzenie MSWiA przewiduje również stosowanie instalacji o średnicy pośredniej, tj. hydrantów wewnętrznych DN33. Używa się ich do przestrzeni, które np. znajdują się w strefie ZL (za wyjątkiem mieszkalnych ZL IV), jednak ich powierzchnia i gęstość obciążenia ogniowego są zwiększone. Hydranty DN33 muszą być stosowane w garażach jednokondygnacyjnych zamkniętych mających więcej niż 10 stanowisk postojowych oraz w garażach wielokondygnacyjnych.
Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez 1 godzinę. Przepisy mówią, że powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej, w szczególności przy wejściach do budynku i klatek schodowych, na korytarzach i przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych. Hydranty wewnętrzne muszą być rozmieszczone w taki sposób, aby zasięg węża obejmował całe piętro budynku.
Jeśli chodzi o gaśnice, ich użycie jest wymagane we wszystkich strefach ZL, za wyjątkiem mieszkalnych (ZL IV), a także we wszystkich strefach zakwalifikowanych jako produkcyjno-magazynowe. Rodzaj środka gaśniczego musi być dobrany do specyfiki materiałów, do gaszenia których będzie przeznaczony.
Odpowiedzialność za Instalacje Wewnętrzne
Gaśnice i instalacje hydrantów wewnętrznych wymagają stosownej dokumentacji projektowej, zachowania dobrych praktyk wykonawczych, a sam budynek często również odbioru Państwowej Straży Pożarnej. Właściciel lub zarządca budynku wyposażonego w te urządzenia w pewnym zakresie odpowiada za ich utrzymanie i konserwację. Niezależnie od typu, każdy system musi być zgodny z przepisami - i to zarówno na etapie projektowania, jak i użytkowania. W praktyce oznacza to obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków technicznych i eksploatacyjnych, przechowywania dokumentacji przeglądów, wydajności wodnej oraz aktualnych certyfikatów dopuszczenia do stosowania.
Wymogi Prawne i Dokumentacja Projektowa
Zgodnie z wymaganiami polskich przepisów dla określonego zakresu przestrzeni w budynkach konieczne jest zaprojektowanie i wykonanie instalacji hydrantowych o określonym przekroju, jak również wyposażenie w gaśnice o wskazanej łącznej ilości środka gaśniczego. Informacje o konieczności stosowania hydrantów i gaśnic można znaleźć w wymaganiach ochrony przeciwpożarowej do projektu architektoniczno-budowlanego (PAB) i projektu technicznego (PT), co wynika z obowiązującego Ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
Instalacja hydrantowa, jako urządzenie przeciwpożarowe, wymaga natomiast opracowania odrębnej dokumentacji projektowej i uzgodnienia z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. W prawidłowym doborze tych urządzeń bardzo dużą rolę odgrywa zatem poprawnie przeprowadzony proces projektowy. Prawidłowość zastosowanych rozwiązań często potwierdza się pozytywnym odbiorem budynku przez Państwową Straż Pożarną, podczas którego kontrolowane jest usytuowanie poszczególnych elementów instalacji, a także sprawdzane są protokoły powykonawcze z uruchomienia i sprawności zainstalowanych hydrantów. Weryfikowane są wówczas liczba, rodzaj i rozmieszczenie gaśnic.
Rhodar - Understanding Passive Fire Protection
Konserwacja, Przeglądy i Gotowość Operacyjna
Prawidłowe zainstalowanie i usytuowanie instalacji hydrantowej oraz gaśnic w budynku przed czynnościami odbiorowymi to nie wszystko. Na właścicielu lub zarządcy budynku spoczywają obowiązki szersze niż tylko przejęcie budynku po odbiorach z prawidłowo zaprojektowaną instalacją hydrantową i rozlokowanymi gaśnicami. Konieczne jest zapewnienie odpowiednich przeglądów i konserwacji w podanych czasookresach, ale również dopilnowanie, aby codzienne korzystanie z budynku nie wprowadzało zagrożeń dla poziomu bezpieczeństwa pożarowego.
Częstotliwość i Zakres Przeglądów
Co do zasady urządzenia przeciwpożarowe, w tym instalacje hydrantów wewnętrznych i zewnętrznych, podlegają okresowej kontroli i czynnościom konserwacyjnym, z częstotliwością wskazaną przez producenta, lecz nie rzadziej niż raz w roku. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jasno nakłada ten obowiązek na właścicieli i zarządców sieci wodociągowych. Celem tych działań jest sprawdzenie stanu technicznego, wydajności oraz gotowości hydrantów do użytku.
W przypadku hydrantów wewnętrznych minimum raz w roku hydranty muszą zostać sprawdzone pod kątem szczelności, wydajności wodnej, stanu węża i zaworu. Właściciel lub zarządca budynku są również zobligowani do przeprowadzania czynności kontrolnych i konserwacyjnych węży hydrantowych co najmniej raz na pięć lat. Każda konserwacja i przegląd instalacji hydrantowej (oraz węży), a także gaśnic powinny być potwierdzone protokołem wystawionym przez osobę, która przeprowadziła te czynności i była do tego odpowiednio przeszkolona. W przypadku stwierdzenia uszkodzeń lub awarii, niezbędne jest niezwłoczne przeprowadzenie odpowiednich napraw lub wymiana wadliwych części.
Częste Problemy i Konsekwencje
Częstym problemem jest chowanie gaśnic w miejscach niewidocznych, aby nie kolidowały z wystrojem wnętrz, a także zastawianie lub zasłanianie szafek hydrantowych ze względów estetycznych. Zbyt często zdarza się również, że hydranty zewnętrzne są zastawiane przez zaparkowane pojazdy, zasłonięte roślinnością lub zdewastowane. Takie działanie utrudnia dostęp do tych środków zabezpieczeń przeciwpożarowych i skuteczne skorzystanie z nich. Ponadto czynności te są niezgodne z prawem (tzw. czynności zabronione według rozporządzenia) oraz uniemożliwiają szybkie odnalezienie gaśnic i hydrantów w przypadku zdarzenia.
Utrzymanie sprawności hydrantów i gaśnic jest niezwykle istotne dla zachowania wymaganego poziomu bezpieczeństwa obiektu. Niezastosowanie się do obowiązujących wytycznych w tym zakresie wiąże się z odpowiedzialnością karną w przypadku zdarzenia, gdy zniszczeniu ulegnie mienie innych osób. Ponadto, niezastosowanie się do wymagań bezpieczeństwa pożarowego wiąże się także z ryzykiem odmowy wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela, jeśli podczas oględzin po zdarzeniu stwierdzone zostanie stosowanie czynności zabronionych w budynku.
Zmiany w Instalacji i Specyficzne Sytuacje
Stare Budynki i Dostosowanie do Przepisów
Jeżeli obiekt został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania i nie był istotnie przebudowywany ani nie zmieniono jego sposobu użytkowania, może on funkcjonować bez hydrantów, nawet jeśli obecnie nowe przepisy tego wymagają. Jednak w przypadku starszych budynków, które nie są wyposażone w hydranty zewnętrzne, decyzję o konieczności ich instalacji podejmuje rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych w porozumieniu z Państwową Strażą Pożarną.
W sytuacji, gdy wykonanie instalacji hydrantowej jest niemożliwe ze względów technicznych lub ekonomicznych, konieczne jest sporządzenie ekspertyzy technicznej przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Ekspertyza taka musi zostać uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP, i to w odniesieniu do rozwiązań zamiennych, które muszą zapewniać równoważny poziom bezpieczeństwa pożarowego.
W przypadku gdy mamy do czynienia ze sprawną instalacją hydrantową starego typu, która nie spełnia wymagań obecnie obowiązujących przepisów, i konieczna jest jej przebudowa, wiąże się to z obowiązkiem dostosowania jej do aktualnie obowiązujących przepisów (w całości).
Zmiana Sposobu Użytkowania lub Aranżacji Lokalu
Istotną kwestią jest również wprowadzanie zmian w istniejącej instalacji hydrantów wewnętrznych. Często zmiana w lokalu najemcy wiąże się nie tyle ze zmianą sposobu użytkowania, co z wprowadzeniem nowej aranżacji, w tym ze zmianą przebiegu ścianek działowych czy przesunięciem wejść do poszczególnych pomieszczeń. Takie modyfikacje często wpływają na konieczność zmiany lokalizacji poszczególnych elementów zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Zdarza się, że konieczna jest zmiana sposobu użytkowania lokalu, np. lokal biurowy zostaje wynajęty dla przedszkola. W takiej sytuacji przestrzeń, której dotyczy zmiana, jest objęta inną klasyfikacją ZL (np. ZL II). Bez dokonania podziału strefowego, pozostała część budynku może ponosić konsekwencje takiego postępowania, wymagając spełnienia norm dla obu klasyfikacji. Rozwiązaniem tego problemu jest wydzielenie strefowe lokalu od pozostałej części budynku i zastosowanie wymagań wynikających z nowej kwalifikacji tylko w wyodrębnionym lokalu. Sytuacja jest dosyć prosta, o ile da się zapewnić wszystkie wymagania bezpieczeństwa pożarowego, a w pozostałej części budynku nie występują warunki techniczne, które mogą stanowić podstawę do uznania obiektu za zagrażający życiu ludzi. Wystarczy wówczas, że rzeczoznawca ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych opracuje ekspertyzę, o której mowa w art. 71 ust. 2a Prawa budowlanego.
Zanim jakakolwiek zmiana dotycząca instalacji przeciwpożarowej zostanie wykonana w budynku, wymaga opracowania projektu urządzenia przeciwpożarowego i uzgodnienia go z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. W przypadku, gdy dla instalacji hydrantowej nie ma dokumentacji projektowej (zgodnej z obowiązującymi przepisami), konieczne jest zlecenie opracowania nowej dokumentacji, uwzględniającej opis techniczny i graficzny kompletnej instalacji.
Sytuacja komplikuje się, gdy przy wprowadzaniu zmiany sposobu użytkowania okazuje się, że lokal i/lub drogi ewakuacyjne nie spełniają niektórych wymagań obecnie obowiązujących przepisów, a doprowadzenie ich do zgodności nie jest możliwe. W takiej sytuacji cała procedura znacząco się wydłuża, a właściciel lub najemca jest zobowiązany do zlecenia opracowania projektu budowlanego wielobranżowego, którego elementem będzie przeciwpożarowa ekspertyza techniczna. Ekspertyza ta jest składana do Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w celu rozważenia zaproponowanych rozwiązań i wydania decyzji.
Odpowiedzialność Właściciela i Najemcy
Istotną kwestią jest również odpowiednie postępowanie w przypadku najmowania lokali. Wszystkie zmiany w instalacji hydrantowej (a także innych urządzeń przeciwpożarowych) wymagają zapewnienia dokumentacji projektowej uzgodnionej z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, która będzie w posiadaniu właściciela budynku. Czasami z pozoru niewielkie zmiany pociągają za sobą konieczność opracowania projektów i dokonania dodatkowych uzgodnień, mogących znacząco wydłużyć proces przystosowania budynku.
W zakresie utrzymania budynku ważne jest, aby umowy między właścicielem budynku a najemcami określały dokładnie, jaka odpowiedzialność za bezpieczeństwo pożarowe poszczególnych części budynku ciąży na właścicielu, a jaka na najemcy. Wprowadzenie zmian budowlanych i instalacyjnych do budynku musi odbyć się za zgodą (lub na podstawie pełnomocnictwa) właściciela obiektu. Działanie najemcy bez takiej zgody jest wbrew przepisom.