Zasady wydawania zaświadczeń i zezwoleń do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi w OSP

Kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi w Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP) wiąże się ze spełnieniem szeregu wymagań prawnych i formalności. Proces ten, choć jasno określony w przepisach, w przeszłości borykał się z lukami prawnymi, które generowały niepewność co do właściwego organu wydającego kluczowe dokumenty.

Podstawowe wymagania dla kierowców pojazdów uprzywilejowanych OSP

Zgodnie z art. 95a ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 108, poz. 908 - tekst jednolity), kierującym pojazdem uprzywilejowanym ochotniczej straży pożarnej może być osoba, która posiada zaświadczenie potwierdzające spełnienie wymagań w zakresie badań lekarskich oraz psychologicznych. Ważne jest, aby kierujący pojazdami uprzywilejowanymi OSP był strażakiem ratownikiem OSP, co oznacza spełnianie wymagań określonych w art. 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.

Badania lekarskie i psychologiczne

• Badania lekarskie: Przeprowadza je uprawniony lekarz. Koszt badania pokrywa podmiot zatrudniający (np. gmina) lub osoba badana, jeśli nie pozostaje w stosunku pracy lub służby. Badanie lekarskie osoby ubiegającej się o wydanie zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym OSP jest finansowane z budżetu gminy (art. 76 ust. ustawy o OSP).

• Badania psychologiczne: Kierowca pojazdu uprzywilejowanego OSP podlega kontrolnym badaniom psychologicznym co 5 lat do ukończenia 65. roku życia, a następnie corocznie. Badania są przeprowadzane przez uprawnionego psychologa w pracowni psychologicznej. Koszt badania psychologicznego jest również finansowany z budżetu gminy (art. 83 ust. ustawy o OSP).

Należy zaznaczyć, że członek OSP nie musi być zatrudniony ani w gminie, ani w OSP, aby móc kierować pojazdem uprzywilejowanym OSP, pod warunkiem posiadania wymaganego zaświadczenia.

Procedura uzyskania uprawnień - rola wójta i starosty

Proces uzyskania uprawnień do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi w OSP wymaga współpracy dwóch organów: wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz starosty.

Rola wójta (burmistrza, prezydenta miasta)

Organem, który wydaje zaświadczenie potwierdzające, że osoba ma być kierującym pojazdem ochotniczej straży pożarnej, jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Jest to dokument niezbędny do ubiegania się o ostateczne zezwolenie. Jeżeli członek OSP ubiegający się o zezwolenie spełnia warunki, powinien złożyć wniosek we właściwej gminie o wydanie takiego zaświadczenia.

Rola starosty

Starosta jest organem, który wydaje zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi OSP. Zgodnie z art. 109 ustawy o kierujących pojazdami, zezwolenie to jest wydawane w drodze decyzji administracyjnej, po uiszczeniu opłaty oraz opłaty ewidencyjnej, osobie spełniającej wymagania określone w art. 106 ust. ustawy o kierujących pojazdami. Koszty zezwoleń na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi ochotniczych straży pożarnych są finansowane z budżetu gminy (art. 109 ust. ustawy o OSP).

Luka prawna i jej rozwiązanie

Po wejściu w życie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych 1 stycznia 2022 r. pojawiła się luka tetyczna. Ustawa ta uchyliła przepisy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, które wcześniej określały, jaki podmiot wydaje zaświadczenia wymagane do uzyskania zezwolenia. W efekcie starostowie nie mieli jasnej podstawy prawnej do wydawania zezwoleń dla nowych kierowców OSP, a wójtowie - do wydawania zaświadczeń.

Interwencja Ministerstwa Infrastruktury i RPO

Sprawą zainteresował się Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO), który wskazał na potrzebę jasnej podstawy prawnej dla działania wójtów, zgodnie z zasadą legalności i praworządności z art. 7 Konstytucji RP. Ministerstwo Infrastruktury (MI) potwierdziło istnienie problemu. W odpowiedzi dla RPO (11 sierpnia 2022 r.) MI wskazało, że wymóg określony w art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami odnosi się do przepisu, który został uchylony, co skutkuje brakiem podstaw do jego realizacji.

Do czasu wyeliminowania tych nieścisłości, Ministerstwo Infrastruktury zaproponowało możliwość uzyskania zaświadczenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Zgodnie z art. 217 par. 1 i 2 pkt 2 k.p.a. wójt (burmistrz, prezydent miasta) może wydać zaświadczenie potwierdzające fakt, że dana osoba ma być kierującym pojazdem OSP, na zasadzie potwierdzenia faktów lub stanu prawnego wynikającego z danych posiadanych przez ten organ.

Proponowane zmiany legislacyjne

W celu usunięcia luki prawnej, rząd zaproponował nowelizację art. 109 ust. 1b ustawy o kierujących pojazdami. Początkowo poprawka znalazła się w projekcie ustawy o ochronie ludności, a następnie została przeniesiona do projektu ustawy o OSP. Ma ona na celu jednoznaczne doprecyzowanie roli wójtów w procesie wydawania zaświadczeń.

Zwolnienie z kursu i zakres uprawnień

Ustawodawca przewidział wyjątki od ogólnego wymogu ukończenia kursu dla kierujących pojazdami uprzywilejowanymi. Art. 106 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami zwalnia funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej, Policji, Straży Granicznej, a także kierujących pojazdami ochotniczych straży pożarnych z obowiązku odbycia takiego kursu. Zakłada się, że osoby te nabywają niezbędne umiejętności w ramach szkoleń wewnętrznych.

Dyskusja o zakresie zezwolenia

W praktyce pojawiła się dyskusja na temat zakresu ważności zezwolenia uzyskanego przez kierowcę OSP bez kursu. Jedna interpretacja wskazuje, że zezwolenie na kierowanie pojazdami uprzywilejowanymi, wydane przez starostę, jest niepodzielne i dotyczy pojazdów uprzywilejowanych bez względu na ich przynależność do formacji. Ograniczenia uprawnień, które nie wynikają wprost z ustawy lub rozporządzenia, są bezprawne. Potwierdzają to opinie prawne, które podkreślają, że kwalifikacje osoby do prowadzenia pojazdów uprzywilejowanych są określone w ustawie o kierujących pojazdami, a zezwolenie dotyczy konkretnej osoby fizycznej.

Inne stanowisko sugeruje, że zwolnienie z kursu dla kierujących pojazdami OSP ma zastosowanie wyłącznie do celów związanych z działalnością ochotniczej straży pożarnej. Uzasadniane jest to tym, że uprawnienia zostały nabyte w ramach szkoleń wewnętrznych OSP/PSP i są przeznaczone do "celów służbowych", a nie "prywatnych" (tj. do prowadzenia innych pojazdów uprzywilejowanych niebędących własnością OSP). W myśl tej interpretacji, wykorzystanie takiego zezwolenia do celów prywatnych lub w innych służbach (np. ratownictwa medycznego) bez ukończenia kursu byłoby naruszeniem prawa.

Jednakże, jak podkreśla się w doktrynie prawa, "decyzja-zezwolenie dotyczy konkretnej osoby fizycznej, jest ona niepodzielna i dotyczy pojazdów uprzywilejowanych bez względu na ich przynależność do formacji". Jedynym ograniczeniem jest posiadanie prawa jazdy odpowiedniej kategorii. Zezwolenie jest dokumentem potwierdzającym uprawnienia, a nie ich cel.

tags: #kto #w #osp #wydajw #zaswiadczenie #do