Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa kraju. Zmiany w ustawie o ochotniczych strażach pożarnych, w tym wprowadzenie cyfrowych legitymacji i regulacje dotyczące świadczeń ratowniczych, mają na celu usprawnienie funkcjonowania tych jednostek. Poniższy artykuł analizuje nowe przepisy, korzyści płynące z cyfryzacji oraz wyjaśnia status członka wspierającego OSP.
Świadczenie Ratownicze dla Strażaków OSP
Nowa ustawa z dnia 4 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. 2025 poz. 900), podpisaną przez Prezydenta RP dnia 3 lipca 2025 r., wprowadza szereg zmian, z których jedną z najważniejszych jest świadczenie ratownicze.
Komu przysługuje świadczenie ratownicze?
Świadczenie ratownicze przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który czynnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych. Wymagany jest bezpośredni udział co najmniej raz w roku przez co najmniej 25 lat w przypadku mężczyzn oraz 20 lat w przypadku kobiet. Przy naliczaniu okresu czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych nie jest wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w OSP.
Prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi OSP, który osiągnął wiek:
- 65. rok życia - w przypadku mężczyzn,
- 60. rok życia - w przypadku kobiet.
Wysokość i wypłata świadczenia ratowniczego
Na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 244), strażakowi ratownikowi OSP przysługuje świadczenie ratownicze, które jest corocznie waloryzowane. Od dnia 1 marca 2025 r. kwota świadczenia ratowniczego wynosi 273,00 zł. Wcześniej było to 200 zł.
Świadczenie ratownicze przyznaje się na wniosek zainteresowanego złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP, właściwego dla siedziby jednostki OSP. Wypłata następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie ratownicze. Wypłatę realizuje Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA.
Formalnie, OSP liczy się do emerytury w kontekście powyższych regulacji, jednakże świadczenie ratownicze stanowi odrębne świadczenie, a nie dodatek do standardowej emerytury.
Cyfrowa Legitymacja Strażaka Ratownika OSP w aplikacji mObywatel
Kluczową zmianą wprowadzoną przez ustawę z dnia 4 czerwca 2025 r. jest ponowne uregulowanie zasad wydawania legitymacji strażakom ratownikom ochotniczych straży pożarnych (OSP) oraz osobom, którym przyznano świadczenie ratownicze.
Przejście na dokument mobilny
W dotychczasowym stanie prawnym legitymacja OSP była elektroniczną kartą procesorową w formie karty identyfikacyjnej wykonanej z tworzywa sztucznego. Nowa ustawa zastępuje legitymację w formie karty z tworzywa sztucznego dokumentem mobilnym w aplikacji mObywatel, w rozumieniu ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o aplikacji mObywatel (Dz. U. z 2024 r. poz. 1275 i 1717). Legitymacja ta będzie dostępna wyłącznie w wersji elektronicznej.
Problemy dotychczasowego systemu
Wcześniej szacowano, że koszt emisji plastikowych legitymacji wyniesie około 12,8 miliona złotych w ciągu 10 lat, przy łącznej liczbie około 230 tysięcy kart. Pomimo zamówienia 9 00etów blankietów przez Komendę Główną PSP w październiku 2023 roku, nie wydrukowano ani jednej legitymacji z powodu blokujących proces procedur administracyjnych i technicznych. System popadł w impas, co uzasadniło zmianę na rozwiązanie cyfrowe.
Korzyści z elektronicznej legitymacji
Dostosowanie regulacji do aplikacji mObywatel jest spójne z innymi funkcjonalnościami tej aplikacji i przynosi liczne korzyści:
- Prostota i wygoda - legitymację ma się zawsze przy sobie, wystarczy smartfon.
- Bezpieczeństwo instytucjonalne - nieuprawniona osoba nie będzie mogła posługiwać się kartą strażaka OSP.
- Natychmiastowa weryfikacja - możliwość szybkiej weryfikacji w terenie i instytucjach.
- Zmniejszenie kosztów - eliminacja kosztów związanych z produkcją i dystrybucją plastikowych kart.
- Lepsza integracja - zgodność z innymi e-usługami cyfrowymi państwa.
- Bezpieczeństwo danych i łatwość aktualizacji - aktualizacja danych w czasie rzeczywistym.
- Przejrzysty rejestr - eliminacja błędów przy ręcznym wprowadzaniu danych oraz centralny rejestr legitymacji prowadzony przez ministra spraw wewnętrznych lub Komendanta Głównego PSP.
Elektroniczna legitymacja umożliwi strażakom łatwą identyfikację oraz korzystanie z dodatkowych świadczeń, a także uprości potwierdzanie statusu wobec pracodawców.
Wprowadzenie w życie i proces wydawania
Ustawa wchodzi w życie 8 kwietnia 2026 r. Od tego dnia strażacy ratownicy ochotniczej straży pożarnej lub osoby posiadające uprawnienie do świadczenia ratowniczego mogą otrzymać legitymacje służbowe.
Legitymacja strażaka ratownika OSP wydawana jest na wniosek strażaka lub osoby posiadającej uprawnienia do wykonywania działań ratowniczych. Wniosek składa się do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na siedzibę jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej, której wnioskodawca jest członkiem. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może na podstawie porozumienia upoważniać zarząd OSP lub zarząd oddziału gminnego związku ochotniczych straży pożarnych do przyjmowania wniosków o wydanie legitymacji i wprowadzenia danych do rejestru.
Nowelizacja jest oceniana pozytywnie jako istotny krok w kierunku praktycznego wsparcia ochotniczych straży pożarnych, eliminująca dotychczasowe bariery i wpisująca się w wizję cyfrowej administracji.
Status Członka Wspierającego OSP
Oprócz strażaków ratowników, w strukturach OSP funkcjonują również członkowie wspierający, których rola i prawa są jasno określone w statutach jednostek.
Kto to jest członek wspierający?
Zgodnie z typowymi zapisami statutowymi OSP:
- Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna bez względu na jej miejsce zamieszkania i siedzibę w kraju lub za granicą, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie i za swą zgodą zostanie przyjęta przez zarząd OSP.
- Członek wspierający opłaca składkę członkowską w zadeklarowanej przez siebie wysokości.
- Członek wspierający ma prawo uczestniczenia w pracach i imprezach organizowanych przez OSP, a z głosem doradczym także w Walnym Zebraniu Członków OSP.
Członek wspierający to osoba, która deklaruje wspieranie OSP np. finansowo lub sprzętowo. Jest to idealna sytuacja, gdy ktoś chce np. na remizie powiesić reklamę; zamiast wystawiać faktury, można przyjąć taką firmę czy osobę jako członka wspierającego. Jak sama nazwa wskazuje, członkowie wspierający są od wspierania, pomagania jednostce OSP.
Kontrowersje wokół statusu "Członka Wspierającego" w legitymacji
W praktyce zdarzają się sytuacje, gdzie osoby aktywnie zaangażowane w działania OSP, spełniające warunki na członka zwyczajnego, są wpisywane w legitymację jako członkowie wspierający. Jest to problem, który budzi sprzeciw wśród strażaków ochotników, zwłaszcza kobiet.
Przykładem jest sytuacja, gdzie pełnoletnie kobiety, po wieloletniej aktywności w Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej (MDP) i po złożeniu podań do OSP z chęcią uczestnictwa w wyjazdach, były klasyfikowane jako "członkowie wspierający" w swoich legitymacjach OSP. Pomimo wykonania badań i regularnego uczestnictwa w zbiórkach, nadal spotykały się z oporem w dopuszczeniu do podziału bojowego. Jest to sprzeczne z zasadami, że po ukończeniu 18 lat i odbyciu odpowiednich kursów, osoby te mają pełne prawo zostać członkami zwyczajnymi OSP, a następnie członkami Jednostek Operacyjno-Technicznych (JOT).
Taka praktyka, gdzie dla mężczyzn wystarcza podstawowy kurs, a od kobiet wymaga się obszernej wiedzy i mimo to przypisuje im się niższy status, jest nieakceptowalna i świadczy o nierównym traktowaniu. Członkowie wspierający mają głos doradczy, co oznacza, że mogą doradzać, podpowiadać, sugerować, ale nie mają pełnoprawnego prawa głosu ani uprawnień operacyjnych przysługujących członkom zwyczajnym i JOT.
W przypadku takich nieprawidłowości, zaleca się napisanie pisma do Zarządu własnej jednostki OSP w sprawie wyjaśnienia statusu członkostwa, z kopią dla Komisji Rewizyjnej. Zarząd ma obowiązek udowodnić na jakiej podstawie i na podstawie jakiej uchwały, bez powiadomienia osób zainteresowanych, dokonano zmiany statusu członka. Należy pamiętać, że jako członkinie MDP osoby te najprawdopodobniej miały już status członka zwyczajnego.
tags: #legitymacja #czlonka #wspiearjacego #osp