Legitymacja OSP w Polsce: Przejście na formę elektroniczną w aplikacji mObywatel

Wprowadzenie: Ewolucja legitymacji strażaka OSP

Legitymacja strażaka Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) to kluczowy dokument służący do identyfikacji osoby posługującej się nią oraz do korzystania z dodatkowych świadczeń. Zgodnie z rozporządzeniem, strażak powinien wylegitymować się, aby udowodnić swój status, co dotychczas często wymagało zaświadczeń wydawanych przez gminy, jeśli pracodawca tego potrzebował. Brak możliwości udokumentowania statusu strażaka ratownika OSP uniemożliwiał korzystanie z potencjalnych uprawnień, takich jak zniżki na przejazdy komunikacją publiczną czy inne profity.

Historyczne tło i problemy z wdrażaniem kart fizycznych

Kilka lat temu, w 2021 roku, Prawo i Sprawiedliwość wprowadziło w nowych przepisach możliwość wydawania legitymacji strażakom ochotnikom. Legitymacja ta, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 czerwca 2022 r., miała być elektroniczną kartą procesorową w formie karty identyfikacyjnej wykonanej z tworzywa sztucznego, z wbudowanym układem elektronicznym i zdjęciem.

Pomimo tych przepisów, do dzisiaj żaden strażak ochotnik nie otrzymał takiej legitymacji. System wydawania legitymacji w formie fizycznej napotkał na liczne trudności. Szacowano, że koszt ich emisji w ciągu 10 lat wyniesie około 12,8 miliona złotych przy łącznej liczbie około 230 tysięcy kart. Dla porównania, 5 milionów złotych wydaje się na obozy dla Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych. W październiku 2023 roku Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej zamówiła 9 tysięcy blankietów, jednak procedury administracyjne i techniczne blokowały proces, przez co system popadł w impas, a ani jedna legitymacja nie została wydrukowana.

Wcześniejsze projekty przewidywały, że legitymacje fizyczne miałyby zaawansowaną personalizację i zabezpieczenia. Mogłyby być zadrukowane w pełnych kolorach CMYK/PANTONE, wyposażone w moduły zbliżeniowe RFID. Personalizacja mogłaby obejmować grawerowanie laserowe, co jest jednocześnie metodą zabezpieczenia przed fałszerstwem. Inne zabezpieczenia to mikrodruk, gilosze, druk UV lub IR, hologramy, czy specjalne farby zmienne optycznie. Jednakże, niezależnie od zaawansowania technologicznego, fizyczne legitymacje okazały się mało dostępne i niepraktyczne w dotychczasowej formie.

Nowe podejście: Legitymacja OSP w aplikacji mObywatel

Wychodząc naprzeciw współczesnym wyzwaniom i czerpiąc z nowych technologii, Polska wprowadza przełomowe rozwiązanie: legitymacja strażaka OSP będzie dostępna wyłącznie w aplikacji mObywatel. To rozwiązanie nie generuje praktycznie żadnych kosztów produkcji i dystrybucji fizycznych kart. Jest to trzeci dokument w Polsce, który będzie miał formę wyłącznie elektroniczną, wpisując się w trend, zgodnie z którym po 2026 roku, po wejściu w życie unijnego rozporządzenia EIDAS-2, większość dokumentów będzie cyfrowa.

Podstawy prawne i data wejścia w życie

Zmiany te zostały wprowadzone na mocy ustawy z dnia 4 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. 2025 poz. 900), podpisanej przez Prezydenta RP dnia 3 lipca 2025 r. Ustawa ta nowelizuje ustawę z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Nowe przepisy wchodzą w życie 8 kwietnia 2026 r.

Korzyści z elektronicznej legitymacji

Wprowadzenie legitymacji w aplikacji mObywatel ma przynieść znaczące korzyści zarówno dla strażaków, jak i dla całej administracji. Komendant miejsko-gminny Ryszard Wroński wyraził zadowolenie z proponowanego rozwiązania, podkreślając, że "połączenie legitymacji strażackiej z mObywatel będzie bardzo wielkim rozwiązaniem do przodu".

Dla strażaków i organizacji

• Prostota i wygoda: Legitymacja będzie zawsze pod ręką, wystarczy smartfon, co zapewni jej stałą dostępność.
• Potwierdzenie statusu: Otworzy drogę do wprowadzania lokalnych zniżek i przywilejów dla druhów OSP, takich jak ulgi w przejazdach komunikacją publiczną czy koleją, lub inne benefity.
• Bezpieczeństwo: System mobilny gwarantuje bezpieczeństwo instytucjonalne, uniemożliwiając nieuprawnionym osobom posługiwanie się kartą strażaka OSP.
• Szybsze reagowanie: Natychmiastowy dostęp do informacji o uprawnieniach ratowniczych.

Dla administracji i systemu

• Oszczędności: Znaczące zmniejszenie kosztów związanych z produkcją i dystrybucją plastikowych kart (niemal 13 mln zł przewidywanych wcześniej na legitymacje papierowe/plastikowe). Wykorzystanie istniejącej infrastruktury informatycznej minimalizuje potrzeby budżetowe.
• Natychmiastowa weryfikacja: Możliwość szybkiej weryfikacji w terenie i w instytucjach, gdzie strażak OSP pełni służbę, za pomocą QR-kodu.
• Lepsza integracja: Spójność z innymi e-usługami cyfrowymi państwa.
• Przejrzysty rejestr: Centralna baza danych strażaków pozwoli na eliminację błędów przy ręcznym wprowadzaniu danych oraz łatwość aktualizacji w czasie rzeczywistym.

Zakres zastosowania i grupy objęte

Projekt ustawy obejmie około 230 tysięcy obywateli. Legitymację otrzymają:

• Strażacy ratownicy Ochotniczych Straży Pożarnych.
• Osoby uprawnione do otrzymywania świadczenia ratowniczego.

Celem wprowadzenia legitymacji jest przede wszystkim rejestracja i identyfikacja strażaków ratowników OSP biorących udział w działaniach ratowniczych. Legitymacja będzie również służyć do korzystania z dodatkowych świadczeń, które mogą zostać przyznane zgodnie z art. 27 ustawy z 17 grudnia 2021 r., np. do zniżek w ośrodkach wypoczynkowych ZOSP. Jest ona także niezbędna w przypadku wypadku, gdyż firma ubezpieczająca strażaków może wymagać kserokopii legitymacji do wypłaty świadczenia odszkodowawczego powstałego w związku z wypadkiem w czasie działań ratowniczych. Co więcej, w niektórych środowiskach panuje przekonanie, że bez legitymacji strażak nie powinien występować nawet w mundurze.

Świadczenie ratownicze a legitymacja

Nowe zmiany w ustawie są ściśle powiązane ze świadczeniem ratowniczym. Legitymacja OSP będzie narzędziem potwierdzającym uprawnienia do tego świadczenia.

Kryteria przyznawania świadczenia ratowniczego

Świadczenie ratownicze przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który:

• Czynnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych (wymagany bezpośredni udział co najmniej raz w roku).
• Uczestniczył w działaniach przez co najmniej 25 lat (w przypadku mężczyzn) lub 20 lat (w przypadku kobiet). Przy naliczaniu okresu czynnego uczestnictwa nie jest wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w OSP.
• Osiągnął wiek 65 lat (w przypadku mężczyzn) lub 60 lat (w przypadku kobiet).

Wysokość świadczenia i wpływ na emeryturę

Na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, strażakowi ratownikowi OSP przysługuje świadczenie ratownicze (corocznie waloryzowane) z tytułu wysługi lat w OSP. Od 1 marca 2025 r. kwota ta wynosi 273,00 zł (wcześniej 200 zł). Na podstawie tych regulacji uznaje się, że służba w OSP liczy się do emerytury w kontekście świadczenia ratowniczego.

Świadczenie przyznaje się na wniosek zainteresowanego, złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP. Wypłaca je Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie.

Procedura uzyskania elektronicznej legitymacji

Legitymacja strażaka ratownika OSP będzie wydawana na wniosek strażaka lub osoby posiadającej uprawnienia do wykonywania działań ratowniczych. Wniosek składa się do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na siedzibę jednostki OSP, której wnioskodawca jest członkiem. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może, na podstawie porozumienia, upoważnić zarząd OSP lub zarząd oddziału gminnego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych do przyjmowania wniosków i wprowadzania danych do rejestru. Podstawą do wydania legitymacji będzie informacja o ukończeniu szkolenia podstawowego z wynikiem pozytywnym.

Wyzwania i szkolenia

Wprowadzenie elektronicznej legitymacji, choć nowoczesne, wiąże się z pewnymi wyzwaniami. Związek Powiatów Polskich skrytykował nowelizację w procesie legislacyjnym, wskazując na potencjalne problemy gmin, które mają odpowiadać za wydawanie legitymacji, ponieważ mogą nie mieć dostępu do pełnych danych członków OSP i strażaków pobierających świadczenia ratownicze. Zwrócono również uwagę, że nie każdy strażak musi korzystać z aplikacji mObywatel, co może dotyczyć zwłaszcza starszych druhów.

W odpowiedzi na te obawy, przewidziano program szkoleń. Centralny Ośrodek Informatyki (producent aplikacji mObywatel) ma rozpisany szeroki program szkoleń dotyczących wszystkich dokumentów dostępnych w aplikacji. Podczas weryfikacji dokumentu w mObywatelu zaleca się używanie kodu QR, nie poprzestając jedynie na widoczności zdjęcia i optycznie zmiennych elementów. Szkolenia te mają pomóc strażakom w różnym wieku w bezproblemowej obsłudze aplikacji.

Podsumowanie i dalsze kroki

Uchwalona zmiana ustawy o ochotniczych strażach pożarnych to istotny krok w kierunku praktycznego wsparcia druhów OSP. Elektroniczna legitymacja w aplikacji mObywatel eliminuje dotychczasowe bariery, usprawnia procedury i wpisuje się w nowoczesną wizję cyfrowej administracji. Dzięki temu strażacy ochotnicy zyskują realne narzędzie potwierdzające ich status i uprawnienia, a państwo - efektywniejszy system zarządzania danymi.

Drodzy strażacy z całej Polski, zgodnie z regulaminem Sejmu, przez niemal miesiąc będą trwały konsultacje społeczne w temacie tej ustawy na stronie sejm.gov.pl. Jest to czas na wyrażenie własnej opinii i wniesienie wkładu w kształtowanie finalnych przepisów.

tags: #legitymacja #osp #plastik