Działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) to bez wątpienia piękna, ale też i wymagająca droga. Jest piękna, ponieważ wiąże się z namacalną pomocą - ratowaniem ludzkiego życia i z troską o bezpieczeństwo drugiego człowieka. Natomiast słowo „wymagająca” łączy się nie tylko z samą odwagą i ryzykiem o własne życie, ale także z zapałem, siłą, wytrwałością i znajomością różnych procedur.
Codzienna Służba i Wyzwania
Strażacy ochotnicy na co dzień mierzą się z różnorodnymi wyzwaniami, od gaszenia pożarów, przez akcje ratownicze, aż po wspieranie lokalnych społeczności w trudnych chwilach. Ich służba, choć nieodpłatna, wymaga pełnego zaangażowania i gotowości do działania w każdej chwili.
Interwencje Ratownicze
Jednostki OSP regularnie uczestniczą w akcjach ratowniczo-gaśniczych na terenie całego kraju. W Helu doszło do pożaru restauracji, a ogień przeniósł się na pobliską remizę; jak informuje Ochotnicza Straż Pożarna, część budynku spłonęła. Podczas powodzi strażacy, także z OSP, robią wszystko, by nieść pomoc potrzebującym. Często poświęcają się, choć warunki, w jakich odpoczywają, często są dalekie od ideału. Strażacy z zastępu Ochotniczej Straży Pożarnej w Potaszni (woj. podlaskie) uratowali zaplątanego w gałęzie bociana, który wypadł z gniazda i zawisł w konarach na wysokości ponad pięciu metrów, druhom udało się bezpiecznie ściągnąć ptaka na ziemię. W Siemoniu (gm. Zławieś Wielka) straż pożarna prowadziła nocną akcję w silosie, gdzie z ogniem walczyli druhowie z ochotniczych straży pożarnych. Portal strazacki.pl opublikował statystyki, dotyczące m.in. sumy wyjazdów wszystkich jednostek OSP w regionie, wskazując, którzy strażacy mieli najwięcej pracy w 2019 roku. Oprócz akcji typowo ratowniczych, strażacy walczą także z nielegalnym procederem wypalania traw, co, jak się okazuje, wciąż jest popularne mimo apeli i groźby grzywny lub aresztu oraz kar nakładanych przez ARiMR.
Tragiczne Incydenty i Poświęcenie
Służba w OSP niesie ze sobą również ryzyko i tragiczne wydarzenia. 26-letni strażak z OSP Sękowo, Sebastian Głuchy, zginął w tragicznym wypadku samochodowym, był "zawsze gotowy do akcji i do niesienia pomocy innym", co sprawiło, że "serca pękają z żalu". Podobnie, kilkaset osób przyszło na uroczystość pogrzebową 29-letniej druhny z Ochotniczej Straży Pożarnej w Czernikowie (województwo kujawsko-pomorskie). W miejscowości Mroków doszło do tragicznego wypadku, w którym 53-letniego mężczyznę przejechał wóz Ochotniczej Straży Pożarnej. Pożar w domu strażaka z Solca Kujawskiego wymagał pomocy dla druha Adama i jego rodziny, gdy w środę, 27 grudnia, w jego domu doszło do pożaru. W trakcie akcji gaszenia pożaru ścierniska w Lubomyślu w Lubuskiem spłonął wóz strażacki wart milion złotych oraz sprzęt gaśniczy. Zdarzają się także trudne sytuacje prawne, jak w przypadku funkcjonariusza Ochotniczej Straży Pożarnej z powiatu piaseczyńskiego, Edwarda Pruśniewskiego, który miał trafić do więzienia za spowodowanie śmiertelnego wypadku w drodze do pożaru, jednak Sąd Najwyższy uchylił wyrok dwóch instancji. Niestety, odnotowywane są również incydenty godzące w wizerunek formacji, takie jak zarzut gwałtu na młodszym koledze z OSP, postawiony strażakowi z powiatu starogardzkiego, czy zatrzymanie strażaka-piromana z Nidzicy, który podpalał, by koledzy mieli co gasić.
Wyzwania Operacyjne i Ludzkie
Jednym z kluczowych problemów jest brak ludzi do służby. W OSP w województwie kujawsko-pomorskim jest za mało strażaków, co przejawia się w stwierdzeniu "mamy samochody, ale brakuje ludzi", a także problem ze szkoleniami nowych druhów OSP. Strażacy ze Sławięcic wspominają, że do ochotniczej służby coraz mniej ludzi się garnie, bo z tego "tylko dużo obowiązków i narażania się, a zysków żadnych". Przydałyby się może jakieś ulgi dla tych, co działają społecznie; a i nowy sprzęt byłby mile widziany. Jednostka boryka się również z problemem tarasujących wyjazd samochodów ciężarowych, przyjeżdżających do sąsiedniego młyna, co jest dotychczas nierozwiązanym problemem. Inne jednostki, jak strażacy ochotnicy z Gzina spod Bydgoszczy, potrzebują pomocy, aby pomagać, i trwa zbiórka na wóz ratowniczo-gaśniczy, gdyż wymarzony mercedes z rocznika 1991 już czeka, ale wymaga wsparcia.
Wsparcie, Rozwój i Inwestycje
Rozwój OSP jest silnie związany z pozyskiwaniem środków finansowych i nowoczesnego sprzętu, co umożliwia im efektywniejsze działanie i rozszerzanie zakresu świadczonych usług.
Finansowanie i Nowy Sprzęt
Wsparcie finansowe jest kluczowe dla funkcjonowania i rozwoju jednostek OSP. Janusz Kowalski na mównicy sejmowej bronił wydatków z Funduszu Sprawiedliwości, dziękując Zbigniewowi Ziobrze za to, że pieniądze jego resortu przeznaczane były na wsparcie OSP oraz kół gospodyń wiejskich. Sam Fundusz Sprawiedliwości działa na nowych zasadach, a ekspertem, jak ustalił portal tvn24.pl w resorcie, był m.in. poseł Solidarnej Polski, Patryk Jaki. Minister Mariusz Kamiński podpisał rozporządzenie dotyczące przyznawania świadczeń ratowniczych dla strażaków ochotników, wprowadzając 200 zł miesięcznie za lata służby, co pozwala na składanie wniosków. Jednostki OSP mają również otrzymywać wsparcie na nowe zadania, np. wożenie ludzi na szczepienia przeciw COVID-19, na co dostaną po 5 tys. zł z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Do jednostek OSP w części bydgoskiej województwa kujawsko-pomorskiego ma trafić 13 wozów strażackich, w tym jeden ciężki samochód, w ramach ogólnopolskiej inicjatywy, w której strażacy ochotnicy dostaną 675 nowych wozów strażackich. Promesy na ponad 10 mln zł na zakup nowych samochodów dla jednostek OSP z Kujawsko-Pomorskiego zostały wręczone 26 jednostkom w czwartek 14 kwietnia. Ochotnicza Straż Pożarna w Dobrzyniu nad Wisłą otrzymała łódź ratowniczą, a jej przekazanie było wyjątkowo uroczyste. Ochotnicza Straż Pożarna z Rypina ma nowy wóz, podobnie jak strażacy ochotnicy z Szynycha pod Grudziądzem, którzy są dumni z nowego wozu bojowego, a w ich remizie było wielkie święto. Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Radkowie powitała uroczyście nowy średni samochód ratowniczo-gaśniczy marki MAN, który dotarł z Kielc 25 listopada przed wieczorem. Nowy pojazd przywitano uroczyście na placu pod Urzędem Gminy, gdzie zgromadziło się wielu mieszkańców (w tym dużo dzieci) w deszczowy, listopadowy wieczór. Ustawieni w szpalerze strażacy powitali nowy nabytek z odpalonymi racami w ręku, a wójt gminy Jarosław Dominik, który przyjechał w nowym wozie, polał go symbolicznie szampanem, a w górę poszybowały fajerwerki. Samochód marki MAN jest bogato wyposażony, ma między innymi napęd na cztery koła, 4600 litrów wody i 460 litrów środka pianotwórczego na pokładzie, przednie działko gaśnicze zderzakowe, jest wyposażony w sygnały dźwiękowe niskotonowe oraz kamery 360 stopni. Zabudowę do niego wykonała kielecka firma Moto-Truck, a wóz kosztował 1,25 miliona złotych, z czego 767 tysięcy złotych przekazała Gmina Radków, a pozostałe 483 tysiące dołożyły Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Kielcach. To wymarzony prezent na 90-lecie Ochotniczej Straży Pożarnej w Radkowie. Dotychczasowy MAN z 2014 roku zostanie przekazany strażakom z Chyczy, którzy również mają powody do świętowania. Uroczyste poświęcenie z przekazaniem samochodu planowane jest w maju przyszłego roku na Święto Floriana - patrona strażaków. Warto dodać, że jest to trzeci nowy średni samochód ratowniczo-gaśniczy w gminie Radków, który trafił w ostatnich latach do strażaków.
125-lecie jednostki OSP Chwaszczyno oraz oficjalne przekazanie nowego wozu ratowniczo-gaśniczego
Kwestie Prawne i Ekwiwalenty
Choć niektóre gminy już zmieniły uchwały dotyczące ekwiwalentów dla strażaków ratowników OSP i podwyższyły dla nich stawki za udział w działaniach ratowniczych, szkoleniach i ćwiczeniach, to w wielu jednostkach jeszcze tego nie zrobiono. I mimo że regulacje prawne, które weszły w życie we wrześniu 2023 r., są bardziej klarowne od poprzednich, to okazuje się, że nowe przepisy lokalne są unieważniane - częściowo lub w całości - przez organy nadzoru. Problemy pojawiają się również w kwestii organizacji ważnych wydarzeń: Wojewoda Mazowiecki nie wyraził zgody na zorganizowanie na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie uroczystych obchodów Dnia Strażaka w dniu 4 maja 2018 roku, co wywołało oburzenie strażaków ochotników.
Historia, Tradycja i Społeczność
Ochotnicze Straże Pożarne to nie tylko interwencje, ale także głęboko zakorzeniona tradycja i aktywność w życiu lokalnych społeczności.
Tradycje i Niezwykłe Wydarzenia
OSP często są strażnikami lokalnych tradycji. Podczas mszy rezurekcyjnej w Belnie druhowie z Ochotniczej Straży Pożarnej padli nagle "jak rażeni gromem", co okazało się nie incydentem medycznym, lecz elementem długiej tradycji. Sławomir Jaworski pełni funkcję sekretarza i kronikarza w Ochotniczej Straży Pożarnej w Lipnie, z wielką precyzją dokumentując to, co minęło, mając smykałkę do historii, starych samochodów i znaczków pocztowych. Jednostki OSP aktywnie uczestniczą także w życiu sportowym i kulturalnym, czego przykładem są Zawody Sportowo - Pożarnicze Miasta i Gminy Skępe, które odbędą się 30 czerwca o godz. 14 na placu przy remizie Ochotniczej Straży Pożarnej w Wólce. Ponadto, OSP mają tylko kilkanaście dni na zgłoszenie do konkursu Floriany 2020, gdzie przyjmowane są zgłoszenia prospołecznych inicjatyw realizowanych przez OSP w całej Polsce.
Jubileusze i Długoletnia Służba
Wiele jednostek OSP ma bogatą historię, która świadczy o ich niezłomnym zaangażowaniu w służbę. Powstanie sławięcickiej OSP datuje się na rok 1900, choć istnieją wzmianki o istnieniu grupy samoobrony przeciwpożarowej już około 1882 roku. W tamtych czasach dla mieszkańców rozbudowujących się Sławięcic duże zagrożenie stanowiły częste pożary okolicznych lasów i pól. W założeniu jednostki uczestniczyli przodkowie wielu obecnie działających strażaków. Wsparcia finansowego udzielał jednostce hrabia Hohenlohe, przy którego majątku mieściła się ówczesna strażnica. Pierwszym wyposażeniem straży była ręczna, dwutłokowa pompa marki Magirius, a środek transportu stanowił zaprzęg konny. Po przejściu frontu OSP Sławięcice zawiesiła działalność z powodu braku ludzi i zniszczonego sprzętu, jednak już w 1945 roku jednostka reaktywowała się w starym baraku na tzw. Zimmer Platzu. W latach powojennych sławięcicka OSP brała udział w gaszeniu wielu groźnych pożarów, szczególnie na terenie miejscowych zakładów chemicznych i lasów. W roku 1992 w wielkim pożarze obszarów leśnych w okolicy Kuźni Raciborskiej spłonął samochód marki Magirius. Za spalony beczkowóz w 1993 roku jednostka otrzymała od Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej nowy samochód Star 244, a uzbrojenie do niego ufundował Urząd Miasta K-K. Nowy nabytek stał się impulsem do szkolenia i podwyższania kwalifikacji strażaków. Uhonorowaniem tego było włączenie w 1995 roku OSP Sławięcice do struktury krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, co poszerzyło obowiązki i zapoczątkowało służbę nie tylko przy pożarach, ale także w ratownictwie technicznym i drogowym. Po powodzi z 1997 roku jednostka wzbogaciła się o łódź ratowniczą z silnikiem, umożliwiając działalność także w obliczu klęski powodziowej. Sławięciccy druhowie podnoszą swoje umiejętności nie tylko w działaniach ratowniczo-gaśniczych, ale są także jedną z przodujących jednostek na terenie miasta i powiatu w sporcie pożarniczym. W ubiegłym roku OSP Sławięcice wystawiła siedem drużyn do zawodów o Puchar Prezydenta Miasta, z których sześć znalazło się w pierwszej trójce, a dwie z nich zwyciężyły w swoich kategoriach, zdobywając później pierwsze miejsca i Puchar Starosty Powiatu Kędzierzyn-Koźle na zawodach powiatowych. Obecnie w szeregach OSP Sławięcice działa społecznie 80 strażaków, w tym czynnie 35. Poza wyjazdami do pożarów i wypadków, jednostka uczestniczy aktywnie w organizacji masowych imprez na terenie osiedla, a współpraca z Urzędem Miasta, samorządem mieszkańców, nadleśnictwem, klubem sportowym MEC oraz mieszkańcami osiedla układa się pomyślnie. Na 24 i 25 czerwca zaplanowane są obchody 100-lecia, podczas których na sławięcickim stadionie odbędzie się festyn z wieloma atrakcjami. Oprócz gier, konkursów, zawodów pożarniczych i zabawy tanecznej, wszyscy przybyli na imprezę będą mogli zobaczyć występy kabaretu „Długi” z Krakowa, a także „Spotkanie z Balladą”.
W słoneczne niedzielne popołudnie 23 sierpnia 2015 roku Ochotnicza Straż Pożarna w Rogówku świętowała 90-lecie działalności. Mszę św. polową w intencji strażaków celebrował rogówkowiak ks. Wojciech Rogowski. Wśród licznie przybyłych gości byli m.in. Damian Raczkowski poseł na Sejm RP, Robert Wardziński burmistrz Choroszczy, st. bryg. Antoni Ostrowski komendant wojewódzki PSP, bryg. Kazimierz Kulesza z-ca kom. miejskiego PSP w Białymstoku. Druhowie z jednostek z Choroszczy, Barszczewa, Paniek i Rogowa również przybyli na wydarzenie. Uroczystą zbiórkę poprowadził dh Aleksander Werpachowski, a st. bryg. Krzysztof Kraśnicki, prezes Zarządu Gminnego ZOSP RP, czuwał nad ceremoniałem odznaczenia druhów z OSP w Rogówku, przekazując również pamiątkowy grawer. Druhowie z OSP Barszczewo sprezentowali figurkę św. Floriana, patrona strażaków. Goście złożyli strażakom wiele ciepłych życzeń. Historia powstania OSP Rogówek sięga roku 1922, gdzie mieszkańcy tejże miejscowości działali jako ochotnicy, stanowiąc II Oddział OSP Choroszcz. Po pierwszych dwóch latach działania OSP nastąpiły poważniejsze zmiany, a mianowicie został stworzony samodzielny oddział strażaków. Po upływie kolejnego roku chęci i zapał ochotników oraz liczne tragedie ludzkie spowodowane pożarami i niekiedy trudnymi warunkami atmosferycznymi zmusiły strażaków do realizacji założonych celów, jakim był między innymi zakup sikawki oraz dwóch beczek na wodę. Stało się oczywiste, że ów zakup był tylko niewielką częścią potrzeb, jakie pochłaniała ówczesna działalność OSP w Rogówku. Fundusze na zakup większej ilości sprzętu pożarniczego w postaci wiader, bosaków i drabiny przystawnej były gromadzone wszelkimi pomysłami i sposobami. Należy wspomnieć o wielu przyrządach wykonanych we własnym zakresie. Wybudowano także pierwszy drewniany garaż, który miał pełnić funkcję strażnicy oraz magazynu na nowo zakupiony sprzęt. Kolejne lata przyniosły wiele zmian w zarządzie, co nie miało wpływu na ilość strażaków; wręcz przeciwnie, ich liczba wzrastała, zapał do pracy nie „gasł”, w związku z czym gromadzono finanse, sprzęt oraz umundurowanie. W roku 1935 został wykonany sztandar, który w czasie wojny został zakopany w stodole przez Jarosława Werpachowskiego oraz Henryka Rogowskiego, chroniąc go tym samym przed okupantem nazistowskim i radzieckim; ów sztandar przetrwał do dzisiejszych czasów i służy strażakom do dziś. Pod koniec 1938 roku rozpoczęto budowę strażnicy murowanej, jednakże we wrześniu 1939 roku wybuchła II Wojna Światowa. Czas jakby się „zatrzymał”, wybuch wojny spowodował, że działalność OSP nieco „przygasła”. W roku 1945, w związku z zakończeniem działań wojennych, działalność strażacka została wznowiona. Strażacy zaczęli kompletować sprzęt, który w czasie wojny zaginął albo został zniszczony. Nastąpiło ukonstytuowanie nowego zarządu, gdzie komendantem został Jarosław Werpachowski, a prezesem Stefan Werpachowski. W 1978 roku cała strażnica wraz ze sprzętem spłonęła w wyniku pożaru. Dzięki skutecznemu działaniu Jarosława Werpachowskiego, ówczesnego prezesa, strażnica w bardzo szybkim czasie została odbudowana. Po roku 1990 Gminny Zarząd dostrzegając aktywność rogówkowych strażaków, przydzielił im samochód Star-25. „Sztafeta” pokoleń nieustannie trwa, dzięki czemu świętujemy już 90-lecie OSP w Rogówku. Strażacy dziękują również strażakom Państwowej Straży Pożarnej, Burmistrzowi Choroszczy Robertowi Wardzińskiemu za okazywane wsparcie oraz efektywną, owocną współpracę.
Jak Założyć Jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej?
Dla osób zainteresowanych wsparciem swojej lokalnej społeczności, założenie własnej jednostki OSP może być realną opcją. Wiąże się to z konkretnymi wymogami prawnymi i koniecznością przejścia przez szereg formalności.
Wymogi i Pierwsze Kroki
Założenie Ochotniczej Straży Pożarnej wiąże się z powołaniem stowarzyszenia, a to z kolei z konkretnymi wymogami prawnymi. Wszystko zaczyna się od ludzi i dokumentów. Aby w ogóle myśleć o powołaniu OSP, potrzebnych jest co najmniej 15 osób zainteresowanych. Warto wykorzystać różne metody, aby zebrać i utrzymać zaangażowanie tej grupy, m.in.:
- social media - w obecnych czasach jest to bardzo dobre źródło dotarcia do przeróżnych osób.
- spotkania na żywo - organizowanie tego typu zgromadzeń to świetny sposób na to, aby opowiedzieć o tym, jakie korzyści może dawać jednostka OSP. Takich plusów jest naprawdę wiele; najważniejszą z nich jest oczywiście zapewnianie bezpieczeństwa, a z kolei ochrona ludzkiego życia tak naprawdę jest najistotniejsza.
- lokalne ogłoszenia - można też próbować zachęcić ludność za pomocą ulotek czy plakatów, które najlepiej zostawić w często odwiedzanych miejscach.
Formalności i Rejestracja
Następnym krokiem jest opracowanie i przyjęcie statutu OSP - to jeden z najważniejszych punktów formalnych. Sam statut to dokument, który określa cel działania stowarzyszenia, jego zasady funkcjonowania oraz prawa i obowiązki członków. Powinien zawierać m.in. informacje o członkach stowarzyszenia oraz o jego władzach. Następnie, na zebraniu założycielskim, po przyjęciu statutu, należy wybrać władze stowarzyszenia: zarząd oraz komisję rewizyjną. Zarząd OSP jest odpowiedzialny za kierowanie pracami jednostki, reprezentowanie jej na zewnątrz oraz realizację celów statutowych. Ostatnim formalnym krokiem do założenia OSP jest rejestracja stowarzyszenia w sądzie rejonowym (wydziale gospodarczym KRS).
Włączenie do ZOSP RP
Po uzyskaniu osobowości prawnej jednostka OSP może dążyć do włączenia w struktury Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP (ZOSP RP). O tym, jakie niesie to ze sobą korzyści, wspominał wpis blogowy pt. „Członkostwo OSP w ZOSP RP - jakie daje korzyści?”. Jest to ważne m.in. ze względu na dostęp do szkoleń, dofinansowań i wsparcia merytorycznego. Proces ten wymaga:
- Uchwały Walnego Zebrania: Walne Zebranie Członków OSP musi podjąć formalną uchwałę o przystąpieniu do ZOSP RP.
- Złożenia Dokumentów: Dokumenty (uchwałę i deklarację) należy złożyć do właściwej instancji ZOSP RP, np. do Zarządu Gminnego ZOSP RP - jeśli działa on w gminie.
Moment, w którym powstaje jednostka OSP, jest bardzo ważny nie tylko dla samych Strażaków, ale też i dla ludzi, którzy zamieszkują daną miejscowość. To przede wszystkim realny wpływ na ludzkie życie i bezpieczeństwo. Założenie Ochotniczej Straży Pożarnej, a później dołączenie do ZOSP RP niesie ze sobą wiele korzyści, umacniając rolę tych jednostek jako filarów bezpieczeństwa w lokalnych społecznościach.