Makiety domków strażackich, często określane jako symulatory zagrożeń pożarowych, stanowią innowacyjne narzędzia dydaktyczne i treningowe, które mają realny wpływ na bezpieczeństwo mieszkańców oraz podnoszenie kwalifikacji strażaków. Choć na pierwszy rzut oka mogą wyglądać jak "zabawkowe domki", w rzeczywistości są zaawansowanymi makietami budynków, w których odtwarzane są najczęstsze scenariusze niebezpieczeństw.
Zaawansowane Modele i Symulatory w Służbie Straży Pożarnej
Symulator Komendy Powiatowej PSP w Świeciu
Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Świeciu wzbogaciła się o nowoczesne narzędzie szkoleniowe, które ma realny wpływ na bezpieczeństwo mieszkańców. Urządzenie zostało zakupione przez Starostwo Powiatowe w Świeciu za około 70 tys. złotych. Symulator to miniatura domku z pełnym wyposażeniem, która wygląda jak domek dla lalek, ale będzie pełnił zupełnie poważną służbę. Jego niecodzienna konstrukcja ma pomóc w edukowaniu zarówno strażaków, jak i mieszkańców, jak należy prawidłowo się zachować w przypadku zagrożenia pożarowego. "Żeby wiedzieć, jak się rozchodzi dym, wiedzieć jak i którędy się ewakuować. To jest miniaturka domku wielorodzinnego. Są pokazane sypialnie, salony, kuchnie. Miniaturki ludzików są w łóżkach i nawet dym się rozchodzi", jak podkreślono. Symulator sterowany jest przy pomocy dedykowanej aplikacji, która ma ułatwić pokazanie, co się dzieje w przypadku prawdziwego zagrożenia. Pokazuje też, jak działają np. czujniki wykrywające tlenek węgla.
Symulator to jednak tylko część nowego wyposażenia świeckich strażaków. Dysponują oni również modelem schronu przydomowego, defibrylatorami AED oraz zaawansowanym fantomem do ćwiczenia resuscytacji i tamowania krwotoków. Cały zestaw kosztował powiat około 150 tys. złotych. Nowe narzędzie nie będzie stało bezczynnie - strażacy zapraszają do współpracy szkoły, przedszkola i grupy zorganizowane.
Model Domu Zagrożeń Pożarowych w Wolsztynie
Inspiracją dla rozwoju multimedialnych środków dydaktycznych w Polsce były również doświadczenia zagraniczne. Dzięki bliskim kontaktom wolsztyńskich strażaków z kolegami ze straży pożarnej powiatu Dahme-Spreewald (Brandenburgia) w Niemczech, w ramach współpracy między powiatem wolsztyńskim i Dahme-Spreewald, pod koniec 2015 r. przekazano Komendzie Powiatowej PSP w Wolsztynie model domu jednorodzinnego. Ten model, nazywany domem zagrożeń pożarowych
, służy strażakom do realizacji zadań z prewencji społecznej. Jego największą zaletą jest mobilność, co umożliwia wykorzystanie go podczas festynów czy pokazów, a także podczas spotkań edukacyjnych w szkołach.
Mobilny Symulator Zagrożeń Pożarowych - Projekt Wielkopolski i MLabs
Obserwując duże zainteresowanie symulacjami zagrożeń pożarowych, nie tylko wśród dzieci, ale i dorosłych, oraz widząc możliwości wzmocnienia przekazu słownego obrazem i dźwiękiem, st. kpt. Alicja Borucka i kpt. Emilia Pałubicka-Florczak (koordynatorki ds. prewencji społecznej w województwie) postanowiły zaprojektować polski, unowocześniony odpowiednik modelu domku. Przy wsparciu wielkopolskiego komendanta wojewódzkiego PSP bryg. Andrzeja Bartkowiaka i jego zastępcy bryg. Dariusza Matczaka, wspólnie z Komendą Miejską PSP w Poznaniu, przygotowano wniosek o udzielenie dotacji ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu.
Wniosek Domek zagrożeń - mobilne stanowisko edukacji ekologiczno-ratowniczej symulujące zagrożenia pożarowe w domach jednorodzinnych
złożono w ramach dofinansowania przedsięwzięć z zakresu edukacji ekologicznej. Wykonanie tego zadania zlecono poznańskiej firmie MLabs Sp. z o.o., która podeszła do jego realizacji w sposób niezwykle innowacyjny i kreatywny. W wyniku wielu konsultacji i spotkań powstał mobilny symulator zagrożeń pożarowych i ekologicznych domu jednorodzinnego.
Premiera i Wyróżnienia
Interaktywny symulator edukacyjny miał swoją uroczystą premierę 17 października 2017 r. podczas targów POL-ECO-SYSTEM w Poznaniu. Został wyróżniony jako produkt nowoczesny, innowacyjny i wytworzony w oparciu o najwyższej klasy technologię, a także nagrodzony Złotym Medalem Międzynarodowych Targów Poznańskich 2017. Będzie służył do demonstracji zagrożeń pożarowych i ekologicznych w przestrzeni prywatnej.
Szczegółowy Opis Funkcjonalności
Jest to profesjonalna makieta domu jednorodzinnego wykonana w skali 1:12, z pełnym wyposażeniem i sterowana przez specjalnie stworzoną aplikację. Budynek posiada sześć pomieszczeń rozmieszczonych na trzech kondygnacjach. W poszczególnych pomieszczeniach, takich jak kuchnia, sypialnia czy łazienka, zaaranżowane zostały potencjalne zagrożenia, począwszy od pożarów, poprzez porażenie prądem elektrycznym, po zatrucie czadem. Dzięki zainstalowanej w domku zadymiarce można obrazowo pokazać rozprzestrzenianie się dymu w budynku.
Mobilny symulator zagrożeń pożarowych to interaktywne, działające na wyobraźnię narzędzie edukacyjne, wprowadzające nową jakość do procesu przekazywania wiedzy o zagrożeniach. Interakcja z przedmiotami w budynku zapewnia wysoką atrakcyjność i dużą skuteczność przeprowadzanych zajęć edukacyjnych zarówno dla dzieci, jak i dorosłych.
Jest to model inteligentnego domu jednorodzinnego, w którym komputery i urządzenia elektroniczne kontrolują każdy moduł. Intuicyjne sterowanie oświetleniem, drzwiami i innymi elementami odbywa się za pomocą specjalnej aplikacji, umożliwiającej manualne włączanie/wyłączanie wszelkich urządzeń wewnątrz domku. Symulator pozwala także na definiowanie i odtwarzanie wielu dynamicznych scenariuszy, pozwalających na sekwencyjne uruchamianie kolejnych zdarzeń.
Sterowane przez komputery efekty świetlne, dźwiękowe oraz wydobywający się dym realnie oddają grozę symulowanych sytuacji, pobudzając wyobraźnię widzów. Miniaturowe czujki, monitorowane przez komputery domku, wykrywają dym i alarmują jego mieszkańców o niebezpieczeństwie. Zainstalowane w budynku kamery pozwalają na wirtualne uczestnictwo w sytuacjach niebezpiecznych, sprawiając, że widzowie czują się tak, jakby rzeczywiście znajdowali się w zagrożonych pomieszczeniach.
Niezwykle ważną zaletą tego symulatora jest możliwość zaangażowania odbiorców bezpośrednio w symulowaną sytuację, np. poprzez odgrywanie ról. Umieszczone przy ekranie telefony pozwalają na przećwiczenie prawidłowego wykonania zgłoszenia na numer alarmowy. Umożliwienie przeglądania filmów z prawdziwych akcji i pożarów czy analizy zdjęć spalonych pomieszczeń, a także odtwarzanie dowolnych prezentacji wzmacnia przekaz. Wyposażenie symulatora w dwa niezależne komputery czyni go niezależną zintegrowaną całością, łączącą wiele różnych sposobów prezentowania informacji: tekstu, obrazu statycznego, dźwięku, filmu i animacji, dodatkowo wspartych możliwościami przetwarzania komputerowego. Liczne interfejsy umożliwiają dołączenie telewizora, projektora bądź systemu nagłośnieniowego.
Mobilny symulator zagrożeń pożarowych będzie stanowił wyposażenie salki edukacyjnej Ognik
w Komendzie Miejskiej PSP w Poznaniu, która miała zostać otwarta pod koniec 2017 roku. Systematyczne wykorzystywanie tego multimedialnego narzędzia edukacyjnego pozwoli odbiorcom w każdym wieku zrozumieć występujące w bliższym i dalszym otoczeniu zagrożenia, a także to, w jaki sposób im zapobiegać bądź je minimalizować.
Symulatory w Ostrzeszowie i Krakowie
Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Ostrzeszowie również pozyskała mobilny symulator zagrożeń pożarowych domu jednorodzinnego. Symulator wykonany jest w skali 1:12, a jego funkcje sterowane są za pomocą aplikacji, przy pomocy której możliwe jest symulowanie wielu scenariuszy pożarowych w przygotowanych pomieszczeniach budynku, np. zapalenie się oleju na patelni w kuchni, pożar w kotłowni czy też zapalenie się choinki. Zadymianie pomieszczeń, płomienie symulowane czerwonymi diodami oraz efekty dźwiękowe bardzo realistycznie symulują prawdziwy pożar. Dodatkowo wszystko to można obserwować na ekranie telewizora w jakości HD z kamer umieszczonych bezpośrednio w każdym pokoju symulatora.
W Krakowie, w zajęciach edukacyjnych w Bezpiecznym Domku
, każdego roku bierze udział ponad dwa tysiące dzieci z krakowskich przedszkoli i szkół podstawowych. Każde zajęcia prowadzone są przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie. Strażacy, którzy na co dzień wyjeżdżają do interwencji, dzielą się swoim doświadczeniem i w sposób obrazowy uczą najmłodszych, jak radzić sobie w sytuacjach skrajnie niebezpiecznych. Edukacja najmłodszych kształtuje ich świadomość i buduje poprawne postawy. Mobilny Symulator Zagrożeń Pożarowych jest odpowiedzią na wyzwanie, jakim jest skuteczne zainteresowanie i dotarcie do świadomości najmłodszych w dobie multimediów. Dzięki ruchomym postaciom wewnątrz modelu, dźwiękom pożaru, błyskom świateł ognia oraz realnego dymu edukacja najmłodszych jest skuteczna. Optymalnie wykorzystując czas poświęcony prelekcji, strażacy są w stanie skutecznie przekazać niezbędną wiedzę.
Edukacja i Prewencja Pożarowa - Kluczowa Rola Makiet
Prewencja społeczna stanowi trzeci filar ochrony przeciwpożarowej, obok działań interwencyjnych i kontrolno-rozpoznawczych. Szczególnie ważna jest edukacja dzieci i młodzieży, a jej skuteczność zależy w dużej mierze od atrakcyjności przekazu. Wzorując się na dobrych praktykach straży pożarnych innych krajów i ich specjalistycznych programach profilaktycznych i edukacyjnych, opracowano własne dokumenty strategiczne i wykonawcze dotyczące rozwoju ochrony przeciwpożarowej i ratownictwa, takie jak Wielkopolski program zapobiegania i walki z pożarami - edukacja i profilaktyka pożarowa
.
Analiza zagrożeń pożarowych wykazała, że statystycznie najwięcej osób w wyniku pożarów ginie we własnych domach. Świadomość społeczna na temat zagrożeń pożarowych w budynkach mieszkalnych wciąż jest bardzo niska. W odpowiedzi na to, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoczęło w 2016 r. społeczną kampanię edukacyjną Czad i ogień
. Istotnym walorem multimedialnych środków dydaktycznych jest to, że umożliwiają pokazanie sytuacji lub zdarzeń niemożliwych do zaobserwowania z bliska, np. zjawisk w mikro- i makroskali, czy ukazanie procesów i zjawisk niebezpiecznych, takich jak pożar i zadymienie. Tak powstała Multimedialna Sala Edukacji Ratowniczej w Muzeum Pożarnictwa w Rakoniewicach (otwarta w 2010 r.).
Makiety treningowe, takie jak domek strażak
, wzbudzają wśród najmłodszych wiele uśmiechu i zaszczepiają w nich zainteresowanie strażą, co jest szczególnie ważne w kontekście braku zainteresowania wśród najmłodszych dzieci do działania w strukturach Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP). Drużyny MDP według regulaminu CTiF są dedykowane dla młodzieży od 12 do 16 roku życia, natomiast makiety pozwalają na edukację już tych najmłodszych. Do zabawy w małego strażaka potrzebna jest makieta treningowa, hydronetka oraz dostęp do wody, opcjonalnie hełm MDP i stroje.
Praktyczne Aspekty Budowy i Wykorzystania Makiet Treningowych
Proste Makiety do Celów Szkoleniowych
Obecnie modele w małej skali, zwane domkami dla lalek
, są dość popularnym narzędziem dydaktycznym, używanym w Polsce już od kilku lat. Na początek poleca się makiety najprostsze, które pozwalają na zrozumienie podstawowych zjawisk. Po spaleniu
kilku makiet pojedynczego pomieszczenia, często pojawia się potrzeba stworzenia czegoś bardziej rozbudowanego. Można zasymulować np. mieszkanie z wyjściem na korytarz lub konstrukcję w wariancie pionowym, w zależności od tego, co konkretnie chcemy pokazać.
Wskazówki Techniczne dotyczące Budowy
Przy budowie makiet treningowych warto zwrócić uwagę na kilka aspektów:
- Szczelność konstrukcji: Płyty powinny być w miarę równo przycięte. Dodatkowo łączenia dobrze jest wypełnić silikonem. Do łączenia płyt najlepsze są drewnowkręty, gdyż gwoździe mogą powodować rozchodzenie się ścianek.
- Otwór wejściowy: Najlepiej, żeby był nieco większy niż to wynika z proporcji. Nie jest to symulacja zupełnie 1:1, więc pewne rzeczy należy dostosować.
- Materiały palne: Podstawowym materiałem jest drewno. Jeśli chcemy szybciej osiągnąć zjawisko backdraftu, można dorzucić tworzyw sztucznych, jednak lepiej nie na samym początku, kiedy pożar nie ma jeszcze wystarczającej energii, by spalić materiał powstały z ich rozkładu. Zmiana palącego się materiału z drewna na materiał sztuczny i na odwrót może dobitnie uświadomić, jak wpływa on znacząco na rozwój pożaru.
- Wyposażenie: Podstawowe wyposażenie to palnik (np. lutlampa) oraz woda w spryskiwaczu, aby
chałupa
nie spaliła się z zewnątrz za szybko, szczególnie w miejscach łączenia płyt, tworząc nieszczelności. - Bezpieczeństwo: Zawsze należy zapewnić pełne zabezpieczenie prowadzącego/prowadzących, w tym sprzęt ODO oraz samochód gaśniczy z rozwiniętą linią. Ćwiczenia należy wykonywać najlepiej przy bezwietrznej pogodzie i w oddaleniu od pobliskich budynków, ze względu na wydzielający się dym.
- Obserwacja zjawisk: Wykorzystanie specjalnej szyby (np. ze szkła) w
drzwiach
domku umożliwia obserwację zmian pod wpływem różnego dostępu powietrza i rozwoju pożaru w środku pomieszczenia.
Planowanie i Przebieg Ćwiczeń z Makietą
Do dobrego przeprowadzenia ćwiczenia potrzebne są przede wszystkim dwie rzeczy: plan i wiedza. Prowadzący ćwiczenie musi posiadać odpowiednią wiedzę na temat rozwoju pożaru i zjawisk pożarowych oraz powinien mieć plan realizacji ćwiczenia, który przedstawi obserwatorom przed jego rozpoczęciem, następnie zrealizuje, a na koniec omówi jego wykonanie. Elementy, które warto zaplanować tak, by móc je pokazać i omówić, to:
- spalanie w pierwszej fazie: płomień, ilość i jakość dymu, szybkość rozwoju, powstawanie warstw ciepła (KKO);
- rozkład termiczny materiałów;
- kształtowanie się strefy neutralnej;
- kolor i jakość dymu;
- przejście pożaru z fazy kontrolowanej przez paliwo do fazy kontrolowanej przez wentylację;
przyduszenie
pożaru, antywentylacja;- wpływ otwierania i zamykania drzwi na pożar - wentylacja;
- badanie palności dymu - zauważenie obszaru, kiedy jest między temperaturą zapłonu a samozapłonu;
- zjawisko
roll-over flames
i samozapłon dymu; - powstanie zjawiska rozgorzenia;
- oddziaływanie wentylacją na w pełni rozwinięty pożar;
- stworzenie pożaru nieodpowietrzonego i wytworzenie zjawiska wstecznego ciągu płomieni.
Te elementy powinno się przedstawić i omówić w jakimś stopniu już przed paleniem, tak aby w trakcie mówić jak najmniej, a pozwolić na obserwację. Po ćwiczeniu konieczne jest podsumowanie, stwierdzające stopień realizacji planu, co wyszło, a co nie, a przede wszystkim dlaczego właśnie tak się stało. Bez tego omówienia i wyciągnięcia wspólnych wniosków traci się cenną część całego ćwiczenia.
Trójkąt Spalania i Kontrola Pożaru
Każdy pożar jest inny, podobnie jak każde rozpalenie w domku treningowym. Jednak, jak zauważył Ed Hartin, content fire in a box is always content fire in a box
, co oznacza, że każdy pożar wewnętrzny, mimo różnic, rządzi się takimi samymi prawami fizykochemicznymi. Umiejąc panować nad trójkątem spalania (czynnik termiczny, powietrze, materiał palny), strażacy będą w stanie ugasić pożar. Sekretem jest odpowiednie zapanowanie nad tymi elementami, co w przypadku domku można bardzo łatwo zaobserwować. Lawirowanie w czasie między różnymi profilami wentylacji, różnymi konfiguracjami materiałów palnych oraz zwiększaniem i zmniejszaniem temperatury pożaru składa się na końcowy efekt.
Ważne jest, aby nie traktować tego doświadczenia wyłącznie w kategoriach zabawy. Bez odpowiedniej podbudowy teoretycznej zamierzony efekt dydaktyczny może być wypaczony, a czasem nawet nieść ze sobą błędne wnioski. W przypadku wątpliwości warto poprosić bardziej obeznanych w temacie kolegów. Wiedza praktyczna, nawet w tak małej skali, może przydać się w przyszłości w przełożeniu na skalę o wiele większą, dlatego warto ją zdobywać.
Kwestia Materiałów Palnych i Środowiska
W dyskusjach na temat wykorzystania makiet treningowych często pojawia się kwestia materiałów palnych, w szczególności użycia tworzyw sztucznych. Z jednej strony, zmiana palącego się materiału z drewna na materiał sztuczny i na odwrót może dobitnie uświadomić, jak znacząco wpływa on na rozwój pożaru i jak zachowują się różne materiały podczas rozkładu termicznego. Z drugiej strony, pojawiają się obawy o szkodliwe substancje uwalniane do atmosfery, takie jak trwałe, silnie trujące dioksyny, zwłaszcza przy spalaniu plastików. Istnieje pogląd, że chociaż ilość tych substancji z małego kawałka tworzywa jest niewielka w porównaniu do pożarów rzeczywistych, istnieją inne, mniej inwazyjne sposoby przyspieszenia rozwoju pożaru, które również pozwolą na demonstrację pożarów z wykorzystaniem różnych materiałów, aby zminimalizować wpływ na środowisko.
Ostatecznie, wszystko zależy od tego, co chcemy pokazać. Jeśli same zjawiska pożarowe, to drewno w zupełności wystarcza. Jeśli coś więcej, np. inną dynamikę rozwoju pożaru i inne wartości energetyczne, to mogą być potrzebne inne materiały. Ważne jest, aby podejście było świadome i oparte na wiedzy, minimalizując jednocześnie negatywny wpływ na otoczenie.