Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego. Przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników, którzy swoją działalnością zyskują uznanie społeczne. Ochotnicza Straż Pożarna wielu ludziom, szczególnie w lokalnych społecznościach, kojarzy się nie tylko z działalnością operacyjną, lecz również z działalnością kulturalną i społeczną.
Walka z żywiołem ognia i siłami przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych, to tylko część działalności Ochotniczych Straży Pożarnych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego. Swoją działalnością wychowawczą docierają do młodzieży, którą organizują we wspólnym działaniu dla dobra rodziny, środowiska i kraju. Te wysoce pozytywne przykłady postaw strażaków znajdują między innymi uhonorowanie w przyznawanych im przez władze państwowe i związkowe odznaczeniach.
Znaczenie i Cel Systemu Wyróżnień w OSP
Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej to nie tylko udział w akcjach ratowniczych, ale przede wszystkim lata poświęceń i pracy na rzecz lokalnej społeczności. Odznaczenia OSP są symbolicznym wyrazem wdzięczności i najwyższego uznania dla tych, którzy bezinteresownie niosą pomoc. System wyróżnień jest rozbudowany i ma swoją hierarchię, a każde z nich ma inne kryteria przyznawania. Głównym celem systemu odznaczeń jest wyróżnienie osób i jednostek za długoletnią, aktywną działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. To formalny sposób docenienia nie tylko bohaterstwa podczas akcji, ale również pracy organizacyjnej, szkoleniowej i społecznej, która wzmacnia struktury OSP. System odznaczeń Związku OSP RP przewiduje również możliwość nadawania wyróżnień pośmiertnie.
Rodzaje Medali i Odznak Związku OSP RP
Złoty Znak Związku OSP RP
Złoty Znak Związku OSP RP to najwyższe i najbardziej prestiżowe odznaczenie w strukturach OSP. Jest ukoronowaniem wieloletniej, ofiarnej służby i symbolem najwyższego uznania za wybitne zasługi na rzecz ochrony przeciwpożarowej.
Jest nadawany za długoletnią, aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku OSP RP. Odznaką tą może być uhonorowana osoba lub instytucja, które w sposób znaczący zasłużyły się dla działalności Związku OSP RP, jak również Ochotnicza Straż Pożarna o co najmniej 100-letniej działalności. Osoba lub instytucja przewidziane do nadania Złotego Znaku Związku OSP RP powinny posiadać Złoty Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa". W sytuacjach szczególnych, Prezydium Zarządu Głównego Związku OSP RP może odstąpić od warunku posiadania Złotego Medalu "Za Zasługi dla Pożarnictwa".
Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza
W hierarchii odznaczeń Ochotniczej Straży Pożarnej Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zajmuje drugie miejsce, zaraz po Złotym Znaku Związku. To zaszczytne wyróżnienie przyznawane jest za wybitne zasługi w umacnianiu i rozwijaniu Związku OSP RP oraz samych jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych.
Medal nadawany jest za zasługi dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Medal ten mogą otrzymać: OSP i ich członkowie, działacze Związku OSP RP oraz osoby, instytucje i organizacje społeczne. Medalem tym mogą być uhonorowane oddziały Związku OSP RP wyróżniające się w realizacji celów Związku.
Osoby, instytucje i organizacje przewidziane do nadania Medalu Honorowego im. Bolesława Chomicza powinny posiadać Złoty Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa", dodatkowo instytucje i organizacje (w tym OSP) powinny posiadać 75-letni staż swojej działalności. Warunkiem otrzymania medalu jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” od co najmniej pięciu lat. Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza zawsze nadawany jest wraz z dyplomem i wręczany głównie podczas obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP.
Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa"
Medal "Za Zasługi dla Pożarnictwa" to jedno z najczęściej nadawanych odznaczeń w strukturach OSP, doceniające wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej.
Medal nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medalem tym mogą być odznaczane osoby, instytucje i organizacje (w tym OSP, ich członkowie oraz działacze Związku OSP RP). Medal dzieli się na trzy stopnie:
- Brązowy
- Srebrny
- Złoty
Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 4 lata. Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością mogą być uhonorowane Medalem "Za Zasługi dla Pożarnictwa", przy czym klasa medalu odpowiada jubileuszowi:
- 25 lat - medal brązowy
- 50 lat - medal srebrny
- 75 lat - medal złoty
Odznaka "Strażak Wzorowy"
Odznaka "Strażak Wzorowy" to jedno z podstawowych wyróżnień w hierarchii OSP, przeznaczone dla najbardziej zaangażowanych członków. Jest odznaczeniem jednostopniowym, co w przeciwieństwie do stopniowanego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa” podkreśla jego wyjątkowy charakter.
Może być nadawana czynnym członkom OSP za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. Strażak OSP przewidziany do nadania tej odznaki powinien: złożyć ślubowanie, uzyskać wyszkolenie odpowiadające pełnionej funkcji i posiadać co najmniej trzyletni staż działalności w OSP.
Odznaka "Za Wysługę Lat"
Odznaka "Za Wysługę Lat" jest wyrazem uznania za staż, wierność i systematyczność w służbie.
Przewidziana jest dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych oraz działaczy Związku OSP RP, wykazujących się działalnością przez co najmniej pięć lat. Prawo do odznaki "Za Wysługę Lat" można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim oznaczeniem liczby lat w OSP (X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75). Począwszy od 25 lat służby, jest ona co 5 lat uzupełniana o metalową nakładkę z liczbą oznaczającą kolejne jubileusze. Odznakę nadaje się na wniosek zarządu macierzystej jednostki OSP lub z inicjatywy prezydium zarządu gminnego ZOSP RP.
Odznaka "Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza" (MDP)
Odznaka "Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza" (MDP) stworzono z myślą o najmłodszych adeptach pożarnictwa. Jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za aktywną działalność w drużynie przy Ochotniczej Straży Pożarnej. System odznaki MDP jest trzystopniowy, co odzwierciedla rosnące umiejętności i wiedzę jej członków.
Odznaka posiada trzy stopnie:
- pierwszy stopień - brązowa
- drugi stopień - srebrna
- trzeci stopień - złota
Kryteria nadania odznaki "Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza":
- pierwszego stopnia (brązowa) - może być nadana po złożeniu ślubowania i posiadaniu półrocznego stażu w drużynie;
- drugiego stopnia (srebrna) - może być nadana po uzyskaniu odznaki pierwszego stopnia i posiadaniu 1,5 rocznego stażu w drużynie. Członkom MDP w wieku 17-18 lat można przyznać po złożeniu ślubowania srebrną odznakę MDP z pominięciem brązowej;
- trzeciego stopnia (złota) - może być nadana po uzyskaniu odznaki drugiego stopnia i posiadaniu 2,5 rocznego stażu w drużynie. Zdobycie złotej odznaki, będącej dowodem cech liderskich, wymaga spełnienia dodatkowych kryteriów, takich jak posiadanie srebrnej odznaki od co najmniej pół roku oraz aktywne pełnienie funkcji instruktorskich. Złota odznaka MDP może być również przyznawana działaczom Związku OSP RP pracującym z młodzieżą pożarniczą.
Zasady Noszenia Odznaczeń i Elementów Umundurowania Galowego
Często spotykanym błędem strażaków jest niewłaściwe umieszczenie odznaczeń i dystynkcji na swoim umundurowaniu galowym. Prawidłowe noszenie umundurowania i przestrzeganie zasad obowiązujących regulaminów wpłynie dodatnio na wizerunek strażaka. Poniżej przedstawiono kluczowe zasady dotyczące rozmieszczenia odznaczeń i innych elementów.
Rozmieszczenie Odznaczeń
- Najczęściej spotykane odznaczenia wśród strażaków ochotników to: „Strażak Wzorowy”, „Za Zasługi dla Pożarnictwa” oraz „Za Wysługę Lat”.
- Medale „Za Zasługi dla Pożarnictwa” należy umieszczać na takiej wysokości, aby ich dolna część nie była niżej niż dół klapy lewej kieszeni piersiowej.
- W przypadku posiadania więcej niż jednego rodzaju medali, powinno nosić się najwyższy z każdego rodzaju. Można również zamienić ciężkie medale na baretki.
- Złoty Znak Związku powinien być umieszczony na wstędze pod kołnierzem koszuli, tak aby był widoczny 1 cm poniżej węzła krawata, a nie wpięty bezpośrednio do munduru.
- Odznaczenie lub odznakę na sztandar wpina się do specjalnego uchwytu (kolucha), który wkręca się w drzewce na wysokości górnej krawędzi płata sztandaru, tak aby podczas prezentacji sztandaru wstęga z odznaczeniami lub odznaką znajdowała się przy płacie ze Znakiem Związku.
Elementy Umundurowania i Ich Noszenie
- Do czapek rogatywek nie powinny być przypięte orzełki Państwowej Straży Pożarnej (PSP), Wojska Polskiego, Służby Więziennej itp. Nie należy nosić przy czapkach rogatywkach złotych galonów, pasków białych, srebrnych, metalowych pasków lub złotych okuć. Czapki rogatywki powinny odpowiadać dystynkcjom noszonym na kołnierzach umundurowania lub przy klapie lewej kieszeni munduru bądź białej koszuli.
- Sznur galowy musi być przypięty do guzika pod pagonem munduru, przy wszyciu rękawa po prawej stronie i do pierwszego górnego guzika zapięcia munduru (a nie pod pagon do guzika przy szyi). Natomiast przy koszuli letniej sznur galowy powinien być przypięty do guzika pod pagonem prawym, przy wszyciu rękawa, a warkocz z pomponem do guzika pod klapą prawej kieszeni.
- Do munduru wyjściowego nie należy nosić krawatów cywilnych lub kolorowych koszul. Skarpety powinny być czarne, jednolite, bez wzorów.
Udział w Uroczystościach
- Dowódca prowadzący uroczystość, inni dowódcy pododdziałów, strażacy na uroczystościach z udziałem sztandarów i wręczeniem odznaczeń lub odznak, występują wyłącznie w umundurowaniu galowym, a nie koszulach letnich.
- Strażacy występując do dekoracji nie mogą być ubrani w koszule letnie; odznaczenie lub odznaka wymaga poszanowania, dlatego obowiązkowo trzeba występować w umundurowaniu galowym.
- Przy formowaniu jednostki do uroczystości należy stosować zasadę, że na prawym skrzydle, patrząc do trybuny honorowej, zajmują w kolejności miejsca: orkiestra, dowódca pododdziału honorowego, poczet flagowy, poczet sztandarowy, pododdział honorowy, pozostałe OSP tworzące plutony lub kompanie itd.
- Hymn państwowy lub związkowy powinna wykonywać orkiestra dęta OSP, a nie orkiestra taneczna lub kapela. W uroczystościach udział powinny brać tylko te orkiestry, które posiadają co najmniej dostateczną umiejętność odegrania hymnu państwowego, związkowego oraz kilku marszów (czysto, równo, z rytmem itp.). Orkiestra dęta OSP na uroczystościach ma występować w umundurowaniu związkowym, łącznie z kapelmistrzem.