Zgierz był jednym z pierwszych miast w Królestwie Polskim, obok Kalisza, Turku, Płocka, Częstochowy i Włocławka, które miały własną straż ogniową. Misja „Bogu na chwałę i ludziom na pożytek” przyświecała zgierskim strażakom od samego początku.
Początki Zgierskiej Straży Ogniowej
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) w Zgierzu, pierwotnie znana jako Straż Ogniowa, została założona 16 listopada 1874 roku. Inicjatorem jej utworzenia był fabrykant zgierski Karol Adolf Meyerhoff. Powstanie straży było reakcją na tragiczny w skutkach pożar, w którym zginęła dwuletnia dziewczynka, a pięcioletni chłopiec uratował się, wyskakując z okna na rozpostartą płachtę materiału. Na uwagę zasługuje fakt, że zgierska Straż Ogniowa była jedną z pierwszych tego typu organizacji w Królestwie Polskim.
W pierwszym okresie działalności, dzięki pomocy finansowej zgierzan, subwencjom miasta oraz dotacjom towarzystw ubezpieczeniowych, straż zakupiła niezbędne narzędzia i zaczęła strzec bezpieczeństwa mieszkańców. Do czynnego udziału w działalności i finansowaniu zgierskiej straży angażowali się fabrykanci zgierscy, co było związane z potrzebą zapewnienia ochrony przeciwpożarowej ich fabryk.
Pierwsi Liderzy i Wyposażenie
Pierwszym szefem strażaków został inicjator tej działalności, Karol Adolf Meyerhoff. Brandmajstrem, czyli kapitanem, mianowano Hermana Wolffa, a funkcję skarbnika pełnił Karol Anstadt. W latach 1889-1892 funkcję naczelnika pełnił Karol Meyerhoff, a jego zastępcą był Emil Ernst. Po złożeniu mandatu przez komendanta Meyerhoffa w 1892 roku, jego miejsce zajął Emil Ernst, a w roku 1895 naczelnikiem został wybrany Ferdynand Swatek. W latach 1903-1909 prezesem Zgierskiej Ochotniczej Straży Pożarnej był Herman Wolf, naczelnikiem Ferdynand Swatek, a jego zastępcą Juliusz Hofmann.
Na wyposażenie bojowe pierwszych ochotników składał się wóz rekwizytowy, drabina rozsuwana na czterech kołach, sikawka czterokołowa z wężami, wór ratunkowy, 8 toporów ciężkich, 14 toporków, 55 wiader płóciennych, 1 latarnia duża i 10 małych, 10 latarni na drążkach i pochodni naftowych, kotwica do rozrywania płonących budynków, a także haki, liny, łopaty i trąbki sygnałowe. Umundurowanie strażaka składało się z bluzy płóciennej i pasa oraz czarnego, lakierowanego kasku, okutego żółtą blachą.
Rozwój Infrastruktury i Organizacji
Pierwsza remiza strażacka mieściła się przy ulicy Długiej. Już w pierwszym roku działalności straż liczyła 108 ochotników, podzielonych na oddziały. Wyznaczeni zostali instruktorzy i komendanci, przeprowadzano liczne ćwiczenia mające na celu wzrost sprawności operacyjnej, w tym jak najlepsze poznanie sprzętu pożarniczego. W roku 1878 zatwierdzono statut ochotniczej straży ogniowej w Zgierzu, co umożliwiło urządzanie zabaw, koncertów i zbiórek pieniędzy, znacznie poprawiając sytuację finansową straży.
Dzięki staraniom Ferdynanda Swatka pod koniec XIX wieku postawiono nowy murowany budynek remizy strażackiej, zwanej rekwizytornią. Ta murowana z wieżą remiza przy skrzyżowaniu ulic 1 Maja i ks. Szczepana Rembowskiego została poświęcona 22 sierpnia 1897 roku. Wybudowano również stajnie dla koni ciągnących wozy pożarnicze. W roku 1914 zbudowano drewnianą wieżę, służącą strażakom do ćwiczeń na wysokości, która była używana do przełomu lat 80. i 90. XX wieku. Na szczycie budynku remizy zainstalowano również elektryczną syrenę pożarniczą.
Zgierska Ochotnicza Straż Pożarna cieszyła się dużym uznaniem i zaufaniem obywateli miasta. Duży nacisk kładziono na wyszkolenie strażaków, mające systematycznie podnosić sprawność bojową. W 1921 roku Franciszek Gust założył Orkiestrę Ochotniczej Straży Pożarnej w Zgierzu, której druhowie-muzycy swoją grą uświetniali wiele wydarzeń odbywających się w mieście.
Okres Wojny i Powojennej Transformacji
W czasie II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej, straż zgierska kontynuowała swoją działalność, lecz jej członkowie zostali przez niemieckie władze w dużej mierze wymienieni na volksdeutschów zamieszkujących w tym czasie w Zgierzu. Straż nadal pełniła swoje obowiązki, tyle że pod ścisłym nadzorem niemieckiej policji porządkowej.
Po wyparciu niemieckiego okupanta, równocześnie z modernizacją i uzupełnianiem sprzętu zajęto się werbunkiem strażaków. W 1950 roku wyłoniony został zarząd, w którym wiceprezesem został J. Hajdys, a naczelnikiem Kazimierz Mrówczyński, pełniący tę funkcję do 1975 roku. W pierwszych latach powojennej działalności na wyposażeniu straży, poza podstawowymi narzędziami, znajdowały się dwa samochody specjalne wyposażone w motopompy. Wysoki poziom wyszkolenia strażaków, jak również sprawność samochodów i sprzętu, umożliwiały podejmowanie akcji gaśniczych zarówno w Zgierzu, jak i w okolicznych gminach wiejskich, a nawet w Łodzi.
Dnia 4 lutego 1950 roku Sejm uchwalił ustawę o ochronie przeciwpożarowej, na mocy której w 1951 roku powstała Zawodowa Straż Pożarna. Zaistniałe zmiany spowodowały, że straż zawodowa, w związku z brakiem własnej siedziby, przez niemal 20 lat dzieliła z ochotnikami remizę i sprzęt. Po roku 1970 zawodowa straż pożarna przeniosła się do nowo wybudowanej strażnicy przy ul. Łąkowej 6/7 (dziś ul. Łąkowej 6/8), dzięki czemu Ochotnicza Straż Pożarna odzyskała wyposażenie strażackie i pomieszczenia remizy przy zbiegu ulic 1 Maja i Ks. Szczepana Rembowskiego. Mogła dzięki temu szerzej rozwinąć swoją działalność - strażacy brali udział w akcjach gaśniczych, w licznych szkoleniach i pokazach.
Wyzwania i Odrodzenie w Ostatnich Dekadach
Od lat 80. sytuacja finansowa zgierskiej straży ochotniczej zaczęła ulegać znacznemu pogorszeniu wskutek ograniczenia dotacji państwowych. Fundusze na działalność gromadzono jedynie ze składek członkowskich i w drodze zbiórek publicznych. Zaistniała sytuacja dość szybko spowodowała znaczny spadek liczby członków, ponieważ ze względu na braki w wyposażeniu strażackim, ograniczeniu uległa możliwość czynnego udziału w akcjach gaśniczych.
Zarząd zgierskiej OSP w osobach prezesa H. Piątkowskiego, wiceprezesa S. Grzebińskiego i naczelnika R. Witczaka przez kilka lat podejmował próby utrzymania budynku strażnicy poprzez wynajem pomieszczeń, zbieranie składek i zabieganie o wpłaty ze środków prywatnych. Większość prac porządkowych i remontowych prowadzona była przez ochotników czysto społecznie. Sytuacja straży była na tyle zła, że niemożliwe było prowadzenie działalności zarówno operacyjnej, jak i kulturalno-oświatowej.
Dopiero w 2012 roku, po powołaniu nowego Zarządu, sytuacja finansowa straży zaczęła się sukcesywnie poprawiać. Pozyskano samochód ratowniczo-gaśniczy i nowy sprzęt pożarniczy. Druhowie biorą udział w zabezpieczaniu pod względem przeciwpożarowym wydarzeń odbywających się na terenie Zgierza oraz prowadzą działalność kulturalno-oświatową dla dzieci i młodzieży. Corocznie organizowany jest Powiatowy Konkurs Plastyczny "Wypalanie traw wyniszcza świat", który cieszy się dużą popularnością. Jednostka OSP działa dzięki dotacjom udzielanym przez Urząd Miasta Zgierza, dzięki składkom członkowskim oraz darowiznom od instytucji i osób prywatnych. Starania zarządu, któremu przewodniczy prezes Tomasz Jędrzejczak, oraz zainteresowanie ze strony sympatyków wpływają na ciągły rozwój formacji i rozszerzanie jej działalności statutowej.
Historia liczącej ponad 140 lat Zgierskiej Ochotniczej Straży Pożarnej jest przykładem na to, jak wiele pokoleń strażaków-ochotników zaangażowanych było w tworzenie i kontynuowanie jej działalności. Zanim utworzona została straż zawodowa, to właśnie ochotnicy strzegli życia, zdrowia i dobytku zgierzan przed ogniem.
Statutowe Zadania i Współczesna Działalność OSP w Zgierzu
Zgodnie ze swoim statutem, Ochotnicza Straż Pożarna w Zgierzu realizuje szereg zadań na rzecz lokalnej społeczności:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z państwową strażą pożarną, organami samorządowymi i innymi podmiotami.
- Udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków ochotniczej straży pożarnej kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej oraz niniejszego statutu.
- Działanie na rzecz ochrony środowiska.
- Rozwijanie wśród członków OSP oraz mieszkańców miasta Zgierza znaczenia podejmowanych od 1874 roku działań przez Ochotniczą Straż Pożarną w Zgierzu dla lokalnej wspólnoty.
"Na Straży" , film dokumentalny o jednostce OSP Jurków
Powiatowy Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP w Zgierzu
Powstanie Tymczasowego Zarządu Powiatowego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP w Zgierzu datuje się na 10 grudnia 1998 roku, kiedy to w siedzibie Urzędu Gminy w Zgierzu przy ul. Łąkowej 4 odbyło się posiedzenie założycielskie. Na posiedzeniu, któremu przewodniczył dh Zdzisław Rybak, pojawili się: Starosta Powiatu Zgierskiego - Józef Dziemdziela, Wójt Gminy Zgierz - Bronisław Matusz oraz Sekretarz Zarządu Wojewódzkiego ZOSP RP w Łodzi - Tadeusz Winiarski.
Obecnie, po latach kształtowania się ruchu pożarniczego w powiecie zgierskim, zaewidencjonowane są 52 jednostki OSP, które zrzeszają aż 1950 członków. W powiecie działa także 15 Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych. Liczby te świadczą o popularności ruchu i jego istotnej roli w kształtowaniu postaw obywatelskich. Działanie w OSP to jedna z niewielu aktywności pożytku publicznego, która wpisuje się w rodzinne tradycje i jest przekazywana z ojca na syna, z dziadka na wnuka. OSP, jak mało która z organizacji, cieszy się ogromnym zaufaniem społecznym.
Z okazji 10-lecia (uroczystości jubileuszowe 21.09.2008 r.) powołania Zarządu ufundowany został - także dzięki pomocy finansowej darczyńców - sztandar. Ma on stać się trwałym symbolem zgierskiej OSP i przypominać o wartościach, którym od lat hołdują druhowie.