Ospa wietrzna, znana również jako wiatrówka, to wysoce zakaźna choroba wywoływana przez wirus VZV (Varicella-zoster virus). Charakteryzuje się gorączką, osłabieniem oraz charakterystyczną wysypką w postaci pęcherzy wypełnionych płynem. Okres zakaźności trwa od dwóch dni przed pojawieniem się pierwszych krostek aż do momentu zaschnięcia ostatniego wykwitu.
Warto zaznaczyć, że osoba, która przeszła ospę wietrzną, może w przyszłości zachorować na półpasiec, ponieważ wirus VZV pozostaje w organizmie przez całe życie. W przypadku wystąpienia półpaśca, te same preparaty stosowane do odkażania krostek i łagodzenia świądu przy ospie mogą być pomocne.
Codzienna higiena i pielęgnacja skóry podczas ospy
Kluczowym elementem leczenia ospy jest codzienna higiena, odkażanie i staranna pielęgnacja zmian skórnych, często z wykorzystaniem specjalistycznych preparatów, takich jak maść na ospę.
Kąpiele
Utrzymanie czystości skóry, w tym skóry głowy, jest niezwykle ważne. Kąpiele pomagają złagodzić świąd, zapobiegają wtórnym zakażeniom i minimalizują ryzyko powstawania blizn. Można przygotować specjalną, dezynfekującą kąpiel poprzez dodanie do wody kilku kryształków lub tabletek nadmanganianu potasu. Należy jednak pamiętać, aby dokładnie rozpuścić sól, gdyż nierozpuszczone pozostałości mogą spowodować poparzenia skóry.
Odkażanie zmian skórnych
Tradycyjnie do dezynfekcji krostek stosowano fiolet gencjanowy. Obecnie dostępne są bardziej nowoczesne i wygodne preparaty w formie sprayu lub żelu, które mniej brudzą skórę i ubrania.
Pielęgnacja skóry w różnych fazach choroby
Sposób pielęgnacji skóry powinien być dostosowany do etapu choroby. W początkowej fazie, gdy świąd jest najbardziej dokuczliwy, można stosować pudry w płynie. Należy jednak pamiętać, że ze względu na zwiększone ryzyko wtórnych zakażeń, zaleca się ich odstawienie, gdy silny świąd ustąpi. W końcowym etapie choroby, nawilżanie zaschniętych krostek może pomóc w zapobieganiu powstawaniu blizn.
Rodzaje leków i preparatów stosowanych w leczeniu ospy
W leczeniu ospy stosuje się różne grupy preparatów, mających na celu zwalczanie gorączki, łagodzenie świądu, dezynfekcję skóry oraz działanie przeciwwirusowe.
Leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe
Do obniżania gorączki oraz łagodzenia bólu mięśni i głowy stosuje się głównie paracetamol. Należy unikać ibuprofenu, ponieważ może on sprzyjać nadkażeniom ran. Aspiryna, choć skuteczna, nie powinna być podawana dzieciom ze względu na ryzyko rozwoju zespołu Reye'a. Zawsze należy przestrzegać zalecanych dawek i konsultować się z lekarzem w przypadku przyjmowania innych leków.
Leki przeciwwirusowe
W cięższych przypadkach ospy, a także u osób dorosłych, pacjentów z obniżoną odpornością lub kobiet w ciąży, lekarze mogą zalecić stosowanie preparatów przeciwwirusowych, takich jak acyklowir. Lek ten pomaga lżej przejść chorobę i może skrócić jej czas trwania. Decyzję o włączeniu acyklowiru podejmuje lekarz, zazwyczaj rozpoczynając terapię do 24 godzin od pojawienia się wysypki.
Preparaty łagodzące świąd i dezynfekujące
Pozostałe leki i preparaty mają na celu złagodzenie dokuczliwego świądu i dezynfekcję skóry.
Maść i pasta na ospę
Preparaty te nanosi się punktowo na wypryski kilka razy dziennie. Zazwyczaj zawierają substancje wysuszające (np. tlenek cynku) oraz antybakteryjne lub znieczulające (np. mentol, benzokaina).
Żele chłodzące i w sprayu
Żele i pianki na ospę działają przeciwbakteryjnie, regenerująco i wspomagają gojenie się ran. Preparaty chłodzące nanosi się delikatnie na duże obszary skóry z wysypką. W ich składzie często znajdują się:
- Aloes
- Betaina
- Tlenek cynku
- Fenoksyetanol
- Pantenol
- Alantoina
- Wyciągi ziołowe (lawenda, rumianek)
Puder w płynie
Płynne pudry na ospę zawierają tlenek cynku, który wysusza krostki. Mogą również zawierać substancje znieczulające i antybakteryjne. Obecnie zaleca się ich stosowanie głównie na początku choroby, gdy świąd jest największy, ze względu na potencjalne ryzyko namnażania bakterii pod warstwą pudru.
Leki dezynfekujące
Preparaty odkażające pomagają w pielęgnacji skóry. Najlepsze z nich zawierają więcej niż jedną substancję antyseptyczną, np. fenoksyetanol i dichlorowodorek octenidyny. Stosuje się je minimum raz dziennie na leczoną skórę, a także na błony śluzowe, gdzie również mogą pojawić się pęcherze (np. w jamie ustnej).
Szczepienia i profilaktyka ospy
Jedyną skuteczną ochroną przed zakażeniem wirusem ospy wietrznej jest przebycie choroby lub zaszczepienie się. Szczepionka przeciwko ospie dostępna jest na polskim rynku od 12. miesiąca życia, bez górnej granicy wieku podania. Jest podawana w formie zawiesiny do iniekcji i zazwyczaj wymaga samodzielnego zakupu, gdyż nie jest refundowana.
Szczegółowe wskazówki dotyczące postępowania z chorym na ospę
Ospa wietrzna jest chorobą zakaźną, która może mieć różny przebieg, zwłaszcza u dorosłych i osób z obniżoną odpornością. W przypadku wystąpienia pierwszych objawów, zaleca się kontakt z lekarzem, najlepiej poprzez teleporadę, aby uniknąć rozprzestrzeniania wirusa.
Odpoczynek i komfort
Podczas choroby kluczowe jest zapewnienie choremu dużej ilości odpoczynku i komfortu. Nawet przy gorączce 38 stopni Celsjusza, jeśli samopoczucie jest dobre, nie zawsze jest konieczne jej natychmiastowe zbijanie.
Pielęgnacja zmian skórnych
Bardzo ważna jest prawidłowa pielęgnacja zmian skórnych. Należy unikać rozdrapywania krostek, zmian skórnych i strupków, co może prowadzić do nadkażeń i blizn. U dzieci, ze względu na trudność w egzekwowaniu tego zakazu, zaleca się krótkie obcinanie paznokci i częste mycie rąk.
Kąpiele
Wbrew powszechnemu przekonaniu, codzienne kąpiele są zalecane podczas ospy. Krótkie, letnie prysznice z użyciem łagodnych środków myjących pomagają złagodzić świąd i zapobiegają wtórnym zakażeniom. Po kąpieli skórę należy delikatnie osuszyć, nie pocierając jej ręcznikiem.
Leki przeciwhistaminowe
W celu złagodzenia silnego świądu można wspomagać się lekami przeciwhistaminowymi zawierającymi dimetynden. Warto jednak skonsultować się z lekarzem przed ich zastosowaniem.
Unikanie tradycyjnych metod
Obecnie odchodzi się od stosowania tradycyjnych metod, takich jak fiolet gencjanowy czy pudry płynne, ponieważ pod ich warstwą mogą namnażać się bakterie, utrudniając obserwację ewentualnych zakażeń. Zaleca się stosowanie specjalnych pianek lub żeli chłodzących.
Leczenie przeciwwirusowe
Decyzję o włączeniu leków przeciwwirusowych, takich jak acyklowir, podejmuje lekarz. Zazwyczaj są one przepisywane pacjentom z ciężkim przebiegiem choroby, dużym ryzykiem powikłań lub współistniejącymi schorzeniami. U dzieci ogólnie zdrowych korzyści z podawania acyklowiru nie są jednoznacznie udowodnione.
Najważniejsze fakty dotyczące ospy wietrznej - Parenting.pl
Preparaty dostępne w aptekach
Na rynku dostępnych jest wiele preparatów łagodzących objawy ospy, w tym wyroby medyczne w postaci pianek, sprayów, żeli oraz roztworów do kąpieli. Wybór konkretnego preparatu zależy od indywidualnych preferencji i zaleceń lekarza lub farmaceuty.
Przykładowe preparaty:
- Pudroderm - zawiesina do stosowania miejscowego, zawierająca tlenek cynku.
- Variderm - pasta na skórę łagodząca swędzenie i działająca znieczulająco.
- ViraSoothe - żel chłodzący, który może być stosowany u dzieci od 6. miesiąca życia.
- PoxClin CoolMousse - pianka chłodząca, zapobiegająca powstawaniu blizn.
W przypadku blizn po ospie, po konsultacji lekarskiej, można rozważyć stosowanie żeli lub plastrów silikonowych.