Niepokalanów to miejsce niezwykłe, kojarzone przede wszystkim z Sanktuarium Matki Bożej Niepokalanej i postacią św. Maksymiliana Marii Kolbego. Jednak na terenie klasztoru-sanktuarium znajduje się także unikalne Muzeum Strażackie, które dokumentuje długoletnią historię Ochotniczej Straży Pożarnej złożonej z braci zakonnych. Muzeum to stanowi niezwykły pomost między przeszłością a teraźniejszością, ukazując, jak życie zakonne łączy się z działalnością ratowniczo-gaśniczą.
Unikalny Charakter OSP Niepokalanów
Historia Powstania Zakonnej Straży
Historia OSP Niepokalanów sięga lat dwudziestych ubiegłego wieku. W 1927 roku ojciec Maksymilian Kolbe założył klasztor „Niepokalanów” zakonu Franciszkanów. Budynki były drewniane, a dachy kryte papą, dlatego ryzyko wybuchu niszczącego pożaru było duże. O. Maksymilian, stawiając na profilaktykę, często mawiał współbraciom: „To, co otrzymujemy od ludzi, nie jest nasze, wszystkie budynki i całe wydawnictwo należy do społeczeństwa, dlatego też musimy czuwać, aby się coś nie zniszczyło.” W 1928 roku rozpoczęto gromadzenie podręcznego sprzętu pożarniczego, a inspektor pożarnictwa Kazimierz Uzarowicz zaproponował założenie własnej placówki ochotniczej straży pożarnej.
W 1931 roku zorganizowano jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej, złożoną z braci zakonnych, co było ewenementem na skalę ówczesnej Polski. Jej organizacją zajął się br. Salezy Mikołajczyk. Powstająca straż została wyposażona w prosty sprzęt, taki jak ręczne sikawki, beczkowóz własnej roboty, drabiny czy bosaki. Bracia zakonni zostali podzieleni na trzy oddziały: toporników, sikawkowy i wodny. Zadaniem Straży była dbałość o bezpieczeństwo pożarowe drewnianych budynków mieszkalnych i wydawniczych oraz składów papieru na terenie klasztoru, a także pomoc okolicznym mieszkańcom.
Ewolucja Umundurowania
Do 1999 roku, kiedy OSP Niepokalanów włączono do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG), zakonnicy wyjeżdżali do akcji w swoich codziennych strojach, czyli habitach, na które zakładano specjalne kaftany. Ta forma odzieży bojowej, specjalnie skrócona, miała zabezpieczać przed ogniem. W zbiorach Centralnego Muzeum Pożarnictwa w Mysłowicach znajduje się strój paradny klasztornej OSP w Niepokalanowie. Podczas akcji strażacy na habit zakładali czarny bawełniany fartuch z rękawami, pas bojowy z toporkiem w pochewce oraz hełm ludwikowski wzór 28 zaprojektowany przez Józefa Tuliszkowskiego. Z czasem habity skrócono do kolan i zakładano pod nie czarne spodnie. Dawniej habity oraz fartuchy szyte były w klasztornej krawczarni. Tego typu mundury bojowe używane były do 1995 roku, kiedy to powstał KSRG. Dopiero wejście jednostki do KSRG wymusiło używanie standardowych strojów ochronnych, znanych z innych jednostek straży pożarnej. Obecnie używane jest umundurowanie ogólnie przyjęte dla straży pożarnych.
Zwiedzanie Muzeum: Aktywna Remiza i Wystawy
Lokalizacja i Wprowadzenie
Muzeum mieści się w budynku czynnej remizy strażackiej, za Muzeum św. Maksymiliana. Już samo wejście do muzeum stanowi nie lada atrakcję, bo prowadzi przez „czynną”, aktualnie działającą remizę strażacką. Na parterze widać dwa czerwone wozy strażackie gotowe do wyjazdu, wzdłuż ściany rząd czarnych strażackich butów i strojów ochronnych, ułożone w idealnym porządku węże strażackie czekają na swoją kolej. Widoczne są wieszaki z ubraniami i wyposażeniem osobistym każdego brata, każde ma swoje miejsce podpisane imieniem i nazwiskiem. Tutaj bracia przebierają się przed akcją.
Ekspozycja na Piętrze
Za najstarszym samochodem w muzeum, Minervą z 1923 roku, wchodzi się schodami na górę, gdzie znajduje się właściwe muzeum. Muzeum zajmuje dwie niewielkie sale na piętrze remizy. Na ścianie po drodze na piętro widzimy zdjęcie św. Maksymiliana Kolbego.
W pierwszym pomieszczeniu zgromadzono wiele eksponatów, w tym kilka pomp ręcznych, drabiny, bosaki, wiele rodzajów prądownic z różnego czasu, także te przedwojenne, zrobione ręcznie. Znajdują się tu kaski używane przez braci. W czasach powojennych posługiwano się wszystkim, co znaleziono i nadawało się do użytku, dlatego są tu hełmy po żołnierzach niemieckich, a nawet jeden po Powstaniu Warszawskim, czyli niemiecki z namalowaną „syrenką” i opaską biało-żółtą z materiału. W gablocie można też znaleźć prawdopodobnie najstarszy sprzęt strażacki - sikawkę przypominającą dużą strzykawkę.
Dalej w muzeum, zaraz przy wejściu z prawej strony, znajdujemy wiele zdjęć i dokumentów historycznych, wśród ciekawszych jest zdjęcie strażaków z Prymasem Tysiąclecia, kardynałem Stefanem Wyszyńskim. Dalej znajduje się gablota z trofeami jednostki, dyplomami, plakatami, wycinkami z gazet opisującymi akcje strażackie oraz zbiorami z okresu okupacji i pamiątkowymi fotografiami.
Pamięć o Bracie Cherubinie
W muzeum wygospodarowano mały kącik poświęcony bratu Cherubinowi, który był wzorowym strażakiem, pełnym poświęcenia i często wspominanym. Jako człowiek, który służył w wojsku w okresie powojennym, często pomagał okolicznej ludności w pozbywaniu się różnego rodzaju bomb i niewypałów. Jedna z opowieści głosi, że poproszono go o pomoc w pozbyciu się czołgu, który przeszkadzał w pracach polowych. Ponieważ trudno było wywlec z pola taki ciężar, br. Cherubin uruchomił go i przyjechał nim do klasztoru. Do dzisiaj leży na złomie lufa z tego czołgu. Przy jednej z pomp leży także znicz zrobiony przez br. Cherubina, który przy dokładnym przyjrzeniu się okazuje się być wykonany z miny przeciwpiechotnej.
Założyciele i Symbole
Przy wyjściu z muzeum prezentowane są najistotniejsze elementy: sztandar wraz z galowym wyposażeniem pocztu sztandarowego - ozdobnymi toporkami, oraz oprawione zdjęcia głównych założycieli straży i tych, którzy przyczynili się do jej powstania. Widnieją tam: o. Maksymilian Kolbe, o. Florian Koziura, pułkownik pożarnictwa J. Boguszewski, br. Salezy Mikołajczyk.
OSP Niepokalanów z wizytą w Wężyskach
Wyjątkowe Eksponaty
Samochód Minerva GM-4
Jednym z najciekawszych eksponatów jest samochód Minerva GM-4 produkcji belgijskiej w kooperacji włoskiej z roku 1923. Pojazd ten został porzucony w Grodzisku Mazowieckim przez konsula ambasady belgijskiej podczas ewakuacji, z uwagi na awarię silnika. Został podarowany zakonnikom-strażakom w 1940 roku. Bracia we własnym zakresie zaadoptowali pojazd na potrzeby pożarnictwa, całkowicie przebudowując część pasażerską, montując motopompę oraz wymieniając oryginalny silnik na mocniejszy z samochodu Chevrolet.
Zabytkowa Sikawka Ręczna
W muzeum podziwiać można także zabytkową sikawkę, wyprodukowaną prawdopodobnie na początku XX wieku (około 1905-1910). Typ zabudowy wskazuje na producenta E.C. FLADER z Niemiec. Sikawka ta została zakupiona przez rodzinę Szemblerów i podarowana Łódzkiej Straży Pożarnej.
Informacje Praktyczne dla Odwiedzających
Niepokalanów to franciszkański klasztor-sanktuarium, położony w miejscowości Paprotnia w gminie Teresin, w powiecie sochaczewskim, na terenie archidiecezji warszawskiej. Klasztor zajmuje powierzchnię 28 hektarów.
Zwiedzanie i Dostępność
Muzeum Ochotniczej Straży Pożarnej braci w Niepokalanowie to jedna z nielicznych tego typu ekspozycji w Polsce. Przewodnik - Brat Janusz Kulak, Prezes OSP Niepokalanów - z pasją opowiada o swojej misji, łączącej życie zakonne z działalnością ratowniczo-gaśniczą. Podczas zwiedzania goście, zwłaszcza dzieci, mają okazję zobaczyć zabytkowy sprzęt strażacki, mundury oraz dokumentację obrazującą historię OSP. Bracia często pozwalają przymierzyć hełmy strażackie czy usiąść za kierownicą prawdziwego wozu strażackiego, co sprawia, że wizyta jest interaktywna i edukacyjna.
Planując wizytę w Muzeum Pożarnictwa w Niepokalanowie, warto wcześniej zadzwonić i upewnić się, czy zwiedzanie będzie możliwe. Bracia strażacy aktywnie pełnią swoją służbę, więc gdy wyjadą na akcję, remiza może być zamknięta. Na zwiedzanie nie obowiązują płatne bilety, jednak budżet franciszkańskiej OSP można zasilić dobrowolną ofiarą. Parking w Niepokalanowie znajduje się tuż przy bazylice i mimo tłumu pielgrzymów bez problemu można znaleźć wolne miejsce (opłaty dobrowolne). Na terenie klasztornym znajdziemy restaurację i kawiarnię, a poruszanie się po terenie ułatwia mapa ustawiona w pobliżu parkingu.
Inne Atrakcje w Niepokalanowie
Na terenie wokół świątyni znajdują się również inne obiekty z wystawami i ekspozycjami:
- Muzeum św. Maksymiliana - zawiera informacje z życia ojca Kolbego oraz ekspozycje z różnych regionów świata odwiedzanych przez misjonarzy.
- Wystawa samochodów papieskich - kolekcja pojazdów używanych podczas pielgrzymek papieża w Polsce.
- Muzeum Misyjne.
W Niepokalanowie wydawany jest miesięcznik „Rycerz Niepokalanej”, którego inicjatorem był Kolbe. Kościół można zwiedzać, gdy nie odbywają się nabożeństwa. Można tu spędzić nawet kilka godzin, ciesząc się zarówno historią, jak i duchowym wymiarem miejsca.
tags: #muzeum #strazackie #niepokalanow