Przedsiębiorstwo może uznać pożar za zdarzenie nadzwyczajne, choć zgodnie z aktualnymi regulacjami ustawy o rachunkowości, skutki zdarzeń losowych kwalifikowane są jako pozostałe przychody i koszty operacyjne. W takiej sytuacji wydatki związane z likwidacją szkody w księgach rachunkowych ewidencjonuje się jako straty nadzwyczajne (lub obecnie pozostałe koszty operacyjne), a otrzymane odszkodowanie ujmuje się jako zyski nadzwyczajne (lub obecnie pozostałe przychody operacyjne).
Definicja i klasyfikacja zdarzeń losowych
Zdarzenia losowe to wydarzenia, na które człowiek nie ma wpływu, pojawiające się nagle, nieoczekiwanie i pociągające za sobą przemijające, usuwalne skutki lub następstwa nieodwracalne. Mogą to być w szczególności powodzie, wichury, huragany, nawałnice, ulewy, gradobicia, trzęsienia ziemi, pożary, eksplozje gazu, zalania na skutek awarii czy kradzieże z włamaniem.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. i ustawy o rachunkowości, przez pozostałe koszty i przychody operacyjne rozumie się koszty i przychody związane pośrednio z działalnością operacyjną jednostki, a w szczególności koszty i przychody związane ze zdarzeniami losowymi. Oznacza to, że skutki zdarzeń losowych kwalifikowane są obecnie jako pozostałe przychody i koszty operacyjne.
Na mocy art. 7 ust. 3 ustawy, wartość poszczególnych składników aktywów i pasywów, przychodów i związanych z nimi kosztów, jak też zysków i strat nadzwyczajnych, ustala się oddzielnie. Nie można kompensować ze sobą wartości różnych co do rodzaju aktywów i pasywów, przychodów i kosztów związanych z nimi oraz zysków i strat nadzwyczajnych. W konsekwencji niedopuszczalne jest kompensowanie ze sobą przychodów i kosztów związanych ze zdarzeniami losowymi; ich kwotę należy ustalać oddzielnie. Ponadto należy uwzględnić art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o rachunkowości, co oznacza, że przychody i koszty związane ze zdarzeniami losowymi ujmuje się w księgach rachunkowych przy zachowaniu zasady ostrożności - w wyniku finansowym należy ująć wyłącznie niewątpliwe pozostałe przychody operacyjne i wszystkie poniesione pozostałe koszty operacyjne.
UPROSZCZONA Klasyfikacja Kont: Jak klasyfikować Aktywa, Pasywa i Kapitał W Bilansie
Ewidencja księgowa strat spowodowanych pożarem
Ujęcie strat w środkach trwałych
Na skutek pożaru częściowemu zniszczeniu w firmie mogą ulec np. środki trwałe. Jeżeli spółka uzna pożar za zdarzenie losowe, straty z tego tytułu w środkach trwałych w części niezamortyzowanej ich wartości powinny zostać ujęte w księgach rachunkowych w następujący sposób:
- Strona Wn konta 775 „Straty nadzwyczajne” (lub obecnie 761 „Pozostałe koszty operacyjne”)
- Strona Ma konta 010 „Środki trwałe”
Taka ewidencja dotyczy sytuacji, w której w wyniku szkody środek trwały ulega likwidacji. Środek trwały, który uległ zniszczeniu w wyniku zdarzeń losowych, nie przyniesie w przyszłości jednostce korzyści ekonomicznych, więc trzeba wyksięgować go z ewidencji bilansowej, odnosząc jego nieumorzoną wartość do pozostałych kosztów operacyjnych. Można tego dokonać na podstawie dowodu "LT - Likwidacja środka trwałego" sporządzonego w oparciu o inne dokumenty, np. decyzję kierownika jednostki o postawieniu środka trwałego w stan likwidacji, protokół komisji likwidacyjnej zatwierdzony przez kierownika jednostki, protokół fizycznej likwidacji środka trwałego, protokół otrzymany od odpowiednich służb (np. od straży pożarnej lub policji) lub fakturę w przypadku sprzedaży uszkodzonego środka trwałego. Wyksięgowany środek trwały do czasu jego fizycznej likwidacji można ująć w ewidencji pozabilansowej.
Ujęcie strat w środkach trwałych w budowie
W przypadku środków trwałych w budowie do strat zalicza się pełną kwotę poniesionych nakładów:
- Strona Wn konta 775 „Straty nadzwyczajne” (lub obecnie 761 „Pozostałe koszty operacyjne”)
- Strona Ma konta 080 „Środki trwałe w budowie”
Straty oraz koszty dotyczące usuwania szkód powstałych w wyniku zdarzeń losowych w środkach trwałych w budowie odnoszone są w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych - nie ujmuje się ich na zwiększenie wartości początkowej budowanego środka trwałego. Jak wynika z pkt 6.12 Krajowego Standardu Rachunkowości nr 11 „Środki trwałe”, do wartości początkowej środka trwałego nie zalicza się strat i szkód poniesionych w trakcie jego budowy oraz kosztów związanych z usuwaniem tych szkód. Przykładem są straty lub koszty usuwania skutków zdarzeń losowych poniesione podczas budowy środka trwałego przed jego przyjęciem do użytkowania (pożar, powódź, straty spowodowane upadłością wykonawcy robót itd.). Obciążają one pozostałe koszty operacyjne.
Kierownik jednostki może podjąć decyzję o dokonaniu odpisu aktualizującego uszkodzony środek trwały w budowie. Koszty związane z odtworzeniem budowanego środka trwałego, które jednostka poniesie w okresie późniejszym, oraz ewentualne dodatkowe koszty usunięcia skutków zdarzenia losowego, należy wtedy odnieść na konto 76-1 oraz równolegle odwrócić wcześniej dokonany odpis aktualizujący z tytułu utraty wartości. Gdy podjęto decyzję o likwidacji zniszczonego w wyniku zdarzenia losowego środka trwałego w budowie, koszty zgromadzone na koncie 08 przeksięgowuje się na konto 76-1.
Ujęcie strat w towarach handlowych i pozostałych aktywach obrotowych
Jeśli w wyniku zdarzeń losowych zniszczone zostały aktywa obrotowe jednostki (materiały, towary lub wyroby gotowe), ich wartość ujmuje się w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych. Gdy zapasy w jednostce są ujmowane w cenach ewidencyjnych różniących się od cen zakupu (nabycia) lub kosztów wytworzenia, równolegle trzeba rozliczyć odchylenia od cen ewidencyjnych.
Likwidacji zniszczonych zapasów dokonuje się na podstawie decyzji kierownika jednostki, np. w oparciu o przedstawioną mu przez komisję likwidacyjną dokumentację. Na okoliczność fizycznej likwidacji zapasów zazwyczaj sporządza się protokół. W przypadku gdy ich likwidacja zostanie zlecona firmie zewnętrznej, jej koszty odnosi się na podstawie faktury na konto 76-1 "Pozostałe koszty operacyjne".
Koszty usuwania skutków pożaru
Koszty napraw, usuwania skutków pożaru, złomowania czy rozbiórki zniszczonych składników majątku również stanowią pozostałe koszty operacyjne i są ujmowane na koncie 76-1 "Pozostałe koszty operacyjne". W zależności od tego, czy usuwanie skutków pożaru odbywać się będzie własnymi siłami, czy poprzez zlecenie tych prac firmie z zewnątrz, ujęcie w ewidencji będzie różne. Jeśli usuwanie szkód odbywa się przy pomocy firm zewnętrznych, koszty te księguje się na podstawie faktury od wykonawcy.
Ujęcie odszkodowania od ubezpieczyciela
Otrzymane odszkodowanie ujmuje się jako zyski nadzwyczajne (lub obecnie pozostałe przychody operacyjne). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 21 ustawy o rachunkowości, jako zyski nadzwyczajne jednostka kwalifikuje między innymi otrzymane odszkodowania od zakładów ubezpieczeń za utratę lub zniszczenie aktywów trwałych, jak też obrotowych wskutek zdarzeń losowych. Do ewidencji otrzymanych odszkodowań z tytułu ubezpieczeń majątkowych służy konto 770 „Zyski nadzwyczajne” (lub obecnie 760 „Pozostałe przychody operacyjne”).
Kwotę otrzymanego odszkodowania można ująć na podstawie decyzji ubezpieczyciela zapisem:
- Strona Wn konta 24 „Pozostałe rozrachunki” (w analityce: np. 240 „Rozrachunki z ubezpieczycielem”)
- Strona Ma konta 76-0 „Pozostałe przychody operacyjne”
Istotne jest, aby wszelkie operacje związane z rozliczaniem w księgach rachunkowych szkód i odszkodowań były ewidencjonowane w taki sposób, aby możliwe było wykazanie w rachunku zysków i strat (sporządzanym za okres sprawozdawczy) wysokości poniesionych strat i otrzymanych odszkodowań.
Aspekty podatkowe strat i odszkodowań
Podatek dochodowy od osób prawnych (CIT)
Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, nie uważa się za koszty uzyskania przychodu strat w środkach trwałych w części pokrytej odpisami amortyzacyjnymi. Odszkodowania podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych.
Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT)
W przypadku podmiotów opodatkowanych podatkiem dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, otrzymane odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą są przychodami podatkowymi z działalności gospodarczej.
Niezawinioną stratę w towarach handlowych, zniszczonych w wyniku pożaru, przedsiębiorca może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Straty te muszą być niezawinione przez podatnika i właściwie udokumentowane. Aby odliczenie straty nie wzbudziło wątpliwości organów skarbowych, należy posiadać dokumentację zdarzenia, czyli np. protokół straconych towarów, protokoły lub informacje od właściwych służb (np. straży pożarnej, policji).
Aby strata mogła zostać uznana za niezawinioną, przedsiębiorca powinien dołożyć wszelkich starań, aby towary były odpowiednio zabezpieczone. Na okoliczność wystąpienia strat w towarach handlowych w wyniku np. pożaru podatnik powinien sporządzić protokół. Prawidłowe udokumentowanie poniesionej straty jest bowiem jednym z podstawowych warunków zaliczenia jej wartości do kosztów uzyskania przychodów. Aby protokół strat mógł być podstawą zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, powinien zawierać co najmniej dane wskazane w par. 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
Księgowanie w podatkowej księdze przychodów i rozchodów
W przypadku poniesienia straty w towarach handlowych przedsiębiorca powinien zmniejszyć kwotę kosztów ujętą uprzednio w kolumnie 10 księgi podatkowej. Zatem wartość straty, w dacie jej poniesienia, trzeba wpisać do księgi ze znakiem minus lub na czerwono w kolumnie 10 (zob. par. 11 ust. 3 rozporządzenia). Natomiast w przypadku, gdy strata nie została zawiniona przez podatnika i można zaliczyć ją do kosztów uzyskania przychodów, jej kwotę ujmuje się w podatkowej księdze przychodów i rozchodów w kolumnie 13 "Pozostałe wydatki". Zatem wartość utraconych towarów, które zostały ujęte w kolumnie 10 podatkowej księgi przychodów i rozchodów, w momencie właściwego udokumentowania ich straty należy przeksięgować do kolumny 13 prowadzonej księgi przychodów i rozchodów.
Kwotę otrzymanego od firmy ubezpieczeniowej odszkodowania za zniszczone w wyniku pożaru towary ujmuje się w księdze w kolumnie 8 "Pozostałe przychody", która jest przeznaczona do wpisywania pozostałych przychodów. Zapisy w księdze dotyczące pozostałych przychodów są dokonywane na podstawie dowodów potwierdzających te przychody (par. 22 rozporządzenia w sprawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów).
Należy tutaj wskazać, że zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT, wolne od podatku dochodowego są kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych, z wyjątkiem odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane zgodnie z art. 27 ust. 1 lub art. 30a.
Podatek od towarów i usług (VAT)
Jeśli mamy do czynienia ze stratą niezawinioną, nadal mamy prawo do odliczenia VAT, więc korekta nie będzie potrzebna. Jeśli jednak szkoda została zawiniona, konieczne będzie skorygowanie odliczonego podatku VAT, ponieważ utracono do niego prawo.
Sprawozdawczość finansowa
W sprawozdaniu finansowym dane o skutkach zdarzeń losowych należy zawrzeć w dodatkowych informacjach i objaśnieniach. Zamieszcza się w nich datę zdarzenia losowego, jego charakterystykę i wartość poniesionej straty oraz uzyskanych przychodów. Jeśli jednostka sporządza dodatkowe informacje i objaśnienia według załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości, dane na ten temat wykaże w ust. 2 pkt 10.
Zdarzenie losowe, które wystąpiło po dniu bilansowym, takie jak np. pożar, powodujący uszkodzenie ważnego zakładu jednostki, zalicza się do zdarzeń wskazujących na stan zaistniały po dniu bilansowym. Jest to zatem zdarzenie, które nie wymaga dokonania korekty w księgach rachunkowych roku, za który sporządzane jest sprawozdanie finansowe. Jeśli jednak zdarzenie to jest istotne dla użytkowników sprawozdania finansowego, to należy dokładnie opisać je w informacji dodatkowej do tego sprawozdania.
tags: #na #mnie #konto #zaksiegowac #pozar