Najczęstsze przyczyny pożarów na budowie i w miejscach pracy

Pożary to jedno z największych zagrożeń, zarówno w gospodarstwach domowych, jak i w środowisku pracy. Niosą ze sobą śmiertelne niebezpieczeństwo, a oprócz życia i zdrowia, zagrożone są również przedmioty i miejsca, gdyż każdy pożar to straty materialne. Warto zatem znać najczęstsze przyczyny powstawania pożarów, aby prawidłowo unikać zagrożeń lub skutecznie redukować już istniejące. Odpowiednie zabezpieczenie obiektu, a także właściwe zachowanie pracowników, to klucz do zachowania bezpieczeństwa.

Rozróżnienie przyczyn pożarów na środowisko pracy i gospodarstwo domowe nie zawsze jest konieczne, choć w przypadku zakładu pracy ryzyko może być wyższe ze względu na liczbę przebywających tam osób. Mimo to, przyczyny pożarów w obu tych środowiskach często się pokrywają.

Rola pracodawcy i inspektora ochrony przeciwpożarowej

Zadaniem pracodawcy jest nadzorowanie i zabezpieczanie obiektu przed mogącymi nastąpić zdarzeniami związanymi z ogniem. Inspektor ochrony przeciwpożarowej, działając w imieniu pracodawcy, powinien rozpatrywać temat pod kątem stosowania:

• zabezpieczeń technicznych - instalacje odgromowe, zabezpieczenia przeciążeniowe, uziemienia, itp.,
• bezpiecznych rozwiązań konstrukcyjnych - korzystanie z urządzeń, elementów i instalacji spełniających normy polskie i europejskie,
• przestrzeganie użytkowania powyższych konstrukcji zgodnego z zaleceniami producenta oraz respektowanie czasu użytkowania, przeglądów technicznych i zasad konserwacji,
• zabezpieczeń technologicznych - ustalanie i przestrzeganie technologicznych procedur, zasad przechowywania i transportu materiałów niebezpiecznych,
• prawidłowych ustaleń logistycznych - ustalenia obowiązków, przestrzegania zakazów, zadań obejmujących przepisy bhp, zadań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego, instrukcji.

Główne przyczyny pożarów na budowie

Mając na uwadze wyżej wymienione działania, należy wiedzieć, że najczęstszymi przyczynami powstawania pożarów są liczne czynniki, od nieprawidłowości technicznych po błędy ludzkie.

Wady i nieprawidłowa eksploatacja instalacji oraz urządzeń elektrycznych

Kwestia instalacji elektrycznych to bardzo częsta przyczyna pożarów na budowach i w miejscach pracy. Choć pozornie nie jest to związane z działaniem konkretnego człowieka, to realnie mamy ogromny wpływ na to, czy instalacja elektryczna jest bezpieczna. Przeciążenie instalacji elektrycznej, stare kable, uszkodzone gniazdka - to wszystko buduje ryzyko pożaru. Dodatkowo, w Polsce urządzenia elektryczne są przyczyną około 9000 pożarów rocznie. Najwięcej pożarów wynika z wad urządzeń elektrycznych, pozostałe są skutkiem błędów w użytkowaniu tego rodzaju urządzeń.

• Błędne połączenia lub zwarcia w instalacjach: Zły stan zestyków w aparatach łączeniowych lub w bezpiecznikach topikowych (luźne lub zanieczyszczone zestyki), źle dokręcone (i zanieczyszczone) końcówki przewodów do zacisków lub niewłaściwie połączone przewody aluminiowe (utlenione powierzchnie źle przewodzą) powodują, że w miejscach styku powstaje rezystancja „zestykowa” o dużej wartości. Podczas przepływu prądu na tej rezystancji wydziela się ciepło, co prowadzi do nagrzewania się zestyku, utleniania jego powierzchni i braku kontaktu elektrycznego. Wydzielające się coraz intensywniej ciepło i występujące iskrzenie może doprowadzić do zapłonu izolacji lub innych materiałów.
• Niewłaściwe zabezpieczenia przetężeniowe: Jeśli zabezpieczenia przetężeniowe, np. bezpieczniki topikowe lub wyzwalacze nadprądowe, mają zbyt duży prąd znamionowy w stosunku do obciążalności przewodów lub do mocy zasilanych urządzeń, mogą być przyczyną pożaru. Szczególnie niebezpieczna sytuacja występuje wtedy, gdy zamiast oryginalnej wkładki topikowej jest zastosowana wkładka „naprawiana” kawałkiem drutu lub innym przypadkowym przedmiotem - stosowanie takich „rozwiązań” jest niedozwolone. W takich przypadkach przy przeciążeniach, a w szczególności podczas zwarć, następuje silne nagrzanie materiału przewodzącego i izolacyjnego, ponieważ urządzenia zabezpieczające nie wyłączają zasilania w odpowiednio krótkim czasie.
• Zwarcia niepełne (rezystancyjne): Mogą powstać na skutek uszkodzenia izolacji lub powstania ścieżki przewodzącej na powierzchni izolacji, np. w wyniku jej starzenia, zanieczyszczenia lub zawilgocenia. W miejscu uszkodzenia, wskutek wystąpienia prądu upływu, dochodzi do silnego nagrzania materiału izolacyjnego, mogącego prowadzić do zwęglenia i pożaru. Urządzenia zabezpieczające reagujące na wzrost wartości prądu w obwodzie mogą nie wyłączyć zasilania z powodu zbyt małej wartości prądu upływowego. Natomiast skuteczną ochronę mogą zapewnić zabezpieczenia różnicowoprądowe, reagujące na pojawienie się upływu prądu z obwodu.
• Łuk elektryczny: W urządzeniach elektroenergetycznych może powstać przy zwarciach oraz podczas błędnych czynności łączeniowych. Łuk elektryczny może spowodować pożar, a nawet wybuch, np. w przypadku zwarcia wewnętrznego w aparacie lub urządzeniu zawierającym palny olej mineralny.
• Przepięcia: Powstające samoistnie w sieciach elektroenergetycznych w chwili dokonywania łączeń, powodują naprężanie elektryczne izolacji i możliwość jej przebicia, prowadzącego do powstania upływu prądu mogącego spowodować pożar. Podobne działanie mają przepięcia indukowane przez pobliskie wyładowania atmosferyczne w czasie burzy.
• Nieprawidłowa eksploatacja urządzeń i instalacji elektrycznych: To także osłanianie żarówki materiałem palnym w niewielkiej odległości od niej, co powoduje szybkie nagrzewanie się tego materiału, zwęglenie i zapalenie, a także podłączenie zbyt dużej liczby odbiorników energii elektrycznej do instalacji.
• Prowizoryczne urządzenia: Korzystanie z urządzeń, które zostały przygotowane w prowizoryczny sposób, zwiększa ryzyko pożaru. W przypadku roboczo stworzonego urządzenia nie możemy mieć pewności, czy spełnia wszelkie normy bezpieczeństwa, co wprost stwarza ryzyko pożaru, ponieważ nie mamy pełnej kontroli nad takimi urządzeniami.

Prace pożarowo niebezpieczne i nieostrożność

Nieuważność, czasem również poddanie się rutynie i zlekceważenie ważnych kwestii bezpieczeństwa, stanowią część wypadków ze skutkiem pożarowym. Przy prowadzeniu prac pożarowo niebezpiecznych należy zachować szczególną ostrożność. Wykonując takie zadania, jak m.in. spawanie, cięcie, zgrzewanie, podgrzewanie materiałów, musimy zabezpieczyć nie tylko swoje ciało, ale również całe otoczenie.

Inne przyczyny to:

• Niewłaściwe obchodzenie się z ogniem otwartym, pozostawienie go bez nadzoru.
• Niewłaściwa organizacja pracy, np. brak nadzoru, brak oznakowań o zakazie palenia.

Niewłaściwe składowanie i użytkowanie materiałów łatwopalnych

Czynnik pożarowy najczęściej występuje w konkretnych miejscach pracy, głównie tam, gdzie składuje się różnego rodzaju substancje niebezpieczne i łatwopalne. Wymaga to konkretnej wiedzy i przestrzegania zasad. Wystarczy, że obok siebie składowane są dwie pozornie bezpieczne substancje, które mogą wchodzić ze sobą w reakcje chemiczne, a te już do bezpiecznych nie należą. Znaczenie ma nie tylko przechowywanie materiałów palnych w odpowiednich miejscach, ale również właściwa konserwacja pojemników, w których są przechowywane. Przechowywanie ich w nieszczelnych pojemnikach lub w pobliżu źródeł ciepła stwarza ogromne ryzyko. Składować je należy w chłodnych, dobrze wentylowanych pomieszczeniach, z dala od źródeł ciepła i pomieszczeń mieszkalnych.

Choć pozornie brzmi to niedorzecznie, to również niewłaściwe sprzątanie może się przyczynić do powstania pożaru. Jeśli do zmywania różnego rodzaju nieczystości używane są środki łatwopalne, np. rozpuszczalnik, a odpady po takim sprzątaniu składowane w miejscu, w którym może pojawić się choćby iskra, to przepis na niebezpieczeństwo gotowy. Dlatego należy używać wyłącznie takich środków, które nie niosą ze sobą ryzyka lub surowo przestrzegać zasady, w myśl której odpady po sprzątaniu są zabezpieczone we właściwy sposób.

Nieprawidłowa eksploatacja urządzeń i maszyn

• Tarcie elementów, iskry mechaniczne - niewłaściwa eksploatacja urządzeń i maszyn może prowadzić do powstawania iskier lub nadmiernego nagrzewania.
• Nieprawidłowa eksploatacja urządzeń elektrotermicznych - wszelkiego rodzaju grzejniki elektryczne, nie posiadające automatycznej regulacji lub ograniczników temperatury, oraz pozostawianie bez nadzoru w pobliżu łatwo palnych materiałów, stanowią bardzo częstą przyczynę pożarów.
• Nadzór nad pracującymi urządzeniami - nie należy zostawiać bez dozoru pracujących urządzeń technologicznych, m.in. na stanowiskach pracy. W takich przypadkach trzeba również przestrzegać określonego reżimu technologicznego, np. utrzymywać odpowiednią temperaturę i ciśnienie danej maszyny. Jeśli wymaga uzupełniania w płyny, należy to robić zgodnie z obowiązującymi instrukcjami.

Czynniki środowiskowe i inne

• Podpalenia.
• Wyładowania atmosferyczne - brak bądź niewłaściwe urządzenia odgromowe.
• Elektryczność statyczna - brak instalacji uziemiających.
• Samozapalenia w procesach technologicznych oraz składowaniu materiałów.
• Reakcje chemiczne wynikające z pokrewieństwa materiałów, a także reakcje chemiczne w technologii i składowaniu oraz mieszaniu cieczy łatwo zapalnych.

Przyczyny rozprzestrzeniania się pożarów

Pożary mają to do siebie, że bardzo szybko mogą się rozprzestrzenić. Głównymi przyczynami rozprzestrzeniania pożarów są:

• Niewłaściwe zabezpieczanie procesów technologicznych:
  • niewłaściwe składowanie materiałów palnych,
  • nadmierne gromadzenie materiałów palnych.
• Nieprzestrzeganie wymagań budowlanych:
  • stosowanie niewłaściwych materiałów budowlanych,
  • brak oddzieleń przeciwpożarowych,
  • niewłaściwa aranżacja pomieszczeń,
  • niezachowanie właściwych odległości między obiektami,
  • brak instalacji niezbędnych do odprowadzania ciepła i dymu z obiektów.
• Błędy w zwalczaniu pożaru:
  • brak lub nieprawidłowe przeszkolenie pracowników,
  • stosowanie niewłaściwej strategii gaszenia,
  • stosowanie niewłaściwych środków gaśniczych.
• Brak oraz niewłaściwe działanie wymaganych zabezpieczeń przeciwpożarowych obiektów i procesów technologicznych.
• Negatywne zdarzenia podczas pożaru: promieniowanie cieplne, zadymienie, iskry, ognie lotne, czad - wydzielanie substancji toksycznych.

Działania prewencyjne i zabezpieczenia przeciwpożarowe

Jedynie rzetelna analiza procesów technologicznych i składowania, odpowiednie rozwiązania organizacyjne, korzystanie z właściwych zabezpieczeń przeciwpożarowych, jak również dobrze zorganizowany nadzór i kontrola, mogą skutecznie zapobiec powstawaniu pożarów. W zakresie zapobiegania pożarom warto zastosować działania prewencyjne, zapobiegające powstaniu ognia:

• Regularne kontrole i serwis instalacji elektrycznej: Nic nie jest wieczne i każda instalacja wymaga okresowych przeglądów i wymiany zużytych elementów. Istnieją też pewne mechanizmy i urządzenia zabezpieczające, które ułatwią bieżącą kontrolę instalacji elektrycznych, m.in. wyłączniki różnicowoprądowe.
• Zastosowanie wywietrzników i czujników dymu czy ognia: Nawet przy zachowaniu największej ostrożności, nie da się wyeliminować ryzyka pożaru w 100%. Czujnik dymu alarmuje o zagrożeniu w najwcześniejszym stadium pożaru, często na długo zanim płomienie staną się widoczne. Czujnik tlenku węgla (czadu) jest równie niezbędny, zwłaszcza w pomieszczeniach, gdzie występują urządzenia grzewcze.
• Budowa z zastosowaniem materiałów, które nie są łatwopalne.
• Respektowanie zasad przeciwpożarowych, dotyczących np. izolowania paleniska.
• Edukacja w zakresie ochrony przeciwpożarowej: Szkolenia i ćwiczenie odpowiednich zachowań w czasie wybuchu pożaru ma na celu przede wszystkim zminimalizowanie ryzyka rozprzestrzeniania się ognia w wyniku nieprawidłowych działań ludzi, a także zabezpieczenie osób narażonych na pożar.
• Stosowanie w strategicznych miejscach gaśnic, hydrantów, czy zestawów ppoż.: Warto zaopatrzyć się w podstawowe środki ochrony przeciwpożarowej, takie jak koc gaśniczy i gaśnice. W przypadku większych zagrożeń nieocenione będą również wąż pożarniczy i hydrant wewnętrzny, które umożliwiają sprawne opanowanie ognia.
• Instalacja odgromowa: Najskuteczniejszą ochroną przed bezpośrednim uderzeniem pioruna jest sprawna, wykonana zgodnie z normą PN-EN 62305 instalacja odgromowa (piorunochron).

Podsumowanie

Fundamentem bezpieczeństwa pożarowego na budowie i w miejscach pracy są trzy filary: świadomość zagrożeń, regularne przeglądy techniczne wymagane prawem oraz dobre nawyki praktykowane na co dzień. Jest to kompleksowe podejście do prewencji pożarowej, które krok po kroku pozwala zminimalizować ryzyko - od niewidocznych wad w instalacjach po codzienną nieostrożność. Pamiętajmy, że nie tylko ogień jest tu wrogiem i żywiołem o niszczycielskiej mocy, ale także to, co się z nim wiąże: dym i toksyczne wyziewy. Jeśli zatem dochodzi do takiej sytuacji, powiadomienie straży pożarnej jest bezwzględną koniecznością.

tags: #najczestsze #pozar #na #budowie